મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.17

વિદેહમુક્તા યે રામ તે ગિરામ્ ઇહ ગોચરે ।
નૈવ તિષ્ઠન્તિ તસ્માત્ ત્વં જીવન્મુક્તાન્ ઇમાઞ્ શૃણુ ॥

પ્રકૃતાન્ય્ એવ કાર્યાણિ યયારઞ્જિતયાચ્છયા ।
ક્રિયન્તે તૃષ્ણયેમાનિ તાં જીવન્મુક્તતાં વિદુઃ ॥

યા સ્થિતિસ્ તૃષ્ણયા જન્તોર્ બાહ્યાર્થે બદ્ધભાવયા ।
તં બન્ધમ્ આહુર્ આચાર્યાસ્ સંસારનિગડં દૃઢમ્ ॥

નૂનમ્ ઉજ્ઝિતસઙ્કલ્પા હૃદિ બાહ્યે વિહારિણી ।
વાસના યોદિતા સેહ જીવન્મુક્તશરીરિણી ॥

બાહ્યાર્થવ્યસનોચ્છૂના તૃષ્ણા બદ્ધેતિ રાઘવ ।
સર્વાર્થવ્યસનોન્મુક્તા તૃષ્ણા મુક્તેતિ કથ્યતે ॥

પૂર્વં યસ્યાસ્ તુ તૃષ્ણાયા વર્તમાને ચ શાશ્વતી ।
નિર્દુઃખતા નિષ્કલતા સા મુક્તૈવ બુધૈસ્ સ્મૃતા ॥

ઇદમ્ અસ્તુ મમેત્ય્ અન્તર્ યૈષા રાઘવ ભાવના ।
તાં તૃષ્ણાં શૃઙ્ખલાં વિદ્ધિ કલનાં ચ મહામતે ॥

તામ્ એતાં સર્વભાવેષુ સત્સ્વ્ અસત્સુ ચ સર્વદા ।
સન્ત્યજ્ય પરમોદારં પદમ્ એતિ મહામનાઃ ॥

બન્ધાશામ્ અથ મોક્ષાશાં સુખદુઃખદશામ્ અપિ ।
ત્યક્ત્વા સદસદાશાં ચ તિષ્ઠાક્ષુબ્ધમહાબ્ધિવત્ ॥

અજરામરમ્ આત્માનં બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમતાં વર ।
જરામરણશઙ્કાભિર્ મા મનઃ કલુષં કૃથાઃ ॥

પદાર્થજાતં નેદં તે નાયમ્ અપ્ય્ અસિ રાઘવ ।
કિઞ્ચિત્ તદન્યદ્ એવેદમ્ અન્ય એવાસિ શાશ્વતઃ ॥

અસદભ્યુત્થિતે વિશ્વે સત્યે વા સતતં સ્થિતે ।
ત્વયિ તત્તામ્ ઉપગતે તૃષ્ણાયાસ્ સઙ્ગમઃ કુતઃ ॥

અન્યશ્ ચ રામ મનસિ પુરુષસ્ય વિચારિણઃ ।
જાયતે નિશ્ચયસ્ સાધો સ્ફારાકારશ્ ચતુર્વિધઃ ॥

આપાદમસ્તકમ્ અહં માતાપિતૃવિનિર્મિતઃ ।
ઇત્ય્ એકો નિશ્ચયો રામ બન્ધાયાસદ્વિલોકનાત્ ॥

અતીતસ્ સર્વભાવેભ્યો વાલાગ્રાદ્ અપ્ય્ અહં તનુઃ ।
ઇતિ દ્વિતીયો મોક્ષાય નિશ્ચયો જાયતે સતામ્ ॥

જગજ્જાલપદાર્થાત્મા સર્વદૈવાહમ્ અક્ષતઃ ।
તૃતીયો નિશ્ચયશ્ ચેત્થં મોક્ષાયૈવ રઘૂદ્વહ ॥

અહં જગચ્ ચાસદ્ ઇદં શૂન્યં વ્યોમસમં સદા ।
એવમ્ એષ ચતુર્થો ઽપિ નિશ્ચયો મોક્ષસિદ્ધયે ॥

નિશ્ચયેષુ ચતુર્ષ્વ્ એવં બન્ધાય પ્રથમસ્ સ્મૃતઃ ।
ત્રયો મોક્ષાય કથિતાશ્ શુદ્ધભાવનયોમ્ભિતાઃ ॥

