મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.81

એવં વિચાર્ય બુદ્ધ્યાન્તઃ પુનર્ ઇત્થં વિચાર્યતે ।
તત્ત્વવિદ્ભિર્ મહાબાહો જ્ઞેય આત્મા મહાત્મભિઃ ॥

આત્મૈવેદં જગદ્ ઇતિ સત્યં ચિત્તેન માર્જિતમ્ ।
ઉત્થિતં સ્યાત્ કુતશ્ ચિત્તમ્ અહો ચિત્રમ્ અવસ્તુ યત્ ॥

અવિદ્યાત્વાદ્ અચિત્ત્વાચ્ ચ સમાયાત્વાત્ સદૈવ હિ ।
મૃતં નાસ્ત્ય્ એવ વા ચિત્તં ભ્રમાદ્ અન્યત્ ખપુષ્પવત્ ॥

સિદ્ધસ્ સ્થાણુપરિસ્પન્દો નૌગતસ્ય યથા શિશોઃ ।
અબુદ્ધસ્ય ન બુદ્ધસ્ય તથા ચિત્તમ્ અસન્મયમ્ ॥

મૌર્ખ્યમોહભ્રમે શાન્તે ચિત્તં નોપલભામહે ।
ચક્રારોહભ્રમસ્યાન્તે પર્વતસ્પન્દનં યથા ॥

એવં હિ ચિત્તં નાસ્ત્ય્ એવ બ્રહ્મૈવાસ્તિ તતાત્મકમ્ ।
પદાર્થભાવનાશ્ ચિત્રાસ્ તેનાસત્યા મયોજ્ઝિતાઃ ॥

જાતો ઽસ્મિ શાન્તસન્દેહસ્ સ્થિતો ઽસ્મિ વિગતજ્વરઃ ।
યથા તિષ્ઠામિ તિષ્ઠામિ તથૈવ વિગતૈષણમ્ ॥

ચિત્તાભાવે પરિક્ષીણા બલાત્ તૃષ્ણાદયો ગુણાઃ ।
આલોકોપરમે ચિત્રા વર્ણાખ્યા ઇવ સંવિદઃ ॥

મૃતં ચિત્તં ગતાસ્ તૃષ્ણાઃ પ્રક્ષીણં મોહપઞ્જરમ્ ।
નિરહઙ્કારતા જાતા જગત્ય્ અસ્મિ પ્રબુદ્ધવાન્ ॥

એકમ્ એવ જગચ્ છાન્તં નાનાત્વં ન સદ્ ઇત્ય્ અપિ ।
કિમ્ અન્યદ્ વિમૃશામ્ય્ અન્તઃ કથયૈવાલમ્ એતયા ॥

નિરાભાસમ્ અનાદ્યન્તં પદં પાવનમ્ આગતઃ ।
સોમ્યસ્ સર્વગતસ્ સૂક્ષ્મસ્ સ્થિત આત્માસ્મિ શાશ્વતઃ ॥

યદ્ અસ્તિ યચ્ ચ નાસ્તીહ ચિત્તાદ્ય્ આત્માદ્ય્ અવસ્તુ વા ।
તત્ ખાદ્ અચ્છતરં શાન્તમ્ અનન્તાગ્રાહ્યમ્ આતતમ્ ॥

ચિત્તં ભવતુ વા માન્તર્ નિયતાં સ્મૃતિમ્ એતુ વા ।
કો વિચારણયાર્થો મે નિરંશસ્યોદિતાત્મનઃ ॥

વિચારકારકો મૌર્ખ્યાદ્ અહમ્ આસમ્ ઇતિ સ્થિતિઃ ।
વિચારેણામિતાકારઃ ક્વાધુનાહં વિચારકઃ ॥

મૃતે ઽપિ મનસીયં મે વિકલ્પશ્રીર્ નિરર્થકા ।
મનોવેતાલવૃત્ત્યર્થં કિમર્થમ્ ઉપજાયતે ॥

તદ્ ઇમાં પ્રજહામ્ય્ અન્તર્ વિકલ્પકલનામ્ અલમ્ ।
નિર્ણીયોમ્ ઇતિ શાન્તાત્મા તિષ્ઠામ્ય્ આત્મનિ મૌનવાન્ ॥

અશ્નન્ ગચ્છન્ સ્વપંસ્ તિષ્ઠન્ન્ ઇતિ રાઘવ ચેતસા ।
સર્વત્ર પ્રજ્ઞયા તજ્જ્ઞઃ પ્રત્યહં પ્રવિચારયેત્ ॥

પ્રવિચાર્ય સ્વસંસ્થેન સ્વસ્થેન સ્વેન ચેતસા ।
તિષ્ઠન્તિ વિગતોદ્વેગં સન્તઃ પ્રકૃતકર્મસુ ॥

વિગતમાનમદા મુદિતાશયાશ્ શરદુપોઢશશાઙ્કસમત્વિષઃ ।
પ્રકૃતસંવ્યવહારવિહારિણસ્ ત્વ્ ઇહ સુખં વિહરન્તિ મહાધિયઃ ॥