મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.1

અથ સ્થિતિપ્રકરણાદ્ અનન્તરમ્ ઇદં શૃણુ ।
ઉપશાન્તિપ્રકરણં જ્ઞાતં નિર્વાણકારિ યત્ ॥

શરત્તારકિતાકાશસ્તિમિતાયાં સુસંસદિ ।
કથયત્ય્ એવમ્ આહ્લાદિ વસિષ્ઠે પાવનં વચઃ ॥

શ્રવણાર્થં ચ મૌનસ્થપાર્થિવે સંસદન્તરે ।
નિવાત ઇવ નિસ્સ્પન્દકમલે કમલાકરે ॥

વિલાસિનીષુ સંશાન્તમદમોહબલાસુ ચ ।
શમમ્ અન્તઃ પ્રયાન્તીષુ ચિરપ્રવ્રાજિતાસ્વ્ ઇવ ॥

કરામ્ભોરુહહંસેષુ લીનેષુ શ્રવણાદ્ ઇવ ।
મૂકઘુર્ઘુરઘણ્ટેષુ ચામરેષુ લિપાવ્ ઇવ ॥

નાસાગ્રપરિવિશ્રાન્તતર્જન્યઙ્ગુલિકોટિષુ ।
વિચારયત્સુ વિજ્ઞાનકલાં તજ્જ્ઞેષુ રાજસુ ॥

રામે વિકાસમ્ આયાતે પ્રભાત ઇવ પઙ્કજે ।
પરિત્યક્તતમઃપીઠે સૂર્યોદય ઇવામ્બરે ॥

આકર્ણયતિ વાસિષ્ઠીર્ ગિરો દશરથે રસાત્ ।
કલાપિનીવ જીમૂતનિર્હ્રાદમ્ ઉરુવર્ષણમ્ ॥

આહૃત્ય સર્વભોગેભ્યો મનો મર્કટચઞ્ચલમ્ ।
શ્રવણં પ્રતિ યત્નેન ભરતે મન્ત્રિણિ સ્થિતે ॥

વસિષ્ઠોક્ત્યા પરિજ્ઞાતે સ્વાત્મનીન્દુકલામલે ।
લક્ષ્મણે વિલસલ્લક્ષ્યે શિક્ષાબલવિલક્ષણે ॥

શત્રુઘ્ને શત્રુદલને ચેતસા પૂર્ણતાં ગતે ।
અલમ્ આનન્દમ્ આયાતે રાકાચન્દ્રોપમે સ્થિતે ॥

સુમન્ત્રે મિત્રતાં યાતે મનસીન્દ્વંશુશીતલે ।
વિકાસિહૃદયે જાતે તત્કાલ ઇવ પઙ્કજે ॥

તત્રસ્થેષુ તથાન્યેષુ તદા મુનિષુ રાજસુ ।
આધૌતચિત્તરત્નેષુ પ્રોચ્છ્વસત્સ્વ્ ઇવ ચેતસા ॥

ઉદભૂત્ પૂરયન્ન્ આશાઃ કલ્પાભ્રરવમાંસલઃ ।
અથ મધ્યાહ્નશઙ્ખાનામ્ અબ્ધિઘોષસમસ્ સ્વનઃ ॥

મહતા તેન શબ્દેન તિરોધાનં મુનેર્ ગિરઃ ।
યયુર્ જલદનાદેન કોકિલધ્વનયો યથા ॥

મુનિર્ અન્તરયાં ચક્રે સ્વાં વાચમ્ અથ સંસદિ ।
જિતસારો ગુણઃ કેન મહતા સમુદીર્યતે ॥

મુહૂર્તમાત્રમ્ અથ તં શ્રુત્વા મધ્યાહ્નનિસ્સ્વનમ્ ।
ઘને કોલાહલે શાન્તે રામં મુનિર્ ઉવાચ હ ॥

રામાદ્યતનમ્ એતાવદ્ આહ્નિકં કથિતં મયા ।
પ્રાતર્ અન્યત્ પ્રવક્ષ્યામિ વક્તવ્યમ્ અરિમર્દન ॥

ઇદં નિયતિતઃ પ્રાપ્તં કર્તવ્યં યદ્ દ્વિજન્મનામ્ ।
મધ્યાહ્નસવનં તન્ નઃ કાર્યમ્ આર્યાવસીદતિ ॥

ત્વમ્ અપ્ય્ ઉત્તિષ્ઠ સુભગ સમસ્તાં સવનક્રિયામ્ ।
આચરાચારચતુર સ્નાનદાનાર્ચનાદિકામ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિર્ ઉત્તસ્થૌ સમં દશરથેન સઃ ।
સંસદસ્ સેન્દુર્ આદિત્ય ઉદયાદ્રિતટાદ્ ઇવ ॥

