મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.46

વિલાસિનીભિર્ વલિતો મન્ત્રિમણ્ડલપૂજિતઃ ।
વન્દિતસ્ સર્વસામન્તૈશ્ છત્ત્રચામરમાલિતઃ ॥

સિદ્ધાનુશાસનઃ કાન્તો જ્ઞાતરાજ્યગુણક્રમઃ ।
વીતશોકભયાયાસસ્ તત્ર પ્રાપ્તમહાપદઃ ॥

વિસ્મૃતાત્મપ્રભાવો ઽભૂદ્ અનિશં સ્તવમઙ્ગલૈઃ ।
આનન્દાપૂર્ણયા વૃત્ત્યા ભૃશં ક્ષીવ ઇવાસવૈઃ ॥

કીરેષુ શ્વપચો રાજ્યં વર્ષાણ્ય્ અષ્ટૌ ચકાર હ ।
આર્યવૃત્તમ્ અશેષેણ તાવત્કાલં બભાર હ ॥

યદૃચ્છયૈકદાથાસાવ્ અતિષ્ઠત્ ત્યક્તભૂષણઃ ।
અતમસ્તારકેન્દ્વર્કતેજોઽમ્બુદમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

બહ્વ્ અમન્યત નો હારકેયૂરવસનાદ્ય્ અસૌ ।
પ્રભુતાબૃંહિતં ચેતો નાહાર્યમ્ અભિનન્દતિ ॥

એક એવાજિરં બાહ્યં તાદૃગ્વેષસ્ સ નિર્યયૌ ।
મુખ્યાઙ્ગનાન્ નભોભાગાદ્ અન્તં ગચ્છન્ન્ ઇવાંશુમાન્ ॥

તત્રાપશ્યદ્ ઘનશ્યામં પીનં શ્વપચપેટકમ્ ।
ગાયન્ મૃદુ વસન્તોત્થં કોકિલાનામ્ ઇવ વ્રજમ્ ॥

ધુનાનં ઝલ્લરીતન્ત્રીં કરપલ્લવલીલયા ।
મધુરેહં રણદ્રેફામ્ અલિશ્રેણીમ્ ઇવ દ્રુમઃ ॥

અથ તસ્માત્ સમુત્તસ્થૌ જરાવાન્ રક્તલોચનઃ ।
કાચશૃઙ્ગં હિમાપૂર્ણમ્ ઇવ શ્વપચનાયકઃ ॥

જ્યો કટઞ્જેતિ સહસા વદન્ કીરમહીપતેઃ ।
વલ્લ્યાં કાકમ્ ઇવાનન્દાજ્ જાન્વગ્રે ઽયોજયત્ કરમ્ ॥

ઉવાચેદં ચ કીરેશં હે બન્ધો ભોઃ કટઞ્જક ।
ક્વ નુ સ્થિતો ઽસિ દિષ્ટ્યાદ્ય દૃષ્ટો ઽસિ ચિરબાન્ધવ ॥

ક્વાસિ વિશ્રાન્તવાન્ કાલમ્ એતાવન્તં વનાન્તરે ।
બન્ધુવૃન્દપરિત્યક્તઃ પરપુષ્ટ ઇવૈકકઃ ॥

ઇહ રાજા ભવન્તં વા કચ્ચિદ્ ગેયકલાવિદમ્ ।
રક્તકણ્ઠં માનયતિ રાગવાન્ ઇવ કોકિલમ્ ॥

આપૂરયતિ વા કચ્ચિદ્ ગૃહવસ્ત્રાશનાર્પણૈઃ ।
મધુસ્ તમાલવિટપં ફલપત્ત્રરસૈર્ ઇવ ॥

દર્શનેન તવાદ્યાહં પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતઃ ।
પદ્મસ્ સૂર્યોદયેનેવ ચન્દ્રોદય ઇવોદધિઃ ॥

