મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.45

અથાપશ્યદ્ અસૌ ગાધિસ્ સ્વાધિપીવરયા ધિયા ।
અન્તર્જલસ્થ એવાન્તર્ આત્મનાત્મન્ય્ અનિર્મલે ॥

હૂનમણ્ડલપર્યન્તગ્રામોપાન્તનિવાસિનામ્ ।
શ્વપચાનાં સ્ત્રિયો ગર્ભે સ્થિતમ્ આત્માનમ્ આકુલમ્ ॥

ગર્ભવાસભયાક્રાન્તં પીડિતં પેલવાઙ્ગકમ્ ।
શ્વપચીહૃદયે સુપ્તં શ્વવિષ્ઠાયામ્ ઇવાઙ્કુરમ્ ॥

શનૈઃ પક્વતયા કાલે પ્રસૂતં મેચકચ્છવિમ્ ।
શ્વપચ્યા પ્રાવૃષેવાબ્દં શ્યાવમ્ આવલિતં મલૈઃ ॥

સમ્પન્નં શ્વપચાગારે શિશું શ્વપચવલ્લભમ્ ।
ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ગચ્છન્તમ્ ઉત્પીડમ્ ઇવ યામુનમ્ ॥

દ્વાદશાબ્દદશાં યાતં સંસ્થિતં ષોડશાબ્દિકમ્ ।
પીવરાંસમ્ ઉદારાઙ્ગં પયોદમ્ ઇવ મેદુરમ્ ॥

સારમેયપરીવારં વિહરન્તં વનાદ્ વનમ્ ।
નિઘ્નન્તં મૃગલક્ષાણિ પૌલિન્દીં સ્થિતિમ્ આસ્થિતમ્ ॥

તમાલં લતયેવાથ શ્રિતં શ્વપચકાન્તયા ।
સ્તનસ્તબકશાલિન્યા નવપલ્લવહસ્તયા ॥

શ્યામયા કલિકાજાલદશનામલમાલયા ।
નવવલ્લભયા ભૂરિવિલાસવલિતાઙ્ગયા ॥

વિલસન્તં વનાન્તેષુ તયા સહ નવેષ્ટયા ।
શ્યામલં શ્યામયા ભૃઙ્ગં ભૃઙ્ગ્યેવ કુસુમર્દ્ધિષુ ॥

નવપર્ણલતાપત્ત્રવસનં વ્યસનાન્તરમ્ ।
વિન્ધ્યકાન્તારમ્ આકારમ્ અભ્યાગતમ્ ઇવોદ્ભટમ્ ॥

વિશ્રાન્તં વનકુઞ્જેષુ સુપ્તં ગિરિદરીષુ ચ ।
નિલીનં પત્ત્રકુઞ્જેષુ ગુલ્મકેષુ કૃતાલયમ્ ॥

કિઙ્કિરાતાવતંસાઢ્યં યૂથિકાસ્રગ્વિભૂષિતમ્ ।
કેતકોત્તંસસુભગં સહકારસ્રગાકુલમ્ ॥

લુલિતં પુષ્પશય્યાસુ ભ્રાન્તમ્ અબ્ધિતટેષુ ચ ।
તજ્જ્ઞં કાનનકોશેષુ બહુજ્ઞં મૃગમારણે ॥

પ્રાસૂત સો ઽથ શૈલેષુ પુત્રાન્ નિજકુલાઙ્કુરાન્ ।
અત્યન્તવિષમોદર્કાન્ ખદિરઃ કણ્ટકાન્ ઇવ ॥

કલત્રવન્તં સમ્પન્નં સ્થિતં પ્રક્ષીણયૌવનમ્ ।
શનૈર્ જર્જરતાં યાતં વૃષ્ટિહીનમ્ ઇવ સ્થલમ્ ॥

તતો હૂનહતગ્રામં જન્મદેશમ્ ઉપેત્ય તમ્ ।
સંસ્થિતં મઠિકાં પર્ણૈઃ કૃત્વા દૂરે મુનીન્દ્રવત્ ॥

