મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.84

ભૂયો મુનિવરો ધીરો ધિયા ધવલયેદ્ધયા ।
સ્વમ્ ઇન્દ્રિયગણં ગુપ્તં બોધયામ્ આસ સાધ્વ્ ઇદમ્ ॥

તવેન્દ્રિયગણ સ્વાર્થં શૃણુ વક્ષ્યામ્ય્ અતિસ્ફુટમ્ ।
શ્રુત્વા તદ્ભાવતામ્ એત્ય પરાં નિર્દુઃખતાં વ્રજ ॥

ભવતામ્ આત્મસત્તૈકા દુઃખાયૈવાનપાયિની ।
અસત્યામ્ આત્મનસ્ સત્તાં તદ્ ભવન્તસ્ ત્યજન્ત્વ્ ઇતિ ॥

મદીયેનોપદેશેન સત્તૈષા ભવતાં ક્ષયમ્ ।
ગતૈવેતિ સ્ફુટં મત્તો યૂયં હ્ય્ અજ્ઞાનસમ્ભવાઃ ॥

સ્વસત્તાસ્ફુટતૈવાતિદુઃખાય તવ ચિત્તક ।
તપ્તક્વાથે જતૂલ્લાસો દાહાયૈવ સ્વપાર્શ્વયોઃ ॥

પશ્ય ત્વયિ સતિ ભ્રાતર્ જડકલ્લોલસઙ્કુલાઃ ।
વિશન્તિ કાલજલધિં સંસારસરિતાં ગણાઃ ॥

પતન્ત્ય્ અહમહમિકાવિહિતાન્યોઽન્યવેલ્લનાઃ ।
કુતો ઽપિ દુઃખાવલયો ધારા આસારગા ઇવ ॥

પરિસ્ફુરત્ય્ અપર્યન્તા હૃદયોન્મૂલનોદ્યતા ।
આક્રન્દકારિણી ક્રૂરા ભાવાભાવવિષૂચિકા ॥

કાસશ્વાસરણદ્ભૃઙ્ગે કલેવરજરદ્દ્રુમે ।
વિકસત્ય્ અમલોદ્દ્યોતા જરામરણમઞ્જરી ॥

કલ્લોલવ્યાલવલિતે શરીરશ્વભ્રકોટરે ।
ખનતીહાનખી ખાતં ચિન્તાચપલગર્ગટી ॥

લોભલટ્વા લટત્પક્ષા તીક્ષ્ણયા દ્વન્દ્વતુણ્ડયા ।
કાયજીર્ણદ્રુમાદ્ અસ્માદ્ ગુણપદ્માનિ કૃન્તતિ ॥

હૃદયાવકરં કીર્ણમ્ ઇતશ્ ચેતશ્ ચ કર્કશઃ ।
અપવિત્રોદ્ધુરાકારઃ કુરુતે કામકુક્કુટઃ ॥

મહત્યાં મોહયામિન્યામ્ ઉલ્બણો ઽજ્ઞાનકૌશિકઃ ।
શ્મશાન ઇવ વેતાલઃ પરિવલ્ગતિ હૃદ્દ્રુમે ॥

એતાશ્ ચાન્યાશ્ ચ બહ્વ્યો ઽપિ ત્વયીન્દ્રિયગણે સતિ ।
પિશાચા ઇવ શર્વર્યાં પ્રવલ્ગન્ત્ય્ અશુભશ્રિયઃ ॥

ત્વયિ ત્વ્ અસતિ હે સાધો સર્વા એવ શુભશ્રિયઃ ।
પ્રભાત ઇવ પદ્મિન્યસ્ સાલોકં વિકસન્ત્ય્ અલમ્ ॥

