મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.80

ઇદમ્ અન્તઃ કલયતો ભોગાન્ પ્રતિ વિવેકિનઃ ।
પુરસ્સ્થિતાન્ અપિ સદા સ્પૃહૈવાઙ્ગ ન જાયતે ॥

ચક્ષુર્ આલોકનાયૈવ જીવસ્ તુ સુખદુઃખયોઃ ।
ભારાયૈવ બલીવર્દો ભોક્તા દ્રવ્યસ્ય નાયકઃ ॥

નયને રૂપનિર્મગ્ને ક્ષોભઃ ક ઇવ દેહિનઃ ।
ગર્દભે પલ્વલોન્મગ્ને કૈવ સેનાપતેઃ ક્ષતિઃ ॥

રૂપકર્દમમ્ એતન્ માનય નાસ્વાદયાધમ ।
નશ્યત્ય્ એતન્ નિમેષેણ ભવન્તમ્ અપિ હિંસતિ ॥

યેનૈવ સખ્યં ક્રિયતે ય એવાભ્યનુગમ્યતે ।
તદીયૈઃ કર્મભિઃ ક્ષિપ્રં પ્રાજ્ઞશ્ શૂરો ઽપિ બધ્યતે ॥

ઉત્પન્નધ્વંસિ સમ્પાતમાત્રહૃદ્યમ્ અસન્મયમ્ ।
રૂપમ્ આશ્રય મા નેત્ર વિનાશાયાવિનાશિને ॥

સાક્ષિવત્ ત્વં સ્થિતં નેત્ર રૂપં આત્મનિ તિષ્ઠતિ ।
આલોકઃ કાલવશતસ્ ત્વમ્ એકઃ કિં પ્રતપ્યસે ॥

સલિલસ્પન્દવદ્ દૃષ્ટિઃ પિઞ્છિકેવામ્બરોત્થિતા ।
સ્વજાતિબન્ધાત્ સ્ફુરતિ તવ ચિત્ત કિમ્ આગતમ્ ॥

સ્વલ્પામ્ભસીવ શફરે ચિત્તે સ્ફુરણધર્મિણિ ।
સ્વયં સ્ફુરત્ય્ અહઙ્કાર ત્વમ્ અયં પ્રોત્થિતઃ કુતઃ ॥

આલોકરૂપયોર્ નિત્યં જડયોસ્ સ્ફુરતોર્ મિથઃ ।
આધારાધેયયોશ્ ચિત્ત વ્યર્થમ્ આકુલતા તવ ॥

રૂપાલોકમનસ્કારાઃ પરસ્પરમ્ અસઙ્ગિનઃ ।
સંસક્તા ઇવ લક્ષ્યન્તે વદનાદર્શબિમ્બવત્ ॥

અજ્ઞાનજન્તુના હ્ય્ એતે શ્લિષ્ટા જાતા નિરન્તરાઃ ।
અજ્ઞાને જ્ઞાનગલિતે પૃથક્ તિષ્ઠન્ત્ય્ અસન્મયાઃ ॥

મનઃકલનયા હ્ય્ એતે સુસમ્બદ્ધાઃ પરસ્પરમ્ ।
રૂપાલોકમનસ્કારા દારૂણિ જતુના યથા ॥

સ્વમનોમનને તન્તૌ મનોઽભ્યાસેન યત્નતઃ ।
વિચારાચ્ છેદમ્ આયાતે છિન્નૈવાજ્ઞાનભાવના ॥

અજ્ઞાનસઙ્ક્ષયાત્ ક્ષીણે મનસ્ય્ એતે પુનર્ મિથઃ ।
રૂપાલોકમનસ્કારાસ્ સઙ્ઘટન્તે ન કેચન ॥

સર્વેષાં ચિત્તમ્ એવાન્તર્ ઇન્દ્રિયાણાં પ્રબોધકમ્ ।
તદ્ એવ તસ્માદ્ ઉચ્છેદ્યં પિશાચ ઇવ મન્દિરાત્ ॥

ચિત્ત વલ્ગસિ મિથ્યૈવ દૃષ્ટો ઽન્તો ભવતો મયા ।
આદ્યન્તેષુ સુતુચ્છસ્ ત્વં વર્તમાને ઽપિ ન હ્ય્ અસિ ॥

મુધા પઞ્ચભિર્ આકારૈઃ કિમ્ અન્તઃ પરિવલ્ગસિ ।
યસ્ ત્વાં ત્વ્ આમ્ ઇતિ જાનાતિ તસ્યૈતત્ પરિવલ્ગ્યતે ॥

ત્વદ્વલ્ગનં મે કુમનો ન મનાગ્ અપિ તુષ્ટયે ।
માયાનરસ્પન્દ ઇવ વ્યર્થં વૃત્તિષુ દહ્યસે ॥

તિષ્ઠ વા ગચ્છ વા ચિત્ત નાસિ મે શઠ જીવસિ ।
પ્રકૃત્યાસિ મૃતં નિત્યં વિચારાત્ સુમૃતં સ્થિતમ્ ॥

નિસ્તત્ત્વં ત્વં જડં ભ્રાતશ્ શઠ નિત્યમૃતાકૃતે ।
મૂઢ એવ ત્વયાજ્ઞેન વઞ્ચ્યતે ન વિચારવાન્ ॥

વયમ્ આજ્ઞાતવન્તસ્ ત્વાં મૌર્ખ્યેણાનુસૃતં ભવેત્ ।
મૃતમ્ અસ્માકમ્ અદ્યાસિ દીપાનાં તિમિરં યથા ॥

