મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.70

અસંસઙ્ગસુખધ્યાનસંસ્થિતૈર્ વિદિતાત્મભિઃ ।
વ્યવહારિભિર્ અપ્ય્ અન્તર્ વીતશોકૈર્ અવસ્થિતમ્ ॥

પ્રક્ષુબ્ધાક્ષુબ્ધદેહસ્ય વિસંવેદનસંવિદઃ ।
અન્તઃપૂર્ણસ્ય વદને શ્રીર્ ઇન્દોર્ ઇવ લક્ષ્યતે ॥

ચેત્યહીનચિદાલમ્બિ મનો યસ્ય ગતજ્વરમ્ ।
તેનામ્બુ કતકેનેવ જનતા સમ્પ્રસીદતિ ॥

નિત્યમ્ આત્મદૃગાલીનો જ્ઞસ્ સ્વસ્થશ્ ચઞ્ચલો ઽપિ સન્ ।
ક્ષુબ્ધો દૃશ્યત એવાસૌ પ્રતિબિમ્બાર્કવન્ મુધા ॥

આત્મારામા મહાત્માનઃ પ્રબુદ્ધાઃ પરમોદયાઃ ।
બહિઃ પિઞ્છાગ્રતરલા અન્તર્ મેરુર્ ઇવાચલાઃ ॥

ચિત્તમ્ આત્મત્વમ્ આયાતં સુખદુઃખાનુરઞ્જનામ્ ।
નોપૈતિ રઙ્ગસંયોગં મસૃણસ્ સ્ફટિકો યથા ॥

સંસારદૃષ્ટિર્ ઉદિતા જ્ઞાતલોકપરાવરમ્ ।
ન રઞ્જયતિ સચ્ચિત્તં જલલેખા યથામ્બુજમ્ ॥

આત્મધ્યાનમયો ઽધ્યાની પ્રબોધં પરમ્ આગતઃ ।
કલનામલનિર્મુક્તસ્ ત્વ્ અસક્ત ઇતિ કથ્યતે ॥

આત્મારામતયા જીવો યાત્ય્ અસંસક્તતામ્ ઇહ ।
આત્મજ્ઞાનેન સંસઙ્ગસ્ તનુતામ્ એતિ નાન્યથા ॥

જાગ્રત્ય્ એવ સુષુપ્તસ્થો જીવો ભવતિ રાઘવ ।
અસ્યાં દૃશિ ગતદ્વન્દ્વો નિત્યાનસ્તમયોદયઃ ॥

અત્ર પ્રૌઢિમ્ ઉપાયાતસ્ તુર્યતામ્ એતિ પાવનીમ્ ।
પરિણામવશાદ્ ઇન્દુર્ અમાવસ્યાર્કતામ્ ઇવ ॥

ચિત્ત્વે ચેત્યદશાહીને યા સ્થિતિઃ ક્ષીણચેતસઃ ।
સોચ્યતે શાન્તકલના જાગ્રત્ય્ એવ સુષુપ્તતા ॥

તાં ચ સુપ્તદશામ્ એત્ય જીવન્ વ્યવહરન્ નરઃ ।
સુખદુઃખવરત્રાભિર્ ન કદાચન કૃષ્યતે ॥

જાગ્રત્ય્ એવ સુષુપ્તસ્થો યઃ કરોતિ જગત્ક્રિયામ્ ।
તં યન્ત્રપુત્રકમ્ ઇવ નાયાતિ સુખદુઃખદૃક્ ॥

ચિત્તસ્ય બાધિકા સક્તિર્ ભાવાભાવોપતાપદા ।
આત્મતામ્ આગતે ચિત્તે કસ્ય કિં બાધતે કથમ્ ॥

સુષુપ્તબુદ્ધિઃ કર્માણિ પૂર્વહેવાકહેલયા ।
કુર્વન્ ન બધ્યતે જીવો જીવન્મુક્તતયા સ્થિતઃ ॥

