મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.59

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ એનં સુરઘું રઘુનન્દન ।
યયૌ સ્વામ્ એવ કકુભં માણ્ડવ્યો મૌનમણ્ડનઃ ॥

ગતે વરમુનૌ રાજા ગત્વૈકાન્તમ્ અનિન્દિતમ્ ।
ધિયા સઞ્ચિન્તયામ્ આસ કો નામાહમ્ ઇતિ સ્વયમ્ ॥

નાહં મેરુર્ ન મે મેરુર્ જગન્ નાહં ન મે જગત્ ।
નાહં શૈલા ન મે શૈલા ન ધરાહં ન મે ધરા ॥

કિરાતમણ્ડલં નેદં મમ નાહં ચ મણ્ડલમ્ ।
નિજસઙ્કેતમાત્રેણ કેવલં દેશ એષ મે ॥

ત્યક્તો મયૈષ સઙ્કેતો નાહં દેશો ન ચૈષ મે ।
ઇદાનીં નગરં શિષ્ટમ્ એષ એવાત્ર નિશ્ચયઃ ॥

પતાકાપુરપટ્ટાઢ્યા ભૃત્યોપવનસઙ્કુલા ।
ગજાશ્વસામન્તયુતા પુરી નાહં ન મે પુરી ॥

વ્યર્થસઙ્કેતસમ્બદ્ધં સઙ્કેતવિગમે ક્ષતમ્ ।
ભોગવૃન્દં કલત્રં ચ નાહં નૈતન્ મમાખિલમ્ ॥

એવં સભૃત્યં સબલં સવાહનપુરાન્તરમ્ ।
નાહં રાજ્યં ન મે રાજ્યં સઙ્કેતો હ્ય્ અયમ્ આકુલઃ ॥

દેહમાત્રમ્ અહં મન્યે હસ્તપાદાદિસંયુતમ્ ।
તદ્ એતત્ તાવદ્ આશ્વ્ અન્તર્ અહમ્ આલોકયામ્ય્ અલમ્ ॥

તદ્ અત્ર તાવન્ માંસાસ્થિ નાહમ્ એતદ્ અચેતનં ।
ન ચૈતન્ મમ સંશ્લેષમ્ એત્ય્ અબ્જસ્ય યથા જલમ્ ॥

માંસં જડં ન તદ્ અહં નૈવાહં રક્તમ્ અપ્ય્ અલમ્ ।
જડાન્ય્ અસ્થીનિ નૈવાહં ન ચૈતાનિ મમ ક્વચિત્ ॥

કર્મેન્દ્રિયાણિ નૈવાહં ન ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ મે ।
જડં યત્ કિલ દેહે ઽસ્મિંસ્ તદ્ અહં નૈવ ચેતનઃ ॥

નાહં ભોગા ન મે ભોગા ન મે બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ ।
જડાન્ય્ અસત્સ્વરૂપાણિ ન ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્ય્ અહમ્ ॥

મૂલં સંસૃતિદોષસ્ય મનો નાહં જડં હિ તત્ ।
અથ બુદ્ધિર્ અહઙ્કાર ઇતિ દૃષ્ટિર્ મનોમયી ॥

મનોબુદ્ધીન્દ્રિયાદ્યન્તો ભૂતકોશશ્ ચ તદ્ વપુઃ ।
નાહમ્ એવં શરીરાદિ શિષ્ટમ્ આલોકયામ્ય્ અહમ્ ॥

શેષસ્ તુ ચેતનાજીવસ્ સ ચ ચેત્યેન ચેતતિ ।
અન્યેન બોધ્યમાનો ઽસૌ નાત્મતત્ત્વવપુર્ ભવેત્ ॥

એવં ત્યજામિ સંવેદ્યં ચેત્યં નાહં હિ તત્ કિલ ।
શેષો વિકલ્પરહિતો વિશુદ્ધા ચિદ્ અહં સ્થિતઃ ॥

ચિત્રમ્ એષો ઽસ્મિ લબ્ધાત્મા જાતઃ કાલેન કાર્યવિત્ ।
એષ સો ઽહમ્ અનન્તાત્મા ક્વાન્તો ઽસ્ય પરમાત્મનઃ ॥

બ્રહ્મણીન્દ્રે યમે વાયૌ સર્વભૂતગણે તથા ।
સ એષ ભગવાન્ આત્મા તન્તુર્ મુક્તાસ્વ્ ઇવ સ્થિતઃ ॥

