મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.109

એવં સ્થિતે મહાભાગ કથમ્ ઉદ્વેગમ્ ઈદૃશમ્ ।
લબ્ધવાન્ અસિ દેવો ઽપિ સ્વર્ગાદ્ અપિ સુખાસ્પદાત્ ॥

શૃણુ કાર્યમ્ ઇદં ચિત્રં મદીયં વસુધાધિપ ।
કથયામિ તવાશેષં સ્વર્ગે યદ્ વૃત્તમ્ અદ્ય મે ॥

સુહૃદ્ય્ આવેદિતં દુઃખં પરમ્ આયાતિ તાનવમ્ ।
ઘનં જડં કૃષ્ણમ્ અપિ મુક્તવૃષ્ટિર્ ઇવામ્બુદઃ ॥

સુહૃદા પૃચ્છતા સાધુ ચેતો યાતિ પ્રસન્નતામ્ ।
સ્નિહ્યતોપગતેનાશુ કતકેન જલં યથા ॥

અહં તાવદ્ ઇતો યાતો ભવતે પુષ્પમઞ્જરીમ્ ।
દત્ત્વા ગગનમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય સમ્પ્રાપ્તશ્ ચ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

તત્ર પિત્રા સહેન્દ્રસ્ય સભાસ્થાને યથાક્રમમ્ ।
સ્થિત્વોત્થાય તથોત્થાનકાલે પિત્રા વિસર્જિતઃ ॥

ઇહાગન્તુમ્ અહં સ્વર્ગં ત્યક્ત્વા સમ્પ્રાપ્તવાન્ નભઃ ।
દિવાકરહયૈસ્ સાર્ધં વહામ્ય્ અનિલવર્ત્મનિ ॥

અથૈકત્ર ગતો ભાનુર્ એકેનાન્યેન વર્ત્મના ।
આગચ્છામ્ય્ અહમ્ આકાશસાગરાત્ પતિતાકૃતિઃ ॥

અથાગ્રે વારિપૂર્ણાનાં મેઘાનાં મધ્યવર્ત્મના ।
અપશ્યં મુનિમ્ આયાન્તમ્ અહં દુર્વાસસં જવાત્ ॥

પયોધરપટચ્છન્નં વિદ્યુદ્વલયભૂષિતમ્ ।
અભિસારિકયા તુલ્યં ધારાધૌતાઙ્ગસઞ્ચયમ્ ॥

સ્થિતં સુમેઘચ્છાયાયાં શ્યામાયાં વસુધાતલે ।
વેગેનાભિસરન્તં તં તપોલક્ષ્મીમ્ ઇવ પ્રિયામ્ ॥

તસ્ય કૃત્વા નમસ્કારમ્ ઉક્તં ચ વહતા મયા ।
મુને નીલાબ્દવસ્ત્રસ્ ત્વમ્ અભિસારિકયા સમઃ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય ચુકોપાસૌ મયિ માનદ માનહા ।
વિસ્ફાર્ય રક્તે નયને પ્રાહ ગમ્ભીરનિસ્સ્વનમ્ ॥

પૌત્રો ઽસ્મિ પદ્મજસ્યેતિ ગર્વિતસ્ ત્વં કિમ્ ઈદૃશઃ ।
ભવ્યા હિ નતિમ્ આયાન્તિ ગુણૈર્ વૃક્ષાઃ ફલૈર્ ઇવ ॥

વેશ્યાભિસારિકારૂપો ભવાન્ ઇત્ય્ અશુભં વચઃ ।
મયિ વક્ષિ દુરાચાર મૂઢ દેવકુમારક ॥

સ્તનકેશવતી કાન્તા હાવભાવવિકારિણી ।
ગચ્છાનેન દુરુક્તેન રાત્રૌ વેશ્યા ભવિષ્યસિ ॥

ઇતિ શ્રુત્વાશુભં વાક્યમ્ ઉજ્ઝિતં જર્જરદ્વિજાત્ ।
વિમૃષ્યામિ મનાગ્ યાવત્ તાવદ્ અન્તર્હિતો મુનિઃ ॥

ઇત્ય્ ઉદ્વિગ્નમનાસ્ સાધો સમ્પ્રાપ્તો ઽસ્મિ નભસ્તલાત્ ।
એતત્ તે કથિતં સર્વં સમ્પન્નો ઽસ્મિ નિશાઙ્ગના ॥