સૌષુપ્તીં વૃત્તિમ્ આશ્રિત્ય કુરુ મા કુરુ વાનઘ ।
કર્મ પ્રકૃતિહેવાકવશાદ્ ઉપગતં સ્વકમ્ ॥

નાદાનં ન પરિત્યાગઃ કર્મણો જ્ઞાય રોચતે ।
તિષ્ઠન્ત્ય્ અધિગતાત્માનો યથાપ્રાપ્તાનુવર્તિનઃ ॥

કુર્વન્ન્ અપિ ન કર્તાસિ સુષુપ્તૈકસ્થયા ધિયા ।
અકર્તાપિ ચ કર્તાસિ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥

યથા ન કિઞ્ચિત્ કલયન્ મઞ્ચકે સ્પન્દતે શિશુઃ ।
તથા ફલાદ્ય્ અકલયન્ કુરુ કર્માણિ રાઘવ ॥

અચેત્યચિત્પદસ્થત્વાજ્ જાગ્રત્ય્ અપિ સુષુપ્તધીઃ ।
યદ્ યત્ કરોતિ લબ્ધાત્મા તસ્મિંસ્ તસ્ય ન કર્તૃતા ॥

દશામ્ આસાદ્ય સૌષુપ્તીં સ્વવિદૈવ વિવાસનઃ ।
અન્તશ્શીતલતામ્ એતિ જ્ઞો રસેન યથા શશી ॥

સુષુપ્તસ્થો મહાતેજા ઘૂર્ણન્ પૂર્ણેન્દુબિમ્બવત્ ।
સમસ્ સર્વાસ્વ્ અવસ્થાસુ ભવત્ય્ અદ્રિર્ યથર્તુષુ ॥

સુષુપ્તસંસ્થો ધીરાત્મા બહિર્ આયાતિ લોલતામ્ ।
ક્રિયાસુ નાન્તર્ ભૂકમ્પપ્રસ્પન્દિત ઇવાચલઃ ॥

સુષુપ્તાવસ્થિતો ભૂત્વા દેહં વિગતકલ્મષઃ ।
ઘાતયાશ્વ્ અથ વા દીર્ઘં કાલં ધારય શૈલવત્ ॥

એષૈવ રામ સૌષુપ્તી સ્થિતિર્ અભ્યાસયોગતઃ ।
પ્રૌઢા સતી તુર્યમ્ ઇતિ કથિતા તત્ત્વકોવિદૈઃ ॥

આનન્દમય એવાત્ર પ્રક્ષીણસકલામયઃ ।
અત્યન્તાસ્તઙ્ગતમના ભવતિ જ્ઞો મહોદયઃ ॥

અત્રસ્થો જ્ઞઃ પ્રમુદિતઃ પરમાનન્દઘૂર્ણિતઃ ।
લીલામ્ ઇવેમાં રચનાં સાંસારીમ્ અનુપશ્યતિ ॥

વીતશોકભયાયાસો ગતસંસારસમ્ભ્રમઃ ।
તુર્યાવસ્થામ્ ઉપારૂઢો ભૂયઃ પતતિ નાત્મવાન્ ॥

પ્રાપ્તું સ્વાં પદવીં પુણ્યાં યત્નવન્તમ્ ઇમં જનમ્ ।
શૈલસંસ્થ ઇવાધસ્સ્થં હસન્ પશ્યતિ ધીરધીઃ ॥

અસ્યાં તુ તુર્યાવસ્થાયાં સ્થિતિં પ્રાપ્યાવિનાશિનીમ્ ।
આનન્દૈકાન્તલીનત્વાદ્ અનાનન્દપદં ગતઃ ॥

અનાનન્દમહાનન્દઃ કલાતીતસ્ તતો ઽપિ હિ ।
મુક્ત ઇત્ય્ ઉચ્યતે યોગી તુર્યાતીતપદં ગતઃ ॥

પરિગલિતસમસ્તજન્મપાશસ્ સકલવિહીનમનોમયાભિમાનઃ ।
પરમરસમયીં પ્રયાતિ સત્તાં જલગતસૈન્ધવખણ્ડવન્ મહાત્મા ॥