મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.28

નષ્ટે ધને ઽથ દારાદૌ શોકસ્યાવસરો ઽત્ર કઃ ।
ઇન્દ્રજાલે ક્ષણાદ્ દૃષ્ટે નષ્ટે કા પરિદેવના ॥

ગન્ધર્વનગરસ્યાર્ધે ભૂષિતે દૂષિતે ઽથ વા ।
અવિદ્યાંશે સુતાદૌ વા કઃ ક્રમસ્ સુખદુઃખયોઃ ॥

પ્રાપ્તે ધને ઽથ દારાદૌ હર્ષસ્યાવસરો હિ કઃ ।
વૃદ્ધાયાં મૃગતૃષ્ણાયાં કિમ્ આનન્દો જલાર્થિનઃ ॥

ધનદારેષુ વૃદ્ધેષુ દુઃખં યુક્તં ન તુષ્ટતા ।
વૃદ્ધાયાં મોહમાયાયાં કસ્ સમાશ્વાસવાન્ ઇહ ॥

યૈર્ એવ જાયતે રાગો મૂર્ખસ્યાધિકતાં ગતૈઃ ।
તૈર્ એવ ભોગૈઃ પ્રાજ્ઞસ્ય વિરાગ ઉપજાયતે ॥

અપારદર્શિનો મૂઢા ભોગૈર્ આયાન્તિ તુષ્ટતામ્ ।
પારાવલોકિનસ્ ત્વ્ એતૈર્ વિરાગં યાન્તિ સાધવઃ ॥

અતો રાઘવ તત્ત્વજ્ઞો વ્યવહારેષુ સંસૃતેઃ ।
નષ્ટં નષ્ટમ્ ઉપેક્ષસ્વ પ્રાપ્તં પ્રાપ્તમ્ ઉપાહર ॥

અનાગતાનાં ભોગાનામ્ અવાઞ્છનમ્ અકૃત્રિમમ્ ।
આગતાનાં ચ સમ્ભોગ ઇતિ પણ્ડિતલક્ષણમ્ ॥

સંસારસમ્ભ્રમે હ્ય્ અસ્મિંશ્ છન્નાત્મન્ય્ આતતાયિનિ ।
તથા વિહર સમ્બુદ્ધો યથા નાયાસિ મૂઢતામ્ ॥

સંસારાડમ્બરસ્યાસ્ય પ્રપઞ્ચરચિતે ક્રમે ।
સમ્યક્ સમં ન પશ્યન્તિ યે હતાસ્ તે કુબુદ્ધયઃ ॥

યયા કયાચિદ્ યુક્ત્યેહ યસ્ય દૃશ્યગતારતિઃ ।
પરિમજ્જતિ તસ્યાચ્છા ન ક્વચિન્ નિર્મલા મતિઃ ॥

યસ્યાસદ્ ઇદમ્ ઇત્ય્ આસ્થા નિવૃત્તા સર્વવસ્તુષુ ।
ક્રોડીકરોતિ સર્વજ્ઞં નાવિદ્યા તમ્ અવાસ્તવી ॥

અહં જગચ્ ચૈકમ્ ઇદં સર્વમ્ એવેતિ યસ્ય ધીઃ ।
આસ્થાનાસ્થે પરિત્યજ્ય સંસ્થિતા સ ન મજ્જતિ ॥

શુદ્ધં સદસતોર્ મધ્યં પદં બુદ્ધ્યાવલમ્બ્ય ચ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરં વિશ્વં મા ગૃહાણ વિમુઞ્ચ મા ॥

અત્યન્તવિતતસ્ સ્વચ્છસ્ સર્