મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.30

ક્રિયાવિશેષબહુલા ભોગૈશ્વર્યહતાશયાઃ ।
નાવેક્ષન્તે યદા સત્યં ન પશ્યન્તિ શઠાસ્ તદા ॥

યે તુ પારં ગતા બુદ્ધેર્ ઇન્દ્રિયૈર્ ન વશીકૃતાઃ ।
ત એતાં જાગતીં માયાં પશ્યન્તિ કરબિલ્વવત્ ॥

નનુ તાં જાગતીં માયાં જીવો દૃષ્ટ્વા વિચારવાન્ ।
અહઙ્કારમયીં આસ્થાં ત્યજત્ય્ અહિર્ ઇવ ત્વચમ્ ॥

અસક્તતાં તતો ઽભ્યેત્ય પુનર્ નામ ન જાયતે ।
ક્ષેત્રે ઽપિ સુચિરં તિષ્ઠદ્ બીજં દગ્ધમ્ ઇવાગ્નિના ॥

આધિવ્યાધિપરીતાય પ્રાતર્ વાદ્ય વિનાશિને ।
પ્રયતન્તે શરીરાય હિતમ્ અજ્ઞાસ્ તુ નાત્મને ॥

ત્વમ્ અપ્ય્ અજ્ઞવદ્ અજ્ઞસ્ય શરીરસ્ય સમીહિતમ્ ।
મા સમ્પાદય દુઃખાય ભવાત્મૈકપરાયણઃ ॥

દાશૂરાખ્યાયિકેવેયં નામ સંસારચક્રિકા ।
કલ્પનારચિતાકારા વસ્તુશૂન્યેતિ કિં પ્રભો ॥

જગન્માયાસ્વરૂપસ્ય વર્ણનાવ્યપદેશતઃ ।
દાશૂરાખ્યાયિકાં રામ વર્ણ્યમાનાં મયા શૃણુ ॥

અસ્ત્ય્ અસ્મિન્ વસુધાપીઠે વિચિત્રકુસુમદ્રુમઃ ।
મગધા નામ વિખ્યાતશ્ શ્રીમાઞ્ જનપદો મહાન્ ॥

કદમ્બવનવિસ્તારી તાલાવલિતજઙ્ગલઃ ।
વિચિત્રવિહગવ્યૂહસ્ સર્વાશ્ચર્યમનોહરઃ ॥

સસ્યસઙ્કટસીમાન્તઃ પુરોપવનમણ્ડિતઃ ।
કમલોત્પલકલ્હારપૂર્ણસર્વસરિત્તટઃ ॥

ઉદ્યાનદોલાવિલસલ્લલનાગેયઘુઙ્ઘુમી ।
નિશોપભુક્તકુસુમનીરન્ધ્રવિશિખાવનિઃ ॥

તત્રૈકસ્મિન્ ગિરિતટે કર્ણિકારસમાકુલે ।
કદલીષણ્ડનીરન્ધ્રે નીપગુલ્મવિરાજિતે ॥

કૂજચ્ચકોરચમરે ધ્વનન્નિર્ઝરવારિણિ ।
ફુલ્લચૂતલતાજાલે પ્રગીતકલકોકિલે ॥

પુલિન્દલીલાલુલિતે તાલાવૃતનભસ્તલે ।
ઉત્ફુલ્લપદ્મિનીશારે જીવજીવકજીવિતે ॥

પુષ્પૌઘસ્ફૂર્જદનિલે કેસરારુણધૂલિનિ ।
કારણ્ડવકૃતારાવે સરત્સરસસારસે ॥

તસ્મિન્ નગવરે પુણ્યે વિચિત્રવિહગદ્રુમે ।
કશ્ચિત્ પરમધર્માત્મા મુનિર્ આસીન્ મહાતપાઃ ॥

દાશૂરનામા મહતા તપોયોગેન સંયુતઃ ।
કદમ્બપૃષ્ઠવાસ્તવ્યો વીતરાગો મહામતિઃ ॥

ઋષિસ્ તપસ્વી ભગવન્ વિપિને કેન હેતુના ।
કથં વાપ્ય્ અવસત્ પૃષ્ઠે કદમ્બસ્ય મહાતરોઃ ॥

શરલોમેતિ વિખ્યાતઃ પિતા તસ્ય બભૂવ હ ।
નામ્નાપર ઇવ બ્રહ્મા તસ્મિન્ન્ એવાવસદ્ ગિરૌ ॥

તસ્યાસાવ્ એકપુત્રો ઽભૂત્ કચો દેવગુરોર્ ઇવ ।
તેન સાર્ધં સ પુત્રેણ નીતવાઞ્ જીવિતં વને ॥