આનન્દાનામ્ અશેષાણાં લાભાનાં મહતામ્ અપિ ।
વિશ્રામાણામ્ અનન્તાનાં સીમાન્તો બન્ધુદર્શનમ્ ॥

શ્વપચે પ્રવદત્ય્ એવં રાજા તાવત્ તયા તયા ।
ચકાર તત્કાલજયા ચેષ્ટયૈવાવધીરણમ્ ॥

તાવદ્ વાતાયનગતાઃ કાન્તાઃ પ્રકૃતયસ્ તથા ।
શ્વપચો ઽયમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા મ્લાનતામ્ અલમ્ આયયુઃ ॥

પદ્માસ્ તુષારવૃષ્ટ્યેવ ગ્રામાસ્ સાવગ્રહા ઇવ ।
દાવવન્ત ઇવાદ્રીન્દ્રા નાગરા ન વિરેજિરે ॥

નૃપો ઽવધીરયામ્ આસ સ તાં સ્વજનસઙ્કથામ્ ।
વૃક્ષાગ્રગતમાર્જારફેક્કારં મૃગરાડ્ ઇવ ॥

સત્વરં પ્રવિવેશાન્તઃપુરમ્ આમ્લાનમાનવમ્ ।
રાજહંસ ઇવાવર્ષસીદત્સરસિજં સરઃ ॥

સર્વાવયવવિશ્રાન્તાં મ્લાનતામ્ અલમ્ આયયૌ ।
જાનુસ્તમ્ભાન્તરમહારન્ધ્રસ્થાગ્નિર્ ઇવ દ્રુમઃ ॥

તત્રાપશ્યદ્ અસૌ સર્વં વિષણ્ણવદનં જનમ્ ।
જાલં કુઙ્કુમપુષ્પાણાં ભુક્તમૂલમ્ ઇવાખુના ॥

મન્ત્રિણો નાગરા નાર્યસ્ તતસ્ તે તં મહીપતિમ્ ।
નાસ્પ્રાક્ષુર્ અપિ તિષ્ઠન્તં ગૃહ એવ શવં યથા ॥

ભૃત્યાશ્ ચાકૃતસત્કારં દૂર એવ તમ્ અત્યજન્ ।
દુઃખયુક્તા ઘનસ્નેહા અપિ બાલશવં યથા ॥

અનાનન્દમુખં શ્યામશરીરં શ્રીવિવર્જિતમ્ ।
દગ્ધં સ્થલમ્ ઇવૈનં તે બહ્વ્ અમન્યન્ત નાકુલાઃ ॥

ધૂમાયમાનદેહસ્ય પરિતાપદશાવતી ।
નાઢૌકતાસ્ય જનતા પાર્શ્વમ્ અગ્નિગિરેર્ ઇવ ॥

મન્દોત્સાહસમુદ્ભૂતાસ્ તન્વ્યસ્ સઙ્ઘાતવર્જિતાઃ ।
એતદાજ્ઞાઃ પરં પ્રાપુર્ ભસ્મનીવામ્બુવિપ્રુષઃ ॥

ક્રૂરકર્મકરાકારાત્ સઙ્ગતો ઽશુભદાયિનઃ ।
તસ્માદ્ વિશેષેણ જના રાક્ષસાદ્ ઇવ દુદ્રુવુઃ ॥

એક એવ બભૂવાસૌ જનમધ્યગતો ઽપિ સન્ ।
અર્થાદિગુણનિર્મુક્તઃ પરદેશ ઇવાધ્વગઃ ॥

ભૃશમ્ આરટતે ઽપ્ય્ અસ્મૈ નાલાપં નાગરા દદુઃ ।
મુક્તાજાલયુતાયાપિ કીચકાયાધ્વગા ઇવ ॥

અથ સર્વે વયં દીર્ઘં કાલં શ્વપચદૂષિતાઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તૈર્ ન શુદ્ધાસ્ સ્મઃ પ્રવિશામો હુતાશનમ્ ॥