પ્રશાન્તમોહમિહિકં રાજતે હૃદયામ્બરમ્ ।
નિર્મલાલોકવલિતં નીરજસ્કં તતાન્તરમ્ ॥

અશઙ્કિતં નભઃકોશપતિતોપલપૂરવત્ ।
નાપતન્તિ વિકલ્પૌઘાશ્ ચિરં વૈકલ્યકારિણઃ ॥

સર્વસ્યાહ્લાદની શીતા મૈત્રી પરમપાવની ।
અભ્યુદેતિ હૃદો હૃદ્યા સુતરોર્ ઇવ મઞ્જરી ॥

અન્તશ્છિદ્રવતી જાડ્યયુક્તા ગુપ્તગુણા સ્વયમ્ ।
ચિન્તા શોષમ્ ઉપાયાતિ હિમદગ્ધેવ પદ્મિની ॥

આલોકસ્ સ્ફુટતામ્ અન્તર્ આયાત્ય્ અજ્ઞાનસઙ્ક્ષયે ।
પ્રશામ્યત્ય્ અમ્બુદે વ્યોમ્નિ શરદીવાર્કમણ્ડલમ્ ॥

પ્રસન્નસ્ફારગમ્ભીરમ્ અક્ષુબ્ધમ્ અપરાહતમ્ ।
હૃદયં સમતામ્ એતિ શાન્તવાત ઇવાર્ણવઃ ॥

અમૃતાપૂરપૂર્ણેન નિત્યાનન્દમયેન ચ ।
સ્થીયતે પુરુષેણાન્તશ્શીતેન શશિના યથા ॥

સંવિદંશૈકવિશ્રાન્તં સમગ્રં સચરાચરમ્ ।
ભાવ્યતે ભરિતાકારં વપુર્ આનન્દમન્થરમ્ ॥

ન ભવત્ય્ અસ્તસઙ્ગાનામ્ આશાપાશવિધાયિનામ્ ।
દગ્ધાનામ્ ઇવ પર્ણાનાં જન્મનાં પુનરાગતિઃ ॥

પુંસા ક્ષપિતસંસારજરાજન્મમહાધ્વના ।
અપુનર્ભ્રમણાયાત્મદ્રુમે વિશ્રમ્યતે ચિરમ્ ॥

એવમ્પ્રાયાસ્ તથાન્યાશ્ ચ ભવન્તિ ગુણસમ્પદઃ ।
અસતિ ત્વયિ સર્વાશિન્ સર્વાશાક્ષણદાક્ષયે ॥

પક્ષયોર્ એતયોશ્ ચિત્ત સત્તાસત્તાસ્વરૂપયોઃ ।
યેનૈવ પશ્યસિ શ્રેયસ્ તમ્ એવાઙ્ગીકુરુ ક્ષણાત્ ॥

સ્વાત્માભાવસ્ તવ સુખં મન્યે માનવતાં વર ।
તમ્ એવ ભાવયાભાવં સુખત્યાગો હિ મૂઢતા ॥

યદિ ત્વ્ અસ્તિ ભવત્ સત્યમ્ અન્તર્ભાવિતચેતનમ્ ।
જીવતસ્ તત્ તવાત્યન્તમ્ અભાવં ક ઇવેચ્છતિ ॥

કિં તુ નાસ્ત્ય્ અસિ સત્યેન વદામિ તવ સુન્દર ।
તેન મિથ્યૈવ જીવામીત્ય્ આસ્થયા મા ભવાસુખિ ॥

પ્રક્રમે વાસિ નાસ્ત્ય્ એવ યા વા ભ્રાન્ત્યા ત્વદસ્તિતા ।
સાપીદાનીં વિચારેણ ભૃશં સઙ્ક્ષયમ્ આગતા ॥

એતાવદ્ એવ તે રૂપં સાધો યદ્ અવિચારણમ્ ।
વિચારે વિહિતે સમ્યક્ ત્વમ્ અરૂપમ્ અસત્ સ્થિતમ્ ॥

અવિચારાત્ પ્રજાતં ત્વમ્ અનાલોકાત્ તમો યથા ।
વિચારેણોપશાન્તં ત્વમ્ આલોકેન તમો યથા ॥