તયોર્ ઉત્થિતયોસ્ સર્વા સભોત્થાતુમ્ અકમ્પત ।
મન્દવાતપરામૃષ્ટા નલિનીવાલિલોચના ॥

ઉત્તસ્થૌ સાવતંસોત્થભૃઙ્ગમણ્ડલમણ્ડિતા ।
કરિસેનેવ વિન્ધ્યાદ્રાવ્ આલોલકરપુષ્કરા ॥

પરસ્પરાંસસઙ્ઘટ્ટચૂર્ણિતાઙ્ગદમણ્ડલા ।
રત્નચૂર્ણારુણામ્ભોદસન્ધ્યાસમયસૂચિની ॥

પતદુત્તંસવિભ્રાન્તભૃઙ્ગોપાહિતઘુઙ્ઘુમા ।
મુકુટોદ્દામવિદ્યોતશક્રચાપીકૃતામ્બરા ॥

કાન્તાલતાહસ્તદલચલચ્ચામરમઞ્જરી ।
વનલેખેવ વિક્ષુબ્ધવરવારણમણ્ડલા ॥

કચત્કટકરત્નાશ્રિકૃષ્ટાન્યોઽન્યાતતામ્બરા ।
વાતવ્યાધૂતપુષ્પેવ મન્દારવનમાલિકા ॥

કસ્તૂરીકણનીહારરચિતામલવારિદા ।
શરદ્દિક્તટમાલેવ પ્રસૃતાશેષભૂમિપા ॥

લોલમૌલિમણિવ્રાતપાટલામ્બરકોટરા ।
સન્ધ્યેવાકુલલોલાબ્જકાર્યસંહારકારિણી ॥

રત્નાંશુસલિલાપૂરા મુખપદ્મનિરન્તરા ।
પદ્મિનીવાલિવલિતા નૂપુરારાવસારસા ॥

સન્તતા સા સભોત્તસ્થૌ ભૂભૃચ્છતસમાકુલા ।
ભૂતસન્તતિસમ્પૂર્ણા સૃષ્ટિર્ નવમ્ ઇવોદિતા ॥

પ્રણમ્યાથ નૃપં ભૂપા નિર્યયુર્ નૃપમન્દિરાત્ ।
શક્રચાપીકૃતા રત્નૈર્ અમ્ભોધેર્ ઇવ વીચયઃ ॥

સામન્તા મન્ત્રિણશ્ ચૈવ વસિષ્ઠમ્ અથ ભૂમિપમ્ ।
પ્રણમ્ય જગ્મુસ્ સ્નાનાય નયવિજ્ઞાનકોવિદાઃ ॥

વામદેવાદયશ્ ચાન્યે વિશ્વામિત્રાદયસ્ તથા ।
વસિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા તસ્થુર્ આમજ્જનોન્મુખાઃ ॥

રાજા દશરથસ્ તત્ર પૂજયિત્વા મુનિવ્રજમ્ ।
તદ્વિસૃષ્ટો જગામાથ સ્વકાર્યાર્થમ્ અરિન્દમઃ ॥

વનં વનાસ્પદા જગ્મુર્ વ્યોમ વ્યોમનિવાસિનઃ ।
નગરં નાગરાશ્ ચૈવ પ્રાતર્ આગમનાય તે ॥

મહીપતિવસિષ્ઠાભ્યાં પ્રણયાત્ પ્રાર્થિતઃ પ્રભુઃ ।
વસિષ્ઠસદ્મનિ નિશાં વિશ્વામિત્રો ઽત્યવાહયત્ ॥

વસિષ્ઠસ્ સહ વિપ્રેન્દ્રૈઃ પાર્થિવૈર્ મુનિભિસ્ તથા ।
ઉપાસ્યમાનો રામાદ્યૈસ્ સર્વૈર્ દશરથાત્મજૈઃ ॥

જગામ સ્વાશ્રમં શ્રીમાન્ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ ।
અનુયાતસ્ સુરૌઘેન બ્રહ્મલોકમ્ ઇવાબ્જજઃ ॥

તસ્માત્ પ્રદેશાદ્ રામાદીન્ મુનિર્ દશરથાત્મજાન્ ।
સર્વાન્ વિસર્જયામ્ આસ પાદોપાન્તે નતાન્ અસૌ ॥

નભશ્ચરાન્ અવનિચરાઞ્ જલેચરાન્ વિસર્જ્ય સ સ્તુતગુણગોચરાંશ્ ચરાન્ ।
યથાક્રમં સ્વગૃહ ઉદારસન્મુનૌ ચકાર તા દ્વિજજનવાસરક્રિયાઃ ॥