મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.33

તતઃ પ્રભૃતિ તત્રાસૌ પ્રસિદ્ધસ્ તાપસાશ્રમે ।
કદમ્બદાશૂર ઇતિ શૂરસ્ તપસિ દારુણે ॥

તસ્મિંલ્ લતાદલે સ્થિત્વા વિલોક્ય કકુભઃ ક્ષણમ્ ।
દૃઢં પદ્માસનં બદ્ધ્વા દિગ્ભ્યઃ પ્રત્યાહૃતાત્મના ॥

અજ્ઞાતપરમાર્થેન ક્રિયામાત્રે ચ તિષ્ઠતા ।
ફલકાર્પણ્યયુક્તેન મનસા સો ઽકરોન્ મખમ્ ॥

નભોગતલતાપત્ત્રસંસ્થિતેન વનાન્તરે ।
સર્વાસ્ સ્વમનસા તેન કૃતા યજ્ઞક્રિયાઃ ક્રમાત્ ॥

તત્રાસૌ દશ વર્ષાણિ મનસૈવાયજત્ સુરાન્ ।
ગવાશ્વનરમેધાદ્યૈર્ યજ્ઞૈર્ વિપુલદક્ષિણૈઃ ॥

કાલેનામલતાં યાતે વિતતે તસ્ય ચેતસિ ।
બલાદ્ અવતતારાન્તર્ જ્ઞાનમ્ આત્મપ્રસાદજમ્ ॥

તતો વિશીર્ણાવરણો વિગલદ્વાસનામલઃ ।
અવસત્ પલ્લવે તસ્મિન્ મુનિર્ વિગતકલ્મષઃ ॥

સ દદર્શૈકદા તસ્યાં લતાયામ્ અગ્રતસ્ સ્થિતામ્ ।
વનદેવીં વિશાલાક્ષીમ્ આલોલકુસુમામ્બરામ્ ॥

કામિનીકાન્તવદનાં મદઘૂર્ણિતલોચનામ્ ।
નીલોત્પલામોદવતીમ્ અતીવ સુમનોહરામ્ ॥

તામ્ ઉવાચાનવદ્યાઙ્ગીં સ મુનિર્ વિનતાનનામ્ ।
કોકિલઃ કુસુમાપૂરનતાં વનલતામ્ ઇવ ॥

કા ત્વમ્ ઉત્પલપત્ત્રાક્ષિ પરિવિક્ષોભિતસ્મરા ।
વયસ્યામ્ ઇવ પુષ્પાઢ્યાં લતાં કિમ્ અધિતિષ્ઠસિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તા મૃગશાવાક્ષી ગૌરી પીનપયોધરા ।
મુનિમ્ આહ મનોહારિ મુગ્ધાક્ષરમ્ ઇદં વચઃ ॥

યાનિ યાનિ દુરાપાનિ વાઞ્છિતાનિ મહીતલે ।
પ્રાપ્યન્તે તાનિ તાન્ય્ આશુ મહતામ્ એવ યાચ્ઞયા ॥

અહમ્ અસ્મિંલ્ લતાકીર્ણે ત્વત્કદમ્બાભ્યલઙ્કૃતે ।
લતાલીલાલયા બ્રહ્મન્ વિપિને વનદેવતા ॥

હ્યશ્ ચૈત્રસિતપક્ષસ્ય ત્રયોદશ્યાં સ્મરોત્સવે ।
બભૂવ વનદેવીનાં સમાજો નન્દને વને ॥

સામોદપુષ્પભ્રમરે કોકિલાલિપરિચ્છદા ।
તત્રાહમ્ અગમં નાથ ત્રૈલોક્યલલનાસદઃ ॥

તતો દૃષ્ટા મયા સર્વા વયસ્યા મદનોત્સવે ।
અપુત્રયા પુત્રયુતાસ્ તેનાહં દુઃખિતા ભૃશમ્ ॥

ત્વયિ સર્વાર્થિસાર્થસ્ય બૃહત્કલ્પતરૌ સ્થિતે ।
અનાથેવ કથં નાથ કિલ શોચ્યાસ્મ્ય્ અપુત્રિકા ॥