એતાવન્તં સખે કાલં બભૂવાલ્પવિવેકિતા ।
તાવતૈવાતિપીનત્વમ્ અભૂદ્ દુઃખૈકકારણમ્ ॥

મોહસઙ્કલ્પમાત્રેણ બાલવેતાલવદ્ ભવત્ ।
બભૂવાત્યન્તસઙ્કલ્પે ક્ષીણે ત્વયિ ભવત્ સ્થિતમ્ ॥

ઇદાનીમ્ ઉદિતં નિત્યં ત્વં પ્રાગ્રૂપે ક્ષયં ગતે ।
વિવેકસ્ય પ્રસાદેન વિવેકાય નમો નમઃ ॥

બભૂવિથાપ્રબુદ્ધં ત્વં ચિત્તકાત્યન્તબોધતઃ ।
ચિત્તતાયાં વિનષ્ટાયાં સ્થિતસ્ ત્વં પરમેશ્વરઃ ॥

પ્રાક્સ્વરૂપવિલાસસ્ તે શ્રેયસિ સ્થિતિમ્ આગતઃ ।
સમસ્તવાસનોન્મુક્તસ્ સમ્પ્રત્ય્ અસિ મહેશ્વરઃ ॥

યસ્યાવિવેકાદ્ ઉત્પત્તિસ્ સ વિવેકાદ્ વિનશ્યતિ ।
પ્રકાશેન પ્રયાત્ય્ અન્તમ્ અનાલોકોદ્ભવં તમઃ ॥

અનિચ્છતો ઽપિ તે સાધો વિચારે સ્થિતિમ્ આગતે ।
અર્થતો ઽયમ્ ઉપાયાતો વિનાશસ્ સુખસિદ્ધયે ॥

તસ્માન્ નાસ્ત્ય્ અસિ નિર્ણીતમ્ ઇતિ સિદ્ધાન્તયુક્તિભિઃ ।
મિત્રેન્દ્રિયેશ્વર સ્વસ્તિ ભવતસ્ ત્વ્ અસ્તમ્ આગતમ્ ॥

નિત્યં પૂર્વમ્ અભૂતાય નાસ્તિરૂપાય સમ્પ્રતિ ।
ભવિષ્યતે ચ નોદર્કસ્ સ્વમનસ્ સ્વસ્તિ તે ઽસ્ત્વ્ ઇતિ ॥

પરિનિર્વામિ શાન્તો ઽસ્મિ દિષ્ટ્યાસ્મિ વિગતજ્વરઃ ।
સ્વાત્મન્ય્ એવાવતિષ્ઠે ઽહં તુર્યરૂપે પદે સ્થિતઃ ॥

અતો નાસ્ત્ય્ એવ નાસ્ત્ય્ એવ સંસારી ચિત્તસંસ્થિતિઃ ।
આત્મા ત્વ્ અસ્ત્ય્ એવ ચાસ્ત્ય્ એવ યસ્માદ્ અન્યન્ ન વિદ્યતે ॥

અયમ્ આત્મેતિ કલના મન્યે નો નિર્મલાન્તરા ।
પ્રતિયોગિવ્યવચ્છેદકલનૈકસ્ય વા કુતઃ ॥

અહં તેનાયમ્ આત્મેતિ કલનામ્ અનુદાહરન્ ।
મૌની સ્વાત્મનિ નિર્વામિ તરઙ્ગ ઇવ વારિણિ ॥

સંશાન્તવાસનમ્ અનાશ્રિતચેતનાંશમ્ અપ્રાણસઞ્ચરણમ્ અસ્તવિનાશદોષમ્ ।
સંવેદ્યવર્જિતમ્ ઉપેત્ય સુસંવિદંશં શામ્યામિ મૌનમ્ અયમ્ એવ નિરીહમ્ અન્તઃ ॥