અતિવાહ્યં દિનાન્તેષુ સ્ત્રીત્વમ્ એતન્ મયા કથમ્ ।
યોનિસ્તનવતા રાત્રૌ વક્તવ્યં કિં મયા પિતુઃ ॥

સંસૃતૌ ભવિતવ્યાનામ્ અહો નુ વિષમા ગતિઃ ।
અહમ્ અપ્ય્ અન્યવદ્ દૈવાદ્ યૂનામ્ આમિષતાં ગતઃ ॥

કષ્ટં મદપહારેણ કલહો જાયતે ઽધુના ।
દિવિ દેવકુમારાણાં કામાકુલધિયામ્ ઇહ ॥

ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં લજ્જાપરવશાત્મના ।
કથમ્ અગ્રે મયા સમ્યક્ સ્થાતવ્યં યામિનીસ્ત્રિયા ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ક્ષણમ્ એકં સ તૂષ્ણીં સ્થિત્વા મુનેસ્ સુતઃ ।
ધૈર્યમ્ આલમ્બ્ય કુમ્ભો ઽત્ર પુનર્ આહ રઘૂદ્વહ ॥

કિમ્ અજ્ઞ ઇવ શોચામિ કિં મમ ક્ષતમ્ આત્મનઃ ।
યથાગતમ્ અયં દેહો મત્તો ઽન્યો ઽનુભવિષ્યતિ ॥

પરિદેવનયા કો ઽર્થો દેવપુત્ર તવૈતયા ।
યદ્ આયાતિ તદ્ આયાતુ દેહસ્યાત્મા ન લિપ્યતે ॥

કાનિચિદ્ યાનિ દુઃખાનિ સુખાનિ વિહિતાનિ વા ।
તાનિ સર્વાણિ દેહસ્ય દેહિનો ન તુ કાનિચિત્ ॥

યદિ ત્વમ્ અપિ કાર્યાણામ્ અખેદાર્હો ઽપિ ખિદ્યસિ ।
તદ્ અન્યેષામ્ ઉપાયસ્ સ્યાત્ ક ઇવાગમભૂષણ ॥

ખેદે ઽખેદોચિતં વાચ્યમ્ ઇતિ કિં ચ ત્વમ્ ઉક્તવાન્ ।
ઇદાનીં સમતામ્ એત્ય તિષ્ઠાખિન્નો યથાસ્થિતઃ ॥

તાવ્ એવમાદિભિર્ વાક્યૈર્ અન્યોઽન્યાશ્વાસનં સ્વયમ્ ।
કૃત્વા સ્થિતૌ વને સ્નિગ્ધૌ સુહૃદૌ ખેદિનૌ મિથઃ ॥

અથાર્કસ્ તસ્ય કુમ્ભસ્ય સ્ત્રીત્વમ્ ઉત્પાદયન્ન્ ઇવ ।
જગામાસ્તં જગદ્દીપો દીપસ્ સ્નેહક્ષયાદ્ ઇવ ॥

વ્યવહારભરૈસ્ સાર્ધં પદ્માસ્ સઙ્કોચમ્ આયયુઃ ।
માર્ગાશ્ ચ પથિકૈસ્ સાર્ધં પાન્થસ્ત્રીહૃદયાનિ ચ ॥

દાશવદ્ વિહગાન્ સર્વાન્ કુર્વદ્ એકત્ર પુઞ્જિતાન્ ।
તારકારત્નજાલાઢ્યં ભુવનં શ્યામતાં યયૌ ॥

ખં હસન્ન્ ઇવ તારાઢ્યં વિકાસં કુમુદાકરઃ ।
યયાવ્ ઉન્નાદચક્રાહ્વં ભ્રમદ્ભ્રમરપેટકઃ ॥

સુહૃદૌ તાવ્ અથોત્થાય સન્ધ્યામ્ ઉદ્યન્નિશાકરામ્ ।
વન્દયિત્વા તથા કૃત્વા જપ્યં ગુલ્માન્તરે સ્થિતૌ ॥

તતઃ કુમ્ભશ્ શનૈસ્ તત્ર સ્ત્રૈણમ્ અભ્યાહરન્ વપુઃ ।
શિખિધ્વજં પુરસ્સંસ્થં પ્રોવાચ ગલદક્ષરમ્ ॥

પતામીવ સ્ફુરામીવ દ્રવામીવાઙ્ગયષ્ટિભિઃ ।
લજ્જયેવ ચ હે રાજન્ મન્યે સ્ત્રીત્વં વ્રજામ્ય્ અહમ્ ॥