શઠેન ભવતા દીર્ઘં કાલં દેહગૃહં મમ ।
ઉપરુદ્ધમ્ અભૂત્ પૂર્વં સાધુસંસર્ગવર્જિતમ્ ॥

જડે પ્રેતસમાકારે ગતે ત્વયિ મનશ્શઠે ।
સર્વસજ્જનસંસેવ્યં ઇદં દેહગૃહં સ્થિતમ્ ॥

પૂર્વમ્ એવાસિ નાસ્ય્ એવ સમ્પ્રત્ય્ અપિ જડં શઠમ્ ।
ન ભવિષ્યસિ ચેદાનીં કિં વેતાલ ન લજ્જસે ॥

સહ તૃષ્ણાપિશાચીભિસ્ સહ કોપાદિગુહ્યકૈઃ ।
નિર્ગચ્છ ચિત્તવેતાલ શરીરસદનાન્ મમ ॥

દિષ્ટ્યા વિવેકમન્ત્રેણ નિર્ગતો દેહમન્દિરાત્ ।
પ્રમત્તચિત્તવેતાલઃ કુવૃકઃ કન્દરાદ્ ઇવ ॥

અહો નુ ચિત્રં સુમહજ્ જડેન ક્ષણભઙ્ગિના ।
મનશ્શઠેન સર્વો ઽયં નીતો વિવશતાં જનઃ ॥

કસ્ તે પરાક્રમઃ કિં તે બલં કસ્ તે સમાશ્રયઃ ।
યદિ વલ્ગસિ મામ્ એવ જનતાં બાધસે તથા ॥

શઠાત્મૈવાસિ ન મયા દીનચિત્તક માર્યસે ।
મૃતમ્ ઇત્ય્ અવબુદ્ધં ત્વમ્ અદ્ય કેવલમ્ અજ્ઞ હે ॥

એતાવન્તમ્ અહં કાલં ત્વાં જ્ઞાત્વા જીવદાસ્થિતમ્ ।
ક્લિષ્ટઃ પ્રભૂતભઙ્ગાસુ ચિરં સંસૃતિરાત્રિષુ ॥

ચિત્તં મૃતં હિ નાસ્તીહ ત્વ્ ઇત્ય્ અદ્યાવગતં મયા ।
તેન ત્વદાશાં સન્ત્યજ્ય તિષ્ઠામ્ય્ આત્મનિ કેવલઃ ॥

દિષ્ટ્યા ચિત્તં મૃતમ્ ઇતિ જ્ઞાતમ્ અદ્ય મયા સ્વયમ્ ।
ન શઠેન સમં નીતં સમગ્રં જીવિતં નિજમ્ ॥

ઉત્સાર્ય દેહસદનાન્ મનશ્શઠમ્ અહં ક્ષણાત્ ।
અયં સ્વસ્થસ્ સ્થિતો ઽસ્મ્ય્ અન્તર્વેતાલપરિવર્જિતઃ ॥

ચિત્તવેતાલલબ્ધેન ચિરં કાલં મયોદ્ધતાઃ ।
કૃતા વિકારા વિવિધાસ્ સ્વયં કૃત્વા હસામિ યાન્ ॥

ચિરાન્ નિપતિતો દિષ્ટ્યા વિચારાસિવરાઙ્કિતઃ ।
હૃદ્ગેહાચ્ ચિત્તવેતાલસ્ તાલોત્તાલસમુન્નતિઃ ॥

પ્રશાન્તચિત્તવેતાલે પવિત્રાં પદવીં ગતે ।
દિષ્ટ્યા શરીરનગરે સુખં તિષ્ઠામિ કેવલઃ ॥

મૃતં મનો મૃતાશ્ ચિન્તા મૃતો ઽહઙ્કારરાક્ષસઃ ।
વિચારમન્ત્રેણ સમસ્ સ્વસ્થસ્ તિષ્ઠામિ કેવલઃ ॥

કિં મનો મે મમાશાઃ કાઃ કો મે ઽહઙ્કારકો ભવેત્ ।
દિષ્ટ્યા વ્યર્થં કલત્રં મે નષ્ટમ્ એતદ્ અશેષતઃ ॥

એકસ્મૈ કૃતકૃત્યાય નિત્યાય વિમલાત્મને ।
નિર્વિકલ્પચિદાખ્યાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

ન મમાશા ન કર્માણિ ન સંસારો ન કર્તૃતા ।
ન ભોક્તૃતા ન દેહો મે મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

નાહમ્ આત્મા ન ચાકાશો ન ચૈવાયમ્ અહં સ્વયમ્ ।
મમ નાસ્તિ વ્યવચ્છેદો મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

નીરૂપાય નિરાખ્યાય પ્રકાશાયામલાત્મને ।
સ્વયમ્ આત્મૈકસંસ્થાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

નિર્વિકારાય નિત્યાય નિરંશાય નિરાત્મને ।
સર્વસ્મૈ સર્વકાર્યાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

સમાં સર્વગતાં સૂક્ષ્માં જગદેકપ્રકાશિનીમ્ ।
સત્તામ્ ઉપાગતો ઽસ્મ્ય્ અન્તર્ મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

સાદ્રિદ્યૂર્વીનદીશાઙ્ગં નાહમ્ એવાહમ્ એવ વા ।
જગત્ સર્વપદાર્થાઢ્યં મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

વ્યપગતમનનં શમાભિરામં પ્રકટિતવિશ્વમ્ અવિશ્વમ્ અપ્ય્ અનન્તમ્ ।
સ્વયમ્ અજમ્ અજરં ગુણાદ્ અતીતં વપુર્ અહમ્ અચ્યુતમ્ ઐશ્વરં નમામિ ॥