દેહિ મે ભગવન્ પુત્રં નો ચેદ્ દેહમ્ ઇહાગ્નયે ।
પ્રકરોમ્ય્ આહુતિં પુત્રદુઃખદાહોપશાન્તયે ॥

તામ્ ઇત્ય્ ઉક્તવતીં તન્વીં વિહસ્ય મુનિપુઙ્ગવઃ ।
પ્રાહ હસ્તગતં પુષ્પં તસ્યૈ દત્ત્વા દયાન્વિતઃ ॥

ગચ્છ તન્વઙ્ગિ માસેન પૂજાર્હમ્ અલિલોચનમ્ ।
પ્રસોષ્યસે સુતં કાન્તં પ્રસૂનમ્ ઇવ સલ્લતા ॥

કિં ત્વ્ અસૌ મરણાવેશપાપિન્યેતસ્ ત્વયા યતઃ ।
યાચિતઃ કૃચ્છ્રસમ્પ્રાપ્યજ્ઞાનસ્ તેન ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ મુનિસ્ તન્વીં પ્રસન્નમુખમણ્ડલામ્ ।
પરિચર્યાં કરોમીતિ પ્રાર્થનોત્કાં વ્યસર્જયત્ ॥

સા જગામાત્મસદનં સો ઽતિષ્ઠત્ સ્વાત્મના સહ ।
અવહત્ ક્રમશઃ કાલ ઋતુસંવત્સરાઙ્કિતઃ ॥

અથ દીર્ઘેણ કાલેન સૈવોત્પલવિલોચના ।
દ્વાદશાબ્દમ્ ઉપાદાય સુતં મુનિમ્ ઉપાયયૌ ॥

સમ્પ્રણમ્યોપવિશ્યાગ્રે મુનિમ્ ઇન્દુસમાનના ।
ઉવાચ કલયા વાચા ચૂતદ્રુમમ્ ઇવાલિની ॥

અયં સ ભગવન્ ભવ્યઃ કુમારઃ પુત્ર આવયોઃ ।
કૃતો મયા સમગ્રાણાં કલાનાં કિલ કોવિદઃ ॥

પ્રભો કેવલમ્ એતેન જ્ઞાનં નાધિગતં શુભમ્ ।
યેન સંસારયન્ત્રે ઽસ્મિન્ ન પુનઃ પરિપીડ્યતે ॥

જ્ઞાનં ત્વમ્ એવાસ્ય વિભો કૃપયોપદિશાધુના ।
કો હિ નામ કુલે જાતં પુત્રં મૌર્ખ્યે નિયોજયેત્ ॥

એવંવદન્તીં સ મુનિર્ મચ્છિષ્યમ્ અબલે સુતમ્ ।
ઇહૈવ સ્થાપયૈનં ત્વમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તાં વ્યસર્જયત્ ॥

તસ્યાં ગતાયાં સ પિતુર્ અન્તેવાસિતયા તદા ।
અતિષ્ઠત્ સંયતો ધીમાન્ અર્કસ્યેવારુણઃ પુરઃ ॥

કદર્થપ્રાપ્યવિજ્ઞાનં તતશ્ ચિત્રાભિર્ ઉક્તિભિઃ ।
ચિરં કાલમ્ અસૌ તત્ર મુનિઃ પુત્રં વ્યબોધયત્ ॥

આખ્યાયિકાખ્યાનશતૈર્ દૃષ્ટાન્તૈર્ દૃષ્ટકલ્પિતૈઃ ।
તથેતિહાસવૃત્તાન્તૈર્ વેદવેદાન્તનિશ્ચયૈઃ ॥

અનુદ્વેગિતયા નિત્યં વિસ્તરેણ કથાક્રમૈઃ ।
અનુભૂતિમ્ ઉપારૂઢૈ રૂઢૈર્ અતિધિયાં ધિયિ ॥

અનુભવવશતો રસાતિરિક્તૈર્ અલમ્ ઉચિતાર્થવચોગણૈર્ મહાત્મા ।
જલદ ઇવ શિખણ્ડિનં પુરસ્સ્થં તનયમ્ અબોધયદ્ અમ્બરે મહર્ષિઃ ॥