પશ્યેમે પરિવર્ધન્તે રાજન્ મમ શિરોરુહાઃ ।
પ્રસ્ફુરત્તારકામાલા દિનાન્તે તિમિરા ઇવ ॥

પશ્યેમૌ મમ જાયેતે પ્રોન્મુખાવ્ ઉરસિ સ્તનૌ ।
કોરકાવ્ ઇવ પદ્મિન્યા વસન્તે ગગનોન્મુખૌ ॥

આગુલ્ફમ્ એવ લમ્બાનિ સમ્પદ્યન્તે ઽમ્બરાણિ મે ।
દેહાદ્ એવ સખે પશ્ય સ્ત્રિયા ઇવ શનૈશ્ શનૈઃ ॥

ભૂષણાન્ય્ ઉરુરત્નાનિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
પશ્યેમાન્ય્ અઙ્ગ જાયન્તે સ્વાઙ્ગેભ્યો વૃક્ષપુષ્પવત્ ॥

પશ્યાયં સ્વયમ્ એવોદ્યચ્ચન્દ્રાંશુભરસુન્દરઃ ।
મૂર્ધ્નિ પટ્ટાંશુકો જાતો નીહારો ઽદ્રાવ્ ઇવાઙ્ગ મે ॥

સર્વાણિ કાન્તાલિઙ્ગાનિ જાતાનિ મમ માનદ ।
હા ધિક્ કષ્ટં વિષાદો મે કિં કરોમ્ય્ અઙ્ગનાસ્મ્ય્ અહમ્ ॥

હા ધિક્ કષ્ટમ્ અહો સાધો સ્થિત એવાહમ્ અઙ્ગના ।
સંવિદાનુભવામ્ય્ અન્તર્ નિતમ્બં જઘનાન્વિતમ્ ॥

વિપિને કુમ્ભ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તૂષ્ણીં ખિન્નો બભૂવ હ ।
રાજાપિ ચ તમ્ આલોક્ય તથૈવાસીદ્ વિષણ્ણધીઃ ॥

મુહૂર્તમાત્રેણોવાચ શિખિધ્વજ ઇદં વચઃ ।
કષ્ટં સો ઽયં મહાસત્ત્વસ્ સમ્પન્નો વરવર્ણિની ॥

સાધો વિદિતવેદ્યસ્ ત્વં જાનાસિ નિયતેર્ ગતિમ્ ।
અવશ્યભાવિન્ય્ અર્થે ઽસ્મિન્ મા ખિન્નહૃદયો ભવ ॥

આપતન્તિ દશાસ્ તાત સુધિયાં દેહમાત્રકે ।
ન ચેતસ્ય્ અધિયાં ત્વ્ એતાશ્ ચિત્તં યાન્તિ સદેહકમ્ ॥

એવમ્ અસ્ત્વ્ અનુતિષ્ઠામિ યામિનીસ્ત્રીત્વમ્ આત્મનઃ ।
ન ખેદમ્ અનુગચ્છામિ નિયતિઃ કેન લઙ્ઘ્યતે ॥

ઇતિ નિર્ણીય તૌ ખેદં તં નીત્વા તનુતાં મિથઃ ।
એકતલ્પે નિશાં તૂષ્ણીં નીતવન્તૌ ચિરેણ તામ્ ॥

અથ પ્રભાતે તત્ સ્વૈરં વપુર્ ઉત્સૃજ્ય યૌવતમ્ ।
બભૂવ કુમ્ભઃ કુમ્ભાભકુચપ્રોજ્ઝિતમૂર્તિમાન્ ॥

ઇતિ સા રાજમહિષી ચૂડાલા વરવર્ણિની ।
કુમ્ભત્વમ્ આસ્થિતા ભર્તુઃ પશ્ચાત્ સ્ત્રીત્વમ્ ઉપાગતા ॥

વિજહાર વનાન્તેષુ કુમારી ધર્મિણી નિશિ ।
કુમ્ભરૂપધરા ચાહ્નિ ભર્ત્રા મિત્રેણ સંયુતા ॥

કૈલાસમન્દરસુમેરુમહેન્દ્રસહ્યસાનુષ્વ્ અવિસ્ખલિતયોગગમાગમા સા ।
સાર્ધં પ્રિયેણ સુહૃદા વિભુના યથેચ્છં સ્રગ્દામહારવલિતા વિજહાર નારી ॥