મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.49

અથ ગાધિર્ ગતે વિષ્ણૌ પુનર્ હૂનાદિકાઞ્ જનાન્ ।
સ્વસમ્મોહવિચારાર્થં બભ્રામાભ્રમ્ ઇવામ્બરે ॥

ઉપલભ્ય તથૈવાત્મવૃત્તાન્તં જનતસ્ તતઃ ।
હરિમ્ આરાધયામ્ આસ પુનર્ અદ્રિગુહાગતઃ ॥

આજગામૈનમ્ અલ્પેન કાલેનાથ જનાર્દનઃ ।
સકૃદારાધનેનૈવ માધવો યાતિ બન્ધુતામ્ ॥

ઉવાચ ગાધિં ભગવાન્ મયૂરમ્ ઇવ વારિદઃ ।
કિં ત્વં પ્રાર્થયસે ભૂયસ્ તપસેતિ પ્રસાદવાન્ ॥

ભ્રાન્તો ઽસ્મિ દેવ ષણ્માસાન્ હૂનકીરજનાસ્પદમ્ ।
તત્ર વ્યભિચરત્ય્ અસ્મદ્વૃત્તાન્તો ન કથાસ્વ્ અપિ ॥

માયયા હૂનભૂર્ દૃષ્ટા ત્વયેત્ય્ ઉક્તો ઽસ્મિ કિં પ્રભો ।
મોહનાશાય મહતાં વચો નો મોહવૃદ્ધયે ॥

કાકતાલીયયોગેન ચેતસિ શ્વપચસ્થિતિઃ ।
સર્વેષાં હૂનકીરાણાં તથૈવ પ્રતિબિમ્બિતા ॥

તેનાઙ્ગ તવ વૃત્તાન્તં સત્યં યત્ કથયન્તિ તે ।
પ્રતિભાસો હિ નાયાતિ પુનર્ અપ્રતિભાસતામ્ ॥

કેનચિચ્ છ્વપચેનાન્તે ગ્રામસ્ય રચિતં ગૃહં ।
તત્ તથા યત્ ત્વયા દૃષ્ટમ્ ઇષ્ટકાખણ્ડતાં ગતમ્ ॥

કદાચિત્ પ્રતિભૈકૈવ બહૂનામ્ અપિ જાયતે ।
કાકતાલીયગતિવદ્ વિચિત્રા હિ મનોગતિઃ ॥

તથા હિ બહવસ્ સ્વપ્નમ્ એકં પશ્યન્તિ માનવાઃ ।
સ્વાપભ્રમદમૈરેયમદમન્થરચિત્તવત્ ॥

એકસ્યામ્ એવ લીલાયાં વનસ્થલ્યામ્ ઇવૈણકાઃ ॥

બહવસ્ તુલ્યકાલં ચ પ્રતિભાતેન કર્મણા ।
જના યતન્તે સ્વફલપાકેનેવ દ્રુમા ઋતૌ ॥

પ્રતિબન્ધાભ્યનુજ્ઞાનાં કાલો દાતેતિ યા શ્રુતિઃ ।
વિપ્ર સઙ્કલ્પમાત્રો ઽસૌ કાલો હ્ય્ આત્મનિ તિષ્ઠતિ ॥

અમૂર્તો ભગવાન્ કાલો બ્રહ્મૈવ તમ્ અજં વિદુઃ ।
ન જહાતિ ન ચાદત્તે કિઞ્ચિત્ કસ્યચિદ્ એવ સઃ ॥

લૌકિકો યસ્ ત્વ્ અયં કાલો વર્ષકલ્પયુગાત્મકઃ ।
સઙ્કલ્પ્યતે પદાર્થૌઘૈઃ પદાર્થૌઘાશ્ ચ તેન તે ॥

સમાનપ્રતિભાસોત્થસમ્ભ્રમભ્રાન્તચેતસઃ ।
તથા તદ્ દૃષ્ટવન્તસ્ તે હૂનકીરજનોચ્ચયાઃ ॥

સ્વવ્યાપારપરો ભૂત્વા ધિયાત્માનં વિચારયન્ ।
સાધો ગતમનોમોહમ્ ઇહૈવાસ્સ્વ વ્રજામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુર્ જગામાન્તર્ધિમ્ ઈશ્વરઃ ।
અતિષ્ઠત્ કન્દરે ગાધિર્ આધિપીવરયા ધિયા ॥

તતઃ કતિપયેષ્વ્ અદ્રૌ માસેષ્વ્ અપિ ગતેષુ સઃ ।
પુનર્ આરાધયામ્ આસ પુણ્ડરીકકરં દ્વિજઃ ॥

દદર્શ ચૈકદા નાથમ્ આગતં પ્રણનામ તમ્ ।
પૂજયામ્ આસ મનસા સોત્કેનોવાચ ચેશ્વરમ્ ॥

ભગવન્ સંસ્મરંશ્ ચિત્રાં તામ્ આત્મશ્વપચસ્થિતિમ્ ।
ઇમાં સંસારમાયાં ચ પરિમુહ્યામિ ચેતસા ॥

તદ્ ઉક્ત્વાશુ યથાવસ્તુ મહામોહનિવૃત્તયે ।
એતસ્મિન્ન્ એવ વિમલે માં નિયોજય કર્મણિ ॥

બ્રહ્મઞ્ જગદ્ ઇદં માયામહાશમ્બરડમ્બરમ્ ।
સર્વા આશ્ચર્યકલનાસ્ સમ્ભવન્તીહ વિસ્તૃતે ॥