જરાજરઢતાં યાતં સ્વદેહસમપુત્રકમ્ ।
જીર્ણપ્રાયરસશ્વભ્રતમાલતરુસન્નિભમ્ ॥

પ્રૌઢં શ્વપચગાર્હસ્થ્યં કુર્વાણં બહુબાન્ધવમ્ ।
કરઞ્જકુઞ્જવનવત્ પરાં વૃદ્ધિમ્ ઉપાગતં ॥

અથાપશ્યદ્ અસૌ ગાધિર્ યાવત્ તસ્ય કલત્રિણઃ ।
જરઢશ્વપચેશસ્ય સ્વાત્મનો ભ્રમકારિણઃ ॥

તત્ કલત્રમ્ અશેષેણ નીતમ્ આદૃતમન્યુના ।
આસારપવનેનાશુ વનપર્ણગણો યથા ॥

પ્રલપત્ય્ એક એવાસાવ્ અટવ્યાં દુઃખકર્ષિતઃ ।
વિયૂથ ઇવ સારઙ્ગો વિગતાસ્થો ઽસ્રુલોચનઃ ॥

દિનાનિ કતિચિત્ તત્ર નીત્વા શોકપરીતધીઃ ।
જહૌ સ્વદેશં સંશુષ્કપદ્મં સર ઇવાણ્ડજઃ ॥

વિજહાર બહૂન્ દેશાન્ અનાસ્થશ્ ચિન્તયાન્વિતઃ ।
પ્રેર્યમાણ ઇવાન્યેન વાતનુન્ન ઇવામ્બુદઃ ॥

એકદા પ્રાપ કીરાણાં મણ્ડલે શ્રીમતીં પુરીમ્ ।
ખે ઽનૂરુર્ વિહરઞ્ શૂન્યે સદ્વિમાનમ્ ઇવામરઃ ॥

નૃત્યદ્રત્નાંશુકચ્છન્નમાર્ગવૃક્ષલતાઙ્ગનામ્ ।
આગુલ્ફં કીર્ણકુસુમાં નન્દનાન્તરસુન્દરીમ્ ॥

સામન્તૈર્ લલનાભિશ્ ચ નાગરૈશ્ ચ નિરન્તરમ્ ।
સ્વર્ગમાર્ગોપમં રાજમાર્ગમ્ અસ્યામ્ અવાપ સઃ ॥

મણિરત્નકૃતાગારં તત્ર મઙ્ગલહસ્તિનમ્ ।
દદર્શામલશૈલેન્દ્રમ્ ઇવ સઞ્ચારચઞ્ચલમ્ ॥

મૃતે રાજનિ રાજાર્થં વિહરન્તમ્ ઇતસ્ તતઃ ।
રત્નજ્ઞમ્ ઇવ રત્નોર્વ્યાં ચિન્તામણિદિદૃક્ષયા ॥

તમ્ અસૌ શ્વપચો નાગં કૌતુકોદારયા દૃશા ।
ચિરમ્ આલોકયામ્ આસ સ્પન્દયુક્તાચલોપમમ્ ॥

આલોકયન્તમ્ આદાય તં કરેણ સ વારણઃ ।
સ્વકટે ઽયોજયન્ મેરુસ્ તટે ઽર્કમ્ ઇવ સાદરમ્ ॥

તસ્મિન્ કટગતે નેદુર્ જયદુન્દુભયો ઽભિતઃ ।
કલ્પામ્બુદ ઇવાકાશમ્ અધિરૂઢે મહાર્ણવાઃ ॥

પૂરિતાશો બભૌ રાજા જયતીતિ જનસ્વનઃ ।
ઉદ્યાને સમ્પ્રબુદ્ધાનાં વિહગાનામ્ ઇવારવઃ ॥

ઉદભૂદ્ વન્દિવૃન્દાનાં ઘનકોલાહલસ્ તતઃ ।
વેલાવિલુલિતામ્બૂનામ્ અમ્બુધીનામ્ ઇવ ધ્વનિઃ ॥

તં તત્રાવારયામ્ આસુર્ મણ્ડનાર્થં વરાઙ્ગનાઃ ।
ક્ષીરોદગતમ્ ઉદ્રત્ના લહર્ય ઇવ મન્દરમ્ ॥

માનિન્યસ્ તં ગુણપ્રોતૈર્ નાનારત્નૈર્ અપૂરયન્ ।
નાનાપ્રભાપ્રભાવાઢ્યૈર્ વેલા ઇવ તટાચલમ્ ॥

તુષારશિશિરસ્પર્શૈસ્ તાસ્ તં હારૈર્ અભૂષયન્ ।
શ્યામા નવનદીપૂરૈર્ વર્ષાશ્ શૃઙ્ગમ્ ઇવોન્નતમ્ ॥

વિચિત્રવર્ણસૌગન્ધ્યૈઃ પુષ્પૈર્ આવલયન્ સ્ત્રિયઃ ।
વનં મધુશ્રિય ઇવ તં લોલકરપલ્લવાઃ ॥

નાનાવર્ણરસામોદૈસ્ તાસ્ તમ્ આશુ વિલેપનૈઃ ।
અલેપયન્ પ્રભાજાલૈસ્ તટ્યો ઽભ્રમ્ ઇવ ધાતુજૈઃ ॥

રત્નકાઞ્ચનકાન્તો ઽસાવ્ આદદે છત્ત્રમ્ આતતમ્ ।
સન્ધ્યાભ્રતારેન્દુનદીવ્યાપ્તં મેરુર્ ઇવામ્બરમ્ ॥

ભૂષિતસ્ સવિલાસાભિર્ બાલવલ્લીભિર્ આવૃતઃ ।
રત્નપુષ્પાંશુકાકીર્ણઃ કલ્પવૃક્ષ ઇવાબભૌ ॥

તાદૃશં તમ્ ઉપાજગ્મુઃ પરિવારસમન્વિતાઃ ।
સર્વાઃ પ્રકૃતયઃ ફુલ્લં માર્ગદ્રુમમ્ ઇવાધ્વગાઃ ॥

તા એનમ્ આસને સૈંહે પ્રાપ્યાભિષિષિચુઃ ક્રમાત્ ।
તસ્મિન્ન્ એવ ગજે શક્રમ્ ઐરાવણ ઇવામરાઃ ॥

એવં સ શ્વપચો રાજ્યં પ્રાપ કીરપુરાન્તરે ।
અરણ્યે હરિણં પુષ્ટમ્ અપ્રાણમ્ ઇવ વાયસઃ ॥

કીરીકરતલામ્ભોજપ્રમૃષ્ટચરણામ્બુજઃ ।
સર્વાઙ્ગકુઙ્કુમાલેપૈસ્ સન્ધ્યામ્બુધરશોભનઃ ॥

જજ્વાલ કીરનગરે નાગરીજનવાન્ અસૌ ।
સિંહીગણયુતસ્ સિંહો યથા કુસુમિતે વને ॥

હરિહતમદનાગોત્તારમુક્તાકલાપપ્રવિચરિતશરીરશ્ શાન્તચિન્તાવિષાદઃ ।
અરમત સ મહદ્ભિસ્ તત્ર ભોગૈસ્ સરસ્યાં રવિકરમદતપ્તો વારિપૂરૈર્ ઇવેભઃ ॥

પરિવિસૃતનૃપૌજાસ્ સર્વદિક્સંસ્થિતાજ્ઞઃ કતિપયદિવસેહાસિદ્ધદેશવ્યવસ્થઃ ।
પ્રકૃતિભિર્ અલમ્ ઊઢાશેષરાજત્વભારસ્ સ ગવલ ઇતિ નામ્ના તત્ર રાજા બભૂવ ॥