મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.16

અતિગમ્ભીરમ્ એતત્ તુ ભગવન્ વચનં તવ ।
યદ્ અહઙ્કારતૃષ્ણે ત્વં મા ગૃહાણેતિ વક્ષિ મામ્ ॥

યદ્ય્ અહઙ્કારસન્ત્યાગં કરોમિ તદ્ ઇમં પ્રભો ।
ત્યજામિ દેહનામાનં સન્નિવેશમ્ અશેષતઃ ॥

જાનુસ્તમ્ભેન મહતા ધાર્યતે સુતરુર્ યથા ।
અહઙ્કારેણ દેહો ઽયં તથૈવ કિલ ધાર્યતે ॥

અહઙ્કારક્ષયે દેહઃ કિલાવશ્યં વિનશ્યતિ ।
મૂલે ક્રકચસંલૂને સુમહાન્ ઇવ પાદપઃ ॥

તત્ કથં સન્ત્યજામ્ય્ એનં જીવામિ ચ કથં મુને ।
એકમ્ અર્થં વિનિશ્ચિત્ય વદ મે વદતાં વર ॥

સર્વત્ર વાસનાત્યાગો રામ રાજીવલોચન ।
દ્વિવિધઃ કથ્યતે તજ્જ્ઞૈર્ ધ્યેયો નેયશ્ ચ નામતઃ ॥

અહમ્ એષાં પદાર્થાનામ્ એતે ચ મમ જીવિતમ્ ।
નાહમ્ એભિર્ વિના કશ્ચિન્ ન મયૈતે વિના કિલ ॥

ઇત્ય્ અન્તર્ નિશ્ચયં ત્યક્ત્વા વિચાર્ય મનસા સહ ।
નાહં પદાર્થસ્ય ન મે પદાર્થ ઇતિ ભાવિતે ॥

અન્તશ્શીતલયા બુદ્ધ્યા કુર્વન્ત્યા લીલયા ક્રિયાઃ ।
યો નૂનં વાસનાત્યાગો ધ્યેયો નામ સ કીર્તિતઃ ॥

સર્વં સર્વિકયા બુદ્ધ્યા યં કૃત્વા વાસનાક્ષયમ્ ।
જહાતિ નિર્મના દેહં સ નેયો વાસનાક્ષયઃ ॥

અહઙ્કારમયીં ત્યક્ત્વા વાસનાં લીલયૈવ યઃ ।
તિષ્ઠતિ ધ્યેયસન્ત્યાગી સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ॥

નિર્મૂલકલનાં કૃત્વા વાસનાં યઃ ક્ષયં ગતઃ ।
નેયત્યાગમયં વિદ્ધિ મુક્તં તં રઘુનન્દન ॥

ધ્યેયં તં વાસનાત્યાગં કૃત્વા તિષ્ઠન્તિ લીલયા ।
જીવન્મુક્તા મહાત્માનસ્ સુજના જનકા ઇવ ॥

નેયં તુ વાસનાત્યાગં કૃત્વોપશમમ્ આગતાઃ ।
વિદેહમુક્તાસ્ તિષ્ઠન્તિ બ્રહ્મણ્ય્ એવ પરાપરે ॥

દ્વાવ્ એતૌ રાઘવ ત્યાગૌ સમૌ મુક્તપદસ્થિતૌ ।
દ્વાવ્ એવ બ્રહ્મતાં યાતૌ દ્વાવ્ એવ વિગતજ્વરૌ ॥

મુક્તાવ્ ઉત્તમવિશ્વાસે કેવલં વિમલે ઽનઘ ।
એકસ્ સ્થિતસ્ સ્ફુરદ્દેહશ્ શાન્તદેહસ્ સ્થિતો ઽપરઃ ॥

એકસ્ સદેહો નિર્મુક્તસ્ તિષ્ઠત્ય્ અપગતજ્વરઃ ।
ત્યક્તદેહો વિમુક્તો ઽન્યો વર્તતે ઽનેયવાસનઃ ॥

આપતત્સુ યથાકાલં સુખદુઃખેષ્વ્ અનારતમ્ ।
ન હૃષ્યતિ ગ્લાયતિ વા યસ્ સ મુક્ત ઇહોચ્યતે ॥

ઈપ્સિતાનીપ્સિતે ન સ્તો યસ્યાન્તર્ વસ્તુદૃષ્ટિષુ ।
સુષુપ્તવદ્ યશ્ ચલતિ સ મુક્ત ઇતિ કથ્યતે ॥

હેયોપાદેયકલને મમેત્ય્ અહમ્ ઇહેતિ ચ ।
યસ્યાન્તસ્ સમ્પરિક્ષીણે સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ॥

હર્ષામર્ષભયક્રોધકામકાર્પણ્યદૃષ્ટિભિઃ ।
ન પરામૃશ્યતે યો ઽન્તસ્ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ॥

સુષુપ્તવત્ પ્રશમિતભાવવૃત્તિના સ્થિતં સદા જાગ્રતિ યેન ચેતસા ।
કલાન્વિતો વિધુર્ ઇવ યસ્ સદા મુદા નિષેવ્યતે મુક્ત ઇતીહ સ સ્મૃતઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્ય્ અથ મુનૌ દિવસો જગામ સાયન્તનાય વિધયે ઽસ્તમ્ ઇનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ ચ સહાજગામ ॥