અથાસૌ શરલોમાત્ર ભુક્ત્વા યુગગણં યયૌ ।
ત્યક્તદેહસ્ સુરાગારં ત્યક્તનીડઃ ખગો યથા ॥

એક એવ વને તસ્મિન્ દાશૂરઃ પ્રરુરોદ હ ।
દશાપનીતપિતૃકઃ કરુણં કુરરો યથા ॥

માતાપિતૃવિયોગેન શોકસન્તાપિતાશયઃ ।
મ્લાનિમ્ અભ્યાયયૌ નૂનં હેમન્ત ઇવ પઙ્કજમ્ ॥

બાલો ઽસાવ્ અથ દીનાત્મા વનદેવતયા વને ।
ઇત્થમ્ આશ્વાસિતો રામ તદાદૃશ્યશરીરયા ॥

ઋષિપુત્ર મહાપ્રાજ્ઞ કિમ્ અજ્ઞ ઇવ રોદિષિ ।
સંસારસ્ય ન કસ્માત્ ત્વં સ્વરૂપં વેત્સિ ચઞ્ચલમ્ ॥

સર્વદૈવેદૃશી સાધો સંસારી સંસૃતિશ્ ચલા ।
જાયતે જીવતે પશ્ચાદ્ અવશ્યં ચ વિનશ્યતિ ॥

યદ્ યત્ કિઞ્ચિદ્ દૃશોર્ દૃશ્યં બ્રહ્માદિકમ્ ઇદં મુને ।
ગન્તવ્યસ્ તેન સર્વેણ વિનાશો નાત્ર સંશયઃ ॥

તદર્થં મા કૃથા વ્યર્થં વિષાદં મરણે પિતુઃ ।
અવશ્યભાવ્ય્ અસ્તમયો જાતસ્યાહર્પતેર્ ઇવ ॥

અશરીરામ્ ઇતિ શ્રુત્વા ગિરમ્ આરક્તલોચનઃ ।
ધૈર્યમ્ આસાદયામ્ આસ શિખણ્ડી સ્તનિતાદ્ ઇવ ॥

ઉત્થાયાવશ્યકં કૃત્વા પાશ્ચાત્યં પિતુર્ આદૃતઃ ।
ચકાર તપસે બુદ્ધિં દૃઢામ્ ઉત્તમસિદ્ધયે ॥

બ્રાહ્મેણ કર્મણા તસ્ય વિપિને ચરતસ્ તપઃ ।
અનન્તસઙ્કલ્પમયં શ્રોત્રિયત્વં બભૂવ હ ॥

અજ્ઞાતજ્ઞેયબુદ્ધેસ્ તુ સુશ્રોત્રિયતયા તયા ।
ન વિશશ્રામ ચેતો ઽસ્ય પવિત્રે ઽપિ ધરાતલે ॥

કેવલં સર્વમ્ એવેદમ્ અપિ શુદ્ધં ધરાતલમ્ ।
અશુદ્ધમ્ ઇવ પશ્યન્ સ ન રેમે ક્વચિદ્ એવ હિ ॥

અથ સઙ્કલ્પયામ્ આસ સ્વસઙ્કલ્પનયૈવ સઃ ।
વૃક્ષાગ્રમ્ એવ સંશુદ્ધં સ્થિતિર્ અત્રોચિતા મમ ॥

તદ્ ઇદાનીં તપસ્ તપ્સ્યે તપસા યેન શાખિષુ ।
ખગવત્ સ્થિતિમ્ આપ્નોમિ શાખાસુ ચ દલેષુ ચ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સઞ્જ્વાલ્ય હુતાશમ્ અતિભાસ્વરમ્ ।
જુહાવ તસ્મિન્ પ્રોત્કૃત્ય માંસં સ્વં સ્કન્ધભિત્તિતઃ ॥

અથ ગીર્વાણવૃન્દસ્ય સમગ્રા ગલભિત્તયઃ ।
મન્મુખસ્થેન મા યાન્તુ વિપ્રમાંસેન ભસ્મસાત્ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભગવાન્ સપ્તાર્ચિસ્ તસ્ય દેહવાન્ ।
પુરો બભૂવ દીપ્તાંશુર્ દીપ્તાંશુર્ વાક્પતેર્ ઇવ ॥

ઉવાચ વચનં વીરકુમારાભિમતં વરમ્ ।
ગૃહાણ સ્થાપિતં સાધો કોશકોશાન્ મણિં યથા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તમ્ અનલમ્ અર્ઘપુષ્પોપશોભિના ।
સમ્પૂજ્ય સ્તુતિવાદેન પ્રાહ વિપ્રકુમારકઃ ॥

ભગવન્ ભૂતપૂર્ણાયા ભુવઃ પાવનમ્ અઙ્ગનમ્ ।
નાપ્નોમિ તેન વૃક્ષાણામ્ ઉપરિ સ્થિતિર્ અસ્તુ મે ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે મુનિપુત્રેણ સર્વદેવમુખં શિખી ।
એવમ્ અસ્તુ તમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જગામાન્તર્ધિમ્ ઈશ્વરઃ ॥

તસ્મિન્ન્ અન્તર્હિતે દેવે ક્ષણાત્ સાન્ધ્ય ઇવામ્બુદે ।
પૂર્ણકામઃ કુમારો ઽસાવ્ આપૂર્ણેન્દુર્ ઇવાબભૌ ॥

અધિગતાભિમતાનનમણ્ડલદ્યુતિજવેન જહાસ સ તુષ્ટિમાન્ ।
શશિનમ્ આપ્તકલાકુલમ્ અમ્બુજં વિકસિતં ચ સિતં સ્મિતશોભિના ॥