મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.85

ઇતિ નિર્ણીય સ મુનિર્ વીતહવ્યો વિવાસનઃ ।
આસીત્ સમાધાવ્ અચલો વિન્ધ્યપર્વતકોટરે ॥

અપરિસ્પન્દિતાશેષસ્પન્દનાનન્દસુન્દરઃ ।
બભૂવાસ્તઙ્ગતમનાસ્ સ્તિમિતામ્ભોધિશોભનઃ ॥

અન્તર્ એવ શશામાસ્ય ક્રમેણ પ્રાણસન્તતિઃ ।
જ્વાલાજાલપરિસ્પન્દો દગ્ધેન્ધન ઇવાનલે ॥

અનન્તર્નિષ્ઠતાં યાતે બાહ્યાર્થે ચાપ્ય્ અસંસ્થિતે ।
શેષે તુ લબ્ધસંસ્થાને તસ્ય સ્ફુરિતપક્ષ્મણી ॥

ઘ્રાણપ્રાન્તગતાલ્પાલ્પસમાલોક ઇવેક્ષણે ।
અર્ધકુટ્મલિતૈઃ પદ્મૈશ્ શ્રિયમ્ આયયતુસ્ સમામ્ ॥

સમકાયશિરોગ્રીવસ્થાનકસ્ સ મહામતિઃ ।
આસીચ્ છૈલાદ્ ઇવોત્કીર્ણશ્ ચિત્રાર્પિત ઇવાથ વા ॥

તથા પ્રતિષ્ઠતસ્ તસ્ય સંવત્સરશતત્રયમ્ ।
કોટરે વિન્ધ્યકચ્છસ્ય યયાવ્ અર્ધમુહૂર્તવત્ ॥

એતાવન્તમ્ અસૌ કાલં નાબુધ્યત કિલાત્મવાન્ ।
જીવન્મુક્તતયા ધ્યાની ન ચ તત્યાજ તાં તનુમ્ ॥

તાવત્કાલં સ સુભગો ન પ્રાબુધ્યત યોગવિત્ ।
ઉદ્દામૈર્ અમ્બુદારાવૈર્ આસારભરઘર્ઘરૈઃ ॥

પર્યન્તમણ્ડલાધીશમૃગયારવબૃંહિતૈઃ ।
ઋક્ષવાનરનિર્હ્રાદૈર્ માતઙ્ગાસ્ફોટનિસ્સ્વનૈઃ ॥

સિંહસંરમ્ભરટિતૈર્ નિર્ઝરારાવઝાઙ્કૃતૈઃ ।
વિષમાશનિસમ્પાતૈર્ ગજકોલાહલૈર્ ઘનૈઃ ॥

પ્રમત્તશરભાસ્ફોટૈર્ ભૂકમ્પતટઘટ્ટનૈઃ ।
વનદાહધમદ્ધ્વાનૈર્ જલૌઘાહતવેલ્લનૈઃ ॥

મહોપલતલાઘાતૈર્ ધરણીતલમજ્જનૈઃ ।
જલૌઘાન્દોલનાપાતૈસ્ તાપૈર્ અનલકર્કશૈઃ ॥

કેવલં વહતિ સ્વૈરં કાલે કલિતકારણે ।
પરિયાન્તીષુ વર્ષાસુ લહરીષ્વ્ ઇવ વારિણિ ॥

સ્વલ્પેનૈવ સ કાલેન તસ્મિન્ પર્વતકન્દરે ।
પ્રાવૃડોઘવિનુન્નેન પઙ્કેનોર્વીતલે કૃતઃ ॥

તત્રાસાવ્ અવસદ્ ભૂમેઃ કોટરે સઙ્કટોદરે ।
પઙ્કસમ્પિણ્ડિતસ્કન્દઃ પર્વતે ઽન્તશ્ શિલા યથા ॥

શતત્રયે તુ વર્ષાણામ્ અથ યાતે સ્વયં પ્રભુઃ ।
પ્રાબુધ્યતાત્મરૂપાત્મા ધરાકોટરપીડિતઃ ॥

સંવિદ્ એવાસ્ય તં દેહં જગ્રાહોર્વીનિપીડિતમ્ ।
ન તુ પ્રાણમયસ્ સ્પન્દઃ પ્રાણસંસરણં વિના ॥

ઉત્પત્ય પ્રૌઢિમ્ આસાદ્ય કલના હૃદયામ્બરે ।
સ્વમનોરૂપિણી તસ્ય હૃદ્ય્ એવાનુબભૂવ સા ॥

કૈલાસકાનને કાન્તે કદમ્બસ્ય તરોસ્ તલે ।
મુનિત્વં શતમ્ અબ્દાનાં જીવન્મુક્તાત્મ નિર્મલમ્ ॥

વિદ્યાધરત્વં વર્ષાણાં શતમ્ આધિવિવર્જિતમ્ ।
યુગપઞ્ચકમ્ ઇન્દ્રત્વં પ્રણતં સુરચારણૈઃ ॥

મુનિત્વાદિષુ તેષ્વ્ અસ્ય પ્રતિભાસેષુ ભો મુને ।
નિયમો ઽનિયમશ્ ચૈવ દિક્કાલનિયતેઃ કથમ્ ॥