ચિચ્છક્તિર્ અમલા સૈષા ચેત્યામયવિવર્જિતા ।
ભરિતાશેષદિક્કુઞ્જા ભૈરવાકારધારિણી ॥

સર્વભાવગતા સૂક્ષ્મા ભાવાભાવવિવર્જિતા ।
આબ્રહ્મભુવનાન્તસ્થા સર્વશક્તિસમુદ્ગિકા ॥

સર્વસૌન્દર્યસુભગા સર્વપ્રાકાશ્યદીપિકા ।
સર્વસંસારમુક્તાનાં તન્તુર્ આતતરૂપિણી ॥

સર્વાકારવિકારાઢ્યા સર્વાકારવિવર્જિતા ।
સર્વભૂતૌઘતાં યાતા સર્વદા સર્વતાં ગતા ॥

ચતુર્દશવિધાન્ય્ એષા ભૂતાનિ ભુવનોદરે ।
એતન્મયીયં કલના જાગતી વેદનાત્મિકા ॥

મિથ્યાવભાસમાત્રં તુ સર્વદુઃખદશાગતિઃ ।
નાનાકારમયાભાસં સર્વમ્ આત્મૈવ ચિત્ પરા ॥

સેયમ્ આત્મા મમ વ્યાપી સેયં મદવબોધનમ્ ।
સેયમ્ આકલિતાઙ્ગેહા કરોતિ નૃપતિભ્રમમ્ ॥

અસ્યા એવ પ્રસાદેન મનો દેહરથસ્થિતમ્ ।
સંસારજાલલીલાસુ યાતિ વલ્ગતિ નૃત્યતિ ॥

ઇદં મનશ્ શરીરાદિ ન કિઞ્ચિત્ અપિ વસ્તુતઃ ।
નષ્ટે ન કિઞ્ચિત્ અપ્ય્ અસ્મિન્ પરિનશ્યતિ પેલવે ॥

જગજ્જાલમયં નૃત્તમ્ ઇદં ચિત્તનટૈસ્ તતમ્ ।
એતયૈવૈકયા પઙ્ક્ત્યા દૃશ્યતે દીપલેખયા ॥

કષ્ટં મુધૈવ મે ચિન્તા નિગ્રહાનુગ્રહસ્થિતૌ ।
બભૂવ દેહનિષ્ઠૈવ ન કિઞ્ચિદ્ અપિ દેહકઃ ॥

નન્વ્ અહો સમ્પ્રબુદ્ધો ઽસ્મિ ગતં દુર્દર્શનં મમ ।
દૃષ્ટં દ્રષ્ટવ્યં અખિલં પ્રાપ્તં પ્રાપ્યમ્ ઇદં મયા ॥

સર્વં કિઞ્ચિત્ ઇદં દૃશ્યં દૃશ્યતે યજ્ જગદ્ગતમ્ ।
ચિન્નિષ્ષ્યન્દાંશમાત્રં તન્ નાન્યત્ કિઞ્ચન શાશ્વતમ્ ॥

ક્વ તૌ કીદૃગ્વિધૌ વાપિ કિંનિષ્ઠૌ વા કિમાત્મકૌ ।
નિગ્રહાનુગ્રહૌ લોકે હર્ષામર્ષક્રમૌ તથા ॥

કિં સુખં કિં ચ વા દુઃખં સર્વં બ્રહ્મેદમ્ આતતમ્ ।
અહમ્ આસં મુધા મૂઢો દિષ્ટ્યામૂઢો ઽસ્મ્ય્ અહં સ્થિતઃ ॥

કિમ્ અસ્મિન્ન્ એવમ્ આલોકે શોચ્યતે કિં વિમુહ્યતે ।
કિં પ્રેક્ષ્યતે કિમ્ ક્રિયતે સ્થીયતે ક્વ ક્વ ગમ્યતે ॥

કિઞ્ચિત્ ઇત્થમ્ ઇદં નામ ચિદાભાસં વિરાજતે ।
નમો નમસ્ તે નિસ્તત્ત્વ દૃષ્ટદૃશ્યો ઽસિ સુન્દર ॥

અહો નુ સમ્પ્રબુદ્ધો ઽસ્મિ સમ્યગ્ જ્ઞાતમ્ અલં મયા ।
નમો મહ્યમ્ અનન્તાય સમ્યગ્જ્ઞાનોદયાય ચ ॥

વિગતરઞ્જનનિર્વિષયસ્થિતિર્ ગતભવભ્રમ ઈહિતવર્જિતઃ ।
સ્થિરસુષુપ્તકલાતિગતસ્ તતસ્ સમસમં નિવસામ્ય્ અહમ્ આત્મનિ ॥