મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.58

અત્રૈવોદાહરન્તીમમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
કિરાતેશસ્ય સુરઘોર્ વૃત્તાન્તં વિસ્મયપ્રદમ્ ॥

ઉત્તરસ્યા દિશો મેદઃ કર્પૂરપટલં ભુવઃ ।
સમ્ભૃતં હસનં શાર્વં શુક્લો વા ચાન્દ્ર આતપઃ ॥

હિમાદ્રેશ્ શૃઙ્ગમ્ અસ્તીહ કૈલાસો નામ પર્વતઃ ।
શૈલજાલસ્ય સન્મુક્તાકલાપસ્યેવ નાયકઃ ॥

વિષ્ણોઃ ક્ષીરોદક ઇવ સ્વર્ગસ્ સુરપતેર્ ઇવ ।
અબ્જજસ્યેવ નાભ્યબ્જં ગૃહં યશ્ શશિમૌલિનઃ ॥

રુદ્રાક્ષવૃન્દદોલાભિસ્ સાપ્સરોભિર્ વિભાતિ યઃ ।
લોલરત્નશલાકાભિર્ લહરીભિર્ ઇવાર્ણવઃ ॥

ગણાઙ્ગનાનામ્ અનિશં મત્તાનાં ચરણૈર્ હતાઃ ।
અશોકા ઇવ રાજન્તે યત્રાશોકા વિકાસિનઃ ॥

સઞ્ચરચ્છઙ્કરે દિક્ષુ ભૃગુષ્વ્ ઇન્દુમણિદ્રવૈઃ ।
નિવર્તન્તે પ્રવર્તન્તે યત્રાજસ્રં ચ નિર્ઝરાઃ ॥

યો લતાગુલ્મવૃક્ષૌઘવાપીહ્રદનદીનદૈઃ ।
મૃગપક્ષિગણૈર્ ભીતૈર્ બ્રહ્માણ્ડવદ્ ઇહાવૃતઃ ॥

તસ્ય હેમજટા નામ કિરાતાસ્ સંસ્થિતાસ્ તલે ।
પિપીલકા વરતરોર્ મૂલકોશગતા ઇવ ॥

કૈલાસપાદારણ્યાન્યાં જટાલાયાં સુગુલ્મકૈઃ ।
વસન્તિ યૌકવત્ ક્ષુદ્રાસ્ તે તન્નિકટજીવિનઃ ॥

આસીત્ તેષામ્ ઉદારાત્મા રાજા પરપુરઞ્જયઃ ।
જયલક્ષ્મ્યા ભુજ ઇવ યઃ પ્રજાયાશ્ ચ દક્ષિણઃ ॥

સુરઘુર્ નામ બલવાન્ સુરઘોરારિદર્પહા ।
મૂર્તઃ પરાક્રમ ઇવ મૂર્તિમાન્ ઇવ મારુતઃ ॥

જિનો વૈરાગ્યવિભવૈર્ ધનૈર્ ગુહ્યકનાયકઃ ।
શતક્રતુગુરુર્ બોધૈઃ કાવ્યૈર્ અસુરદૈશિકઃ ॥

સ ચક્રે રાજકાર્યાણિ નિગ્રહાનુગ્રહક્રમૈઃ ।
યથાપ્રાપ્તાન્ય્ અખિન્નાત્મા દિનાનીવ દિવાકરઃ ॥

તજ્જાભ્યાં સુખદુઃખાભ્યામ્ અથ તસ્યાભ્યભૂયત ।
સુમતિર્ વાગુરાબન્ધૈશ્ શ્લિષ્ટૈર્ ગ્રીવેવ પક્ષિણઃ ॥

કિમ્ આર્તં પીડયામ્ય્ એનં તિલયન્ત્રમ્ ઇવૌજસા ।
સર્વેષામ્ એવ ભૂતાનાં મમેવાર્તિઃ પ્રજાયતે ॥

ધનમ્ અસ્મૈ પ્રયચ્છામિ ધનેનાનન્દવાઞ્ જનઃ ।
ભવત્ય્ અહમ્ ઇવાશેષસ્ તદ્ અલં મે વિનિગ્રહૈઃ ॥

અથ વા નિગ્રહં પ્રાપ્તં કરોમ્ય્ એતેન વૈ વિના ।
વર્તતે ન પ્રજૈવેયં વિના વારિ સરિદ્ યથા ॥

હા કષ્ટમ્ એષ નિગ્રાહ્યો દિષ્ટ્યાનુગ્રાહ્ય એષ મે ।
દિષ્ટ્યાદ્ય સુખવાન્ અસ્મિ કષ્ટમ્ અદ્યાસ્મિ દુઃખવાન્ ॥

ઇતિ દોલાયિતં ચેતો ન વિશશ્રામ ભૂપતેઃ ।
એકત્રામ્બુમહાવર્તે ચિરં તૃણમ્ ઇવ ભ્રમત્ ॥

અથૈકદા ગૃહં તસ્ય માણ્ડવ્યો મુનિર્ આયયૌ ।
ભ્રાન્તાશેષકકુપ્કુઞ્જો વાસવસ્યેવ નારદઃ ॥

તમ્ અસૌ પૂજયામ્ આસ પપ્રચ્છ ચ મહામુનિમ્ ।
સન્દેહદુર્દ્રૂમસ્તમ્ભપરશું સર્વકોવિદમ્ ॥

ભવદાગમનેનાસ્મિ મુને નિર્વૃતિમ્ આગતઃ ।
પરમાં વસુધાપીઠં સમ્પ્રાપ્ત ઇવ માધવે ॥

અદ્ય તિષ્ઠામ્ય્ અહં નાથ ધન્યાનાં ધુરિ ધર્મતઃ ।
વિકાસિ રવિણેવાબ્જં યત્ ત્વયાસ્મિ વિલોકિતઃ ॥

ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ ચિરં વિશ્રાન્તવાન્ અસિ ।
તદ્ ઇમં સંશયં છિન્દ્ધિ મમાર્કસ્ તિમિરં યથા ॥

મહતાં સઙ્ગમેનાર્તિઃ કસ્ય નામ ન નશ્યતિ ।
સન્દેહં તુ પરામ્ આર્તિમ્ આહુર્ આર્તિવિદો જનાઃ ॥

મન્નિગ્રહાનુગ્રહજા મદ્ભૃત્યવપુષિ સ્થિતાઃ ।
કષન્તિ મામ્ અલં ચિન્તા ગજં હરિનખા ઇવ ॥

તદ્ યથા સમતોદેતિ સૂર્યાંશુર્ ઇવ સર્વગા ।
મતૌ મમ મુને માન્ય તથા કરુણયા કુરુ ॥

સ્વાયત્તેન સ્વસંસ્થેન સ્વેનોપાયેન ભૂપતે ।
એષા મનઃપેલવતા હિમવત્ પ્રવિલીયતે ॥

સ્વવિચારણયૈવાશુ શામ્યત્ય્ અન્તર્ મનોજ્વરઃ ।
શરદાગમમાત્રેણ મિહિકા મહતી યથા ॥

સ્વેનૈવ મનસા સ્વાનિ સ્વશરીરગતાનિ ચ ।
વિચારયેન્દ્રિયાણ્ય્ અન્તઃ કીદૃશાન્ય્ અથ કાનિ વા ॥

કો ઽહં કથમ્ ઇદં કિં વા કથં મરણજન્મની ।
વિચારયાન્તર્ એતત્ ત્વં મહત્તામ્ અલમ્ એષ્યસિ ॥

વિચારેણ પરિજ્ઞાતસ્વભાવસ્ય સતસ્ તવ ।
હર્ષામર્ષદૃશશ્ ચેતસ્ તોલયિષ્યન્તિ નાચલમ્ ॥

મનસ્ સ્વં રૂપમ્ ઉત્સૃજ્ય શમમ્ એષ્યતિ વિજ્વરમ્ ।
ભૂતપૂર્વવપુર્ ભૂત્વા તરઙ્ગઃ પયસીવ તે ॥

તિષ્ઠદ્ એવ મનો રૂપં પરિત્યક્ષ્યતિ તે ઽનઘ ।
કલઙ્કવિકલં કાલ ઋત્વન્તરગતાવ્ ઇવ ॥

અનુકમ્પ્યા ભવિષ્યન્તિ શ્રીમન્તસ્ સર્વ એવ તે ।
દૃષ્ટતત્ત્વસ્ય તુષ્ટસ્ય જનાઃ પિતુર્ ઇવાવનૌ ॥

વિવેકદીપદૃષ્ટાત્મા મેર્વબ્ધિનભસામ્ અપિ ।
અધઃ કરિષ્યસિ નૃપ મહત્તામ્ ઉત્તમાર્થદામ્ ॥

મહત્તામ્ આગતં ચેતસ્ તવ સંસારવૃત્તિષુ ।
ન નિમઙ્ક્ષ્યતિ હે સાધો ગોષ્પદેષ્વ્ ઇવ વારણઃ ॥

કૃપણં તુ મનો રાજન્ પેલવે ઽપિ નિમજ્જતિ ।
કાર્યે ગોષ્પદતોયે ઽપિ જીર્ણાઙ્ગો મષકો યથા ॥

ચેતો વાસનયા પઙ્કે કીટવત્ પરિમજ્જતિ ।
દૃશ્યમાત્રાવલમ્બિન્યા સ્વયા દીનતયા તયા ॥

તાવત્ તાવન્ મહાબાહો સ્વયં સન્ત્યજ્યતે ઽખિલમ્ ।
યાવદ્ યાવત્ પરાલોકઃ પરમાત્મૈવ શિષ્યતે ॥

તાવત્ પ્રક્ષાલ્યતે ધાતુર્ યાવદ્ ધેમૈવ શિષ્યતે ।
તાવદ્ આલોક્યતે સર્વં યાવદ્ આત્મૈવ લક્ષ્યતે ॥

સર્વં સર્વિકયા બુદ્ધ્યા સ્વયં સર્વત્ર સર્વદા ।
સર્વથા સમ્પરિત્યજ્ય સ્વાત્મનાત્મોપલભ્યતે ॥

યાવત્ સર્વં ન સન્ત્યક્તં તાવદ્ આત્મા ન લભ્યતે ।
સર્વવસ્તુપરિત્યાગે શેષ આત્મેતિ કથ્યતે ॥

યાવદ્ અન્યન્ ન સન્ત્યક્તં તાવત્ સામાન્યમ્ એવ હિ ।
વસ્તુ નાસાદ્યતે સાધો સ્વાત્મલાભે તુ કા કથા ॥

યત્ર સર્વાત્મના સ્વાત્મલાભાય પતતિ સ્વયમ્ ।
ત્યક્તાન્યકાર્યઃ પ્રાપ્નોતિ તન્ નામ નૃપ નેતરત્ ॥

આત્માવલોકનાર્થં તુ તસ્માત્ સર્વં પરિત્યજેત્ ।
સર્વં કિઞ્ચિત્ પરિત્યજ્ય યચ્ છિષ્ટં તત્ પરં પદમ્ ॥

સકલકારણકાર્યપરમ્પરામયજગદ્ગતવસ્તુવિજૃમ્ભિતમ્ ।
અલમ્ અપાસ્ય મનસ્ સ્વવપુસ્ તતઃ પરિવિલૂય ચ યચ્ છુભમ્ અસ્તિ તત્ ॥