ઇતિ નિર્ણીય નગરે નાગરા મન્ત્રિણસ્ તથા ।
અભિતો જ્વલયામ્ આસુશ્ ચિતાશ્ શતસહસ્રશઃ ॥

જ્વલિતાસ્વ્ અભિતસ્ તાસુ તારકાસ્વ્ ઇવ ખે તદા ।
બભૂવ નગરં સર્વમ્ આક્રન્દપરમાનવમ્ ॥

કરુણારાવમુખરૈઃ કલત્રૈર્ બાષ્પવર્ષિભિઃ ।
અવષ્ટબ્ધજ્વલત્કુણ્ડપાતસજ્જજનવ્રજમ્ ॥

અગ્નિકુણ્ડપ્રવિષ્ટાનાં મન્ત્રિણાં ભૃત્યરોદનૈઃ ।
ક્રન્દદ્રથ્યં ધ્વનદ્ગર્તમ્ અરણ્યમ્ ઇવ મારુતૈઃ ॥

ચિતિદીપિતવિપ્રેન્દ્રમાંસમાંસલગન્ધયા ।
જાતનીહારમ્ ઉત્પાતવાત્યયાવકરૈર્ ધુતૈઃ ॥

વાતદીર્ઘવસાગન્ધધૂતાનીતખગોમ્ભિતૈઃ ।
અન્ત્રૈર્ વ્યોમગતૈશ્ છન્નં ભાસ્કરં જલદૈર્ ઇવ ॥

વાતોદ્ધૂતચિતાવહ્નિપ્રજ્વલત્પુરમણ્ડલમ્ ।
ઉડ્ડીનાગ્નિકણવ્રાતતારાક્રાન્તદિગન્તરમ્ ॥

પ્રમત્તતસ્કરં ક્રન્દદ્બાલકાન્તકુમારકમ્ ।
સન્ત્રસ્તનાગરાપાસ્તજીવિતાસ્થમ્ અસંસ્થિતિ ॥

અરક્ષિતગૃહં ચૌરલુણ્ઠિતાખિલસઞ્ચયમ્ ।
ત્યક્તપુત્રકલત્રં ચ મરણવ્યગ્રનાગરમ્ ॥

તસ્મિંસ્ તથા વર્તમાને કષ્ટે વિધિવિપર્યયે ।
અશેષજનતાનાશે કલ્પાન્તસદૃશસ્થિતૌ ॥

રાજ્યસજ્જનસમ્પર્કપવિત્રીકૃતધીરધીઃ ।
ગવલશ્ ચિન્તયામ્ આસ શોકવ્યાકુલચેતનઃ ॥

મદર્થમ્ અત્યનર્થો ઽયં દેશે ઽસ્મિન્ સ્થિતિમ્ આગતઃ ।
અકાલકલ્પાન્તસમસ્ સર્વનાયકનાશનઃ ॥

કિં મે દુઃખિતજીવેન મરણં મે મહોત્સવઃ ।
લોકનિન્દ્યસ્ય દુર્જન્તોર્ જીવિતાન્ મરણં વરમ્ ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય ગવલો જ્વલિતે જ્વલને પુરઃ ।
પતઙ્ગવદ્ અનુદ્વેગમ્ અકરોદ્ આહુતિં વપુઃ ॥

તસ્મિન્ બલાદ્ ગવલનામ્નિ હુતાશરાશૌ દેહે પતત્ય્ અવયવાકુલતાં પ્રયાતે ।
સ્વાઙ્ગાવદાહદહનસ્ફુરણાનુરોધાદ્ અન્તર્જલે ઝગિતિ બોધમ્ અવાપ ગાધિઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્ય્ અથ મુનૌ દિવસો જગામ સાયન્તનાય વિધયે ઽસ્તમ્ ઇનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ ચ સહાજગામ ॥