એતેષાં પ્રથમઃ પ્રોતસ્ તૃષ્ણયા બન્ધયોગ્યયા ।
શુદ્ધતૃષ્ણાસ્ ત્રયસ્ સ્વચ્છા જીવન્મુક્તા વિલાસિનઃ ॥

સર્વમ્ આત્માહમ્ એવેતિ નિશ્ચયો યો મહામતે ।
તમ્ આદાય વિષાદાય ન ભૂયો યાતિ તે મતિઃ ॥

તિર્યગ્ ઊર્ધ્વમ્ અધસ્તાચ્ ચ વ્યાપકો મહિમાત્મનઃ ।
સર્વમ્ આત્મેતિ તેનાન્તર્ નિશ્ચયેન ન બધ્યસે ॥

શૂન્યં પ્રકૃતિમાયે ચ બ્રહ્મ વિજ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
શિવઃ પુરુષ ઈશેતિ નિત્યમ્ આત્મૈવ કથ્યતે ॥

સદા સર્વં સદ્ એવેદં નેહ દ્વિત્વાન્યતે ક્વચિત્ ।
વિદ્યતે વિદ્યયા વ્યાપ્તં જગન્ નેતરયાન્ધયા ॥

આપાતાલમ્ અનન્તાત્મા પૂરિતો ઽમ્બુભિર્ અમ્બુધિઃ ।
આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગદ્ આપૂર્ણમ્ આત્મના ॥

ઋતં સર્વમ્ ઇદં નિત્યં નાનૃતં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
વાર્ય્ એવ સકલો ઽમ્ભોધિર્ ન તરઙ્ગાદયઃ પૃથક્ ॥

પૃથક્ કટકકેયૂરનૂપુરાદિ ન કાઞ્ચનાત્ ।
ભિન્નાસ્ તરુતૃણાકારકોટયશ્ ચૈવ નાત્મનઃ ॥

દ્વૈતાદ્વૈતસમુદ્ભેદૈર્ જગન્નિર્માણલીલયા ।
પરમાત્મમયી શક્તિર્ અદ્વૈતૈવ વિજૃમ્ભતે ॥

આત્મીયે પરકીયે ચ સર્વસ્મિન્ન્ એવ સર્વદા ।
નષ્ટે વોપચિતે કાર્યે સુખદુઃખે ગૃહાણ મા ॥

ભાવાદ્વૈતમ્ ઉપાશ્રિત્ય સત્તાદ્વૈતમયાત્મકઃ ।
કર્માદ્વૈતમ્ અનાદૃત્ય દ્વૈતાદ્વૈતમયો ભવ ॥

ભવભૂમિષુ ભીમાસુ ભવભાવનયાનયા ।
મા પતોત્પાતપૂર્ણાસુ નદીષ્વ્ અન્ધઃ કરી યથા ॥

દ્વિત્વં ન સમ્ભવતિ સર્વગતે મહાત્મન્ય્ આત્મન્ય્ અથૈક્યમ્ અપિ ચ દ્વિતયોદિતાત્મ ।
અદ્વૈતમ્ ઐક્યરહિતં સતતોદિતં ચ સર્વં ન કિઞ્ચિદ્ અપિ ચાહુર્ અતસ્ સ્વરૂપમ્ ॥

નૈવાહમ્ અસ્મિ ન ચ નામ જગન્તિ સન્તિ સર્વં ચ વિદ્યત ઇદં નનુ નિર્વિકારમ્ ।
વિજ્ઞાનમાત્રમ્ અવભાસત એવ શાન્તં નાસન્ ન સજ્ જગદ્ અહં ચ સદેતિ વિદ્ધિ ॥

પરમમ્ અમૃતમ્ આદ્યં ભાસનં સર્વભાસામ્ અજમ્ અજરમ્ અચિન્ત્યં નિષ્ક્રમં નિર્વિકારમ્ ।
વિગતકરણજાલમ્ જીવનં જીવશક્તેસ્ સકલકલનહીનં કારણં કારણાનામ્ ॥

સતતમ્ ઉદિતમ્ ઈશં વ્યાતતે ચિત્પ્રકાશે સ્થિતમ્ અનુભવબીજં સ્વાત્મભાવોપદેશ્યમ્ ।
સ્વદનમ્ અનુ ચિતો ઽન્તર્ બ્રહ્મ સર્વં સદૈતત્ ત્વમ્ અહમ્ અપિ જગચ્ ચેત્ય્ અસ્તુ તે નિશ્ચયો ઽન્તઃ ॥