હૂનકીરપુરે મોહાદ્ દૃષ્ટવાંસ્ તત્ તથા ભવાન્ ।
ઇત્ય્ એતત્ સમ્ભવત્ય્ એવ દૃશ્યતે હિ જનૈર્ ભ્રમઃ ॥

હૂનાસ્ ત્વમ્ ઇવ કીરાશ્ ચ દૃષ્ટવન્તસ્ તથા ભ્રમમ્ ।
મુધૈવેત્ય્ અપિ સત્યાભં સમકાલાદિસમ્ભવાત્ ॥

ઇદં તુ શૃણુ વક્ષ્યામિ યથાભૂતમ્ અનિન્દિત ।
યેનૈતિ તનુતાં ચિન્તા માર્ગશીર્ષલતેવ તે ॥

યો ઽસૌ કટઞ્જકો નામ શ્વપચો હૂનમણ્ડલે ।
તેનૈવ સન્નિવેશેન સ તથૈવાભવત્ પુરા ॥

તથૈવ વિકલત્રત્વં પ્રાપ્ય દેશાન્તરં ગતઃ ।
બભૂવ કીરનૃપતિઃ પ્રવિવેશાનલં તતઃ ॥

ભવતઃ કેવલં ચિત્તે જલાન્તર્વર્તિનસ્ તદા ।
પ્રતિભાતા તથાભૂતા કટઞ્જાચારસંસ્થિતિઃ ॥

દૃષ્ટાનુભૂતમ્ અત્યર્થં કદાચિદ્ વિસ્મરત્ય્ અલમ્ ।
કદાચિદ્ અપ્ય્ અદૃષ્ટં તુ ચેતઃ પશ્યતિ દૃષ્ટવત્ ॥

યથા સ્વપ્નમનોરાજ્યધાતુસંસ્થિતિષુ ભ્રમઃ ।
જાગ્રત્ય્ અપિ તથૈવાઙ્ગ દૃશ્યતે મનસા સ્વયમ્ ॥

ભવિષ્યદ્ભૂતકાલસ્થં યથા ત્રૈકાલ્યદર્શિનઃ ।
પ્રતિભામ્ એતિ તે ગાધે કટઞ્જચરિતં તથા ॥

અયં સો ઽહમ્ ઇદં તન્ મે ઇતિ મજ્જતિ નાત્મવાન્ ।
અયં સો ઽહમ્ ઇદં તન્ મે ઇતિ પશ્યત્ય્ અનાત્મવાન્ ॥

સર્વમ્ એવાહમ્ એવેતિ તત્ત્વજ્ઞો નાવસીદતિ ।
ન ગૃહ્ણાતિ પદાર્થેષુ વિભાગાનર્થભાવનામ્ ॥

તેનાસૌ ભ્રમમોહેષુ સુખદુઃખવિલાસિષુ ।
ન નિમજ્જતિ મગ્નો ઽપિ તુમ્બીપાત્રમ્ ઇવામ્ભસિ ॥

ત્વં તાવદ્ વાસનાજાલગ્રસ્તચિત્તો વિચેતનઃ ।
કિઞ્ચિચ્છેષમહાવ્યાધિર્ ઇવ ન સ્વાસ્થ્યમ્ આગતઃ ॥

જ્ઞાનસ્યાપરિપૂર્ણત્વાન્ ન શક્નોષિ મનોભ્રમમ્ ।
વિનિવારયિતું મેઘમ્ અસમ્યઙ્મન્ત્રવાન્ ઇવ ॥

યદ્ એવ તે મનોમાત્રે સહસા પ્રતિબિમ્બતે ।
તરુર્ ઓઘજવેનેવ તેનૈવાક્રમ્યસે ક્ષણાત્ ॥

ચિત્તનાભેઃ કલાસ્યેહ માયાચક્રસ્ય સર્વતઃ ।
સ્થીયતે ચેત્ તદ્ આક્રમ્ય તન્ ન કિઞ્ચિત્ પ્રબાધતે ॥

ત્વમ્ ઉત્તિષ્ઠ ગિરેઃ કુઞ્જે દશવર્ષાણ્ય્ અખિન્નધીઃ ।
તપઃ કુરુ તતો જ્ઞાનમ્ અનન્તાભાવમ્ આપ્સ્યસિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ।
વાતાભ્રવદ્ દીપકવદ્ યમુનોત્પીડવત્ ક્ષણાત્ ॥

ગાધિર્ વિવેકવશજં વૈરાગ્યં પરમ્ આગતઃ ।
શરત્સમયપર્યન્તે વૈરસ્યમ્ ઇવ પાદપઃ ॥

વિચિત્રં ચેષ્ટિતં ધાતુર્ અસમઞ્જસમ્ આતતમ્ ।
બૃહદ્ભ્રમભરોન્મુક્તમતિર્ મન્દમ્ અગર્હયત્ ॥

જગામ કરુણાર્દ્રાત્મા નિયમાયોત્તમશ્રિયે ।
વિશ્રાન્ત્યૈ વૃષ્ટમૂકાત્મા પયોધર ઇવાચલમ્ ॥

નિરસ્તાશેષસઙ્કલ્પસ્ તપસ્ તત્ર ચકાર હ ।
દશવર્ષાણિ તેનાસાવ્ આત્મજ્ઞાનમ્ અવાપ હ ॥

અરમત તદનુ સ્વાં પ્રાપ્ય સત્તાં મહાત્મા વ્યપગતભયમોહો ભોગભૂમાવ્ અનિચ્છઃ ।
સતતમુદિતજીવન્મુક્તરૂપઃ પ્રશાન્તસ્ સકલ ઇવ શશાઙ્કો ઘૂર્ણિતાપૂર્ણચેતાઃ ॥