સર્વાત્મિકૈષા ચિચ્છક્તિર્ યત્રોદેતિ યથા યથા ।
તથા તથાશુ ભવતિ તદાત્મૈકસ્વભાવતઃ ॥

યદા યત્ર યથા બુદ્ધો નિયમસ્ સ તથા સ્થિતઃ ।
દેશકાલાદિનિયમક્રમાણાં તન્મયાત્મનામ્ ॥

તેન નાનાવિધાન્ય્ એષ જગન્તિ પરિદૃષ્ટવાન્ ।
હૃદિ સંવેદનાકાશે વીતહવ્યો વિવાસનઃ ॥

સમ્યગ્બોધવતામ્ એષા વાસનૈવ ન વાસના ।
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધા દગ્ધસ્ય કેવ બીજસ્ય બીજતા ॥

કલ્પમ્ એકં ગણત્વં સ ચન્દ્રમૌલેશ્ ચકાર હ ।
સમસ્તવિદ્યાનિયતં ત્રિકાલામલદર્શનમ્ ॥

યો યાદૃગ્દૃઢસંસ્કારસ્ સ સમ્પશ્યતિ તાદૃશમ્ ।
જીવન્મુક્તતયૈવૈતદ્ વીતહવ્યો ઽનુભૂતવાન્ ॥

એવં સ્થિતે મુનિશ્રેષ્ઠ જીવન્મુક્તમતેર્ અપિ ।
બન્ધમોક્ષદૃશસ્ સન્તિ વીતહવ્યાત્મનો યથા ॥

યથાસ્થિતમ્ ઇદં વિશ્વં શાન્તમ્ આકાશનિર્મલમ્ ।
બ્રહ્મૈવ જીવન્મુક્તાનાં બન્ધમોક્ષદૃશઃ કુતઃ ॥

એવં સંવિન્નભો ભાતિ યત્ર યત્ર યથા યથા ।
તત્ર તત્ર તથા તાવત્ તાવત્ તદ્ વિન્દતે તતમ્ ॥

તેનાનુભૂતાનિ બહૂન્ય્ અનુભૂયન્ત એવ ચ ।
જગન્તિ સર્વાત્મતયા બ્રહ્મરૂપેણ રાઘવ ॥

ધરાકોટરનિર્મગ્નવીતહવ્યચિદાત્મસુ ।
જગત્સુ તેષ્વ્ અસઙ્ખ્યેષુ નીરૂપેષુ મહાત્મસુ ॥

યશ્ શક્રો ઽનવબુદ્ધાત્મા સો ઽદ્ય ચીનેષુ પાર્થિવઃ ।
કર્તું પ્રવૃત્તો મૃગયાં ક્ષણે ઽસ્મિન્ નીપકાનને ॥

યો હંસો ઽનવબુદ્ધાત્મા પદ્મે પૈતામહે ઽભવત્ ।
સ્થિતસ્ સ એષ દાશેશઃ કૈલાસવનકુઞ્જકે ॥

યો રાજાનવબુદ્ધાત્મા ભૂમૌ સૌરાષ્ટ્રમણ્ડલે ।
સ એષ હિ સ્થિતો ઽન્ધ્રાણાં ગ્રામે વિપુલપાદપઃ ॥

માનસઃ કિલ સર્ગો ઽસૌ વીતહવ્યસ્ય તત્ર યે ।
દેહિનો ભ્રાન્તિમાત્રં તે વદેહાકારિણઃ કથમ્ ॥

યદિ ભ્રાન્ત્યેકમાત્રાત્મ વીતહવ્યસ્ય તજ્ જગત્ ।
તદ્ ઇદં ભાસતે નામ કિમ્મયં પ્રતિભાસતે ॥

ઇદમ્ અઙ્ગ સચિન્માત્રમનોમાત્રં ભ્રમાત્મકમ્ ॥

વસ્તુતસ્ તુ ન તન્ નામ જગન્ નેદં ચ નેતરત્ ।
ન ચાપિ ન જગત્સત્તા બ્રહ્મેદં ભાતિ કેવલમ્ ॥

ભાવિ ભૂતં ભવિષ્યચ્ ચ તચ્ ચેદં ચ તથેતરત્ ।
જગત્ સર્વમ્ ઇદં દૃશ્યં સંવિન્માત્રમનોમયમ્ ॥

એવંરૂપમ્ ઇદં યાવન્ ન પરિજ્ઞાતમ્ ઈદૃશમ્ ।
વજ્રસારં દૃઢં તાવજ્ જાતં સત્ પરમામ્બરમ્ ॥

અજ્ઞાનાં મન એવેદમ્ ઇત્થં સમ્પ્રવિજૃમ્ભતે ।
પ્રત્યુલ્લાસવિલાસાત્મ જલમ્ અમ્બુનિધાવ્ ઇવ ॥

યથાસ્થિતેનૈવ ચિદમ્બરેણ સ્વચિત્ત્વમ્ એવેતિ મનોઽભિધાનમ્ ।
સ્ફારીકૃતં તેન જગચ્ ચ દૃશ્યમ્ એવં તતં નૈવ તતં ચ કિઞ્ચિત્ ॥