મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.57

યદ્ આત્મમરિચસ્યાન્તશ્ ચિત્ત્વાત્ તીક્ષ્ણત્વવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિ ભેદાદિ દેશકાલાદિ વેત્ત્ય્ અદઃ ॥

યદ્ આત્મલવણસ્યાન્તશ્ ચિત્ત્વાલ્ લાવણ્યવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિભેદાદિદેશકાલાદિમત્ સ્થિતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ અન્તર્ આત્મેક્ષોશ્ ચિત્ત્વાન્ માધુર્યવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિ ભેદાદિ જગત્તાદીતિ જૃમ્ભિતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ આત્મદૃષદશ્ ચિત્ત્વાત્ કાઠિન્યવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિભેદાદિદેશકાલાદિતાં ગતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ આત્મશૈલાદિજ્ઞતયા જાડ્યવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિ ભેદાદિ ભુવનાદીતિ સંસ્થિતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ આત્મતોયસ્ય ચિદ્દ્રવત્વાદ્ વિવર્તનમ્ ।
તદ્ આવર્તાદ્ય્ અહન્તાદિ ભેદાદ્ય્ આકારિતાદિ ચ ॥

સ્વતો ય આત્મવૃક્ષસ્ય શાખાદિસ્ તસ્ય વેદનમ્ ।
તદ્ અહન્તાદિ ભેદાદિ ભુવનાદીવ સંસ્ફુટમ્ ॥

યદ્ આત્મગગનસ્યાન્તશ્ ચિત્ત્વાચ્ છૂન્યત્વવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્તાદિ ભેદાદિ ભાવનાદીતિ ભાવિતમ્ ॥

યદ્ આત્મગગનસ્યાન્તશ્ ચિત્ત્વાત્ સૌષિર્યવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્તાદિ ચિત્તાદિ શરીરાદીવ દીપિતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ આત્મકુડ્યસ્ય નૈરન્તર્યં નિરન્તરમ્ ।
તદ્ અહન્તાદિભેદેન ચિત્ત્વાદ્ બહિર્ ઇવ સ્થિતમ્ ॥

સ્વતો યદ્ આત્મસત્તાયા વિત્ત્વાત્ સત્ત્વૈકવેદનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિ ભેદાદિ ચેતનાદીતિ વા સ્થિતમ્ ॥

અન્તર્ આત્મપ્રકાશસ્ય સ્વતો યદ્ અવભાસનમ્ ।
તદ્ અહન્ત્વાદિ વિત્ત્વાદિ જીવ ઇત્ય્ એવ વેત્ત્ય્ અસૌ ॥

અન્તર્ અસ્તિ યદ્ આત્મેન્દોશ્ ચિદ્રૂપં ચિદ્રસાયનમ્ ।
સ્વત આસ્વાદ્યતે તેન તદ્ અહન્તાદિનોદિતમ્ ॥

પરમાત્મગુડસ્યાન્તર્ યચ્ ચિત્સ્વાદૂદયાત્મકમ્ ।
તદ્ એવાસ્વાદ્યતે તેન સ્વતો ઽહન્તાદિનાન્તરે ॥

પરમાત્મમણેશ્ ચિત્ત્વાદ્ યદ્ અન્તઃ કચનં સ્વયમ્ ।
ચેતનાત્મ તદ્ એવાન્તર્ અહમ્ ઇત્યાદિ વેત્ત્ય્ અસૌ ॥

ન ચ કિઞ્ચન વેત્ત્ય્ અન્તર્ વેદ્યસ્યાસમ્ભવાદ્ ઇહ ।
ન ચાસ્વાદયતિ સ્વાદુ સ્વાદ્યસ્યાસમ્ભવાદ્ અલમ્ ॥

ન ચ કિઞ્ચિચ્ ચિનોત્ય્ અન્તશ્ ચેત્યસ્યાસમ્ભવે સતિ ।
વેદ્યતે ન ચ વા કિઞ્ચિદ્ વેદ્યસ્યાસમ્ભવાદ્ અસૌ ॥

અસદાભાસ એવાત્મા અનન્તો ભરિતાકૃતિઃ ।
સ્થિતસ્ સદૈવૈકઘનો મહાશૈલ ઇવાત્મનિ ॥

અનયા તુ વચોભઙ્ગ્યા મયા વો રઘુનન્દન ।
નાહન્તાદિજગત્તાદિભેદો ઽસ્તીતિ નિદર્શિતમ્ ॥

ન ચિત્તમ્ અસ્તિ નો ચેત્તા ન જગત્તાદિવિભ્રમઃ ।
દૃષદીવામ્બરમ્ અતશ્ શાન્તં શામ્યતિ કેવલમ્ ॥

યથાવર્તાદિતામ્ એતિ દ્રવત્વાદ્ વારિ વારિણિ ।
તથાહન્તાદિતામ્ એતિ જ્ઞત્વાજ્ જ્ઞપ્તૌ જ્ઞ આત્મનિ ॥

યથા દ્રવત્વં પયસિ યથા સ્પન્દસ્ સદાગતૌ ।
અહન્તાદેશકાલાદિ તથા જ્ઞે જ્ઞપ્તિમાત્રકે ॥

જ્ઞો જ્ઞતાયાં હિ યજ્ જ્ઞાનં જાનાતિ જ્ઞાનબૃંહયા ।
જ્ઞાયતે તદ્ અહન્તાદિ જીવાદ્ય્ અપ્ય્ અભિજીવનૈઃ ॥

યથોદેતિ યદા જ્ઞસ્ય જ્ઞપ્તિર્ જ્ઞાનેન યાદૃશી ।
અનન્યૈવાન્યતાં બુદ્ધ્વા સા તદા જૃમ્ભતે તથા ॥

જીવસ્ય જીવિતં જ્ઞાનં જ્ઞતાયાં જીવજીવને ।
અણુર્ અપ્ય્ અસ્તિ નો ભેદો વિરૂપત્વે જ્ઞજીવયોઃ ॥

યથા જ્ઞજીવયોર્ નાસ્તિ ભેદો રામ તથૈતયોઃ ।
ભેદો ઽસ્તિ ન જ્ઞજગતોર્ વિદ્ધિ શાન્તમ્ અખણ્ડિતમ્ ॥

સર્વં પ્રશાન્તમ્ અજમ્ એકમ્ અનાદિમધ્યમ્ આભાસનં સ્વદનમાત્રમ્ અચેત્યચિહ્નમ્ ।
સર્વં પ્રશાન્તમ્ અતિ શબ્દમયી તુ દૃષ્ટિર્ બોધાર્થમ્ એવ હિ મુધૈવ તદ્ ઓમ્ ઇતીદમ્ ॥