મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.21

એવં પ્રબોધિતસ્ તેન તદા પુણ્યેન પાવનઃ ।
પ્રબોધમ્ આપ પ્રાકાશ્યં પ્રભાત ઇવ ભૂતલમ્ ॥

ઉભાવ્ અપિ તતસ્ સિદ્ધૌ જ્ઞાનવિજ્ઞાનપારગૌ ।
વિચેરતુર્ વને તસ્મિન્ યાવદિચ્છમ્ અનિન્દિતૌ ॥

તતઃ કદાચિત્ કાલેન નિર્વાણપદમ્ આગતૌ ।
તૌ વિદેહૌ ગતસ્નેહૌ દીપાવ્ ઇવ શમં ગતૌ ॥

એવં પ્રાગ્ભુક્તદેહાનામ્ અનન્તા ધનબન્ધુજાઃ ।
આશાઃ કિં ગૃહ્યતે તાભ્યઃ કિં વા સન્ત્યજ્યતે ઽનઘ ॥

તસ્માદ્ આસામ્ અનન્તાનાં તૃષ્ણાનાં રઘુનન્દન ।
ઉપાયસ્ ત્યાગ એવૈકો ન નામ પરિપાલનમ્ ॥

ચિન્તનેનૈધતે ચિન્તા સ્વિન્ધનેનેવ પાવકઃ ।
નશ્યત્ય્ અચિન્તનેનૈવ વિનેન્ધનમ્ ઇવાનલઃ ॥

ધ્યેયત્યાગરથારૂઢઃ કરુણોદારયા દૃશા ।
લોકમ્ આલોકયન્ દીનં મા તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ રાઘવ ॥

એષા બ્રાહ્મી સ્થિતિસ્ સ્વચ્છા નિષ્કામા વિગતામયા ।
એનાં પ્રાપ્ય મહાબાહો વિમૂઢો ઽપિ ન મુહ્યતિ ॥

એકં વિવેકં સુહૃદમ્ એકાં પ્રૌઢસખીં ધિયમ્ ।
આદાય વિહરન્ન્ એવં સઙ્કટે ઽપિ ન મુહ્યસિ ॥

વિનિવારિતસર્વાર્થાદ્ અપહસ્તિતબાન્ધવાત્ ।
ન સ્વધૈર્યાદ્ ઋતે કશ્ચિદ્ અભ્યુદ્ધરતિ સઙ્કટાત્ ॥

વૈરાગ્યેણાથ શાસ્ત્રેણ મહત્ત્વાદિગુણૈર્ અપિ ।
યત્નેનાપદ્વિઘાતાર્થં સ્વમ્ એવોન્નમયેન્ મનઃ ॥

ન તત્ ત્રિભુવનૈશ્વર્યાન્ ન કોશાદ્ રત્નધારિણઃ ।
ફલમ્ આસાદ્યતે ચિત્તાદ્ યન્ મહત્ત્વોપબૃંહિતાત્ ॥

તાવદ્ અસ્મિઞ્ જગત્કુક્ષૌ પાતોત્પાતાવદોલનૈઃ ।
પતન્તિ પુરુષા યાવન્ મનસ્ તેષાં ન વિજ્વરમ્ ॥

પૂર્ણે મનસિ સમ્પૂર્ણં જગત્ સર્વં સુધાદ્રવૈઃ ।
ઉપાનદ્ગૂઢપાદસ્ય કિલ ચર્માવૃતૈવ ભૂઃ ॥

નૈરાશ્યાત્ પૂર્ણતામ્ એતિ મનો ઽનાશાવશાનુગમ્ ।
આશયા રિક્તતામ્ એતિ શરદીવ સરો મનઃ ॥

હૃદયં શૂન્યતામ્ એતિ પ્રકટીકૃતકોટરમ્ ।
અગસ્ત્યપીતાર્ણવવદ્ આશાવિવશચેતસામ્ ॥

યસ્ય ચિત્તતરૌ સ્ફારે તૃષ્ણાચપલમર્કટી ।
ન વલ્ગતિ મહત્ તસ્ય રાજતે હૃદ્વનાન્તરમ્ ॥

પદ્માક્ષકોશસ્ ત્રિજગદ્ ગોષ્પદં યોજનવ્રજઃ ।
નિમેષાર્ધં મહાકલ્પસ્ તૃષ્ણારહિતચેતસામ્ ॥

શીતતા સા ન શીતાંશૌ ન હિમાચલકન્દરે ।
ન રમ્ભાચન્દનાવલ્યાં નિસ્સ્પૃહેષુ મનસ્સુ યા ॥

ન તથા ભાતિ પૂર્ણેન્દુર્ ન પૂર્ણઃ ક્ષીરસાગરઃ ।
ન લક્ષ્મીવદનં કાન્તં સ્પૃહાહીનં યથા મનઃ ॥

યથાભ્રલેખા શશિનં સુધાલેપં મષી યથા ।
દૂષયત્ય્ એવમ્ એષાન્તર્ નરમ્ આશાપિશાચિકા ॥

આશાખ્યાશ્ ચિત્તવૃક્ષસ્ય શાખાસ્ સ્થગિતદિક્તટાઃ ।
તાસુ ચ્છિન્નાસ્વ્ અરૂપત્વં યાતિ ચિત્તમહાદ્રુમઃ ॥

છિન્નતૃષ્ણામહાશાખે ચિત્તસ્થાણૌ સ્થિતિં ગતે ।
એકરૂપતયા ધૈર્યં પ્રયાતિ શતશાખતામ્ ॥

અનુત્તમેન ધૈર્યેણ તેન ચિત્તે ક્ષયં ગતે ।
તત્ પદં પ્રાપ્યતે રામ યત્ર નાશો ન વિદ્યતે ॥

એતાસાં ચિત્તવૃત્તીનામ્ આશાનામ્ ઉત્તમાશયે ।
ન દદાસિ પ્રરોહં ચેત્ તદ્ ભવાન્ અસ્તિ રાઘવ ॥

ચિત્તં વૃત્તિવિહીનં તે યદા યાતમ્ અચિત્તતામ્ ।
તદા મોક્ષમયીમ્ અન્તસ્ સત્તામ્ આપ્નોષિ તાં તતામ્ ॥

ચિત્તકૌશિકપક્ષત્યા તૃષ્ણયા ક્ષુબ્ધયાન્તરે ।
અમઙ્ગલાનિ વિસ્તારમ્ અલમ્ આયાન્તિ રાઘવ ॥

વર્તનં વૃત્તિર્ ઇત્ય્ ઉક્તં વર્તતે ચિત્તમ્ આશયા ।
ચિત્તવૃત્તિમ્ અતો હ્ય્ આશાં ત્યક્ત્વા નિશ્ચિત્તતાં વ્રજ ॥

યો યયા વર્તતે વૃત્ત્યા સ તયૈવ વિના ક્ષયી ।
અતશ્ ચિત્તોપશાન્ત્યર્થં તદ્વૃત્તિં પ્રક્ષયં નયેત્ ॥

પ્રશમિતસકલૈષણો મહાત્મન્ ભવ ભવબન્ધમ્ અપાસ્ય મુક્તચિત્તઃ ।
મનસિ નિગડરજ્જવઃ કદાશાઃ પરિગલિતાસુ ચ તાસુ કો ન મુક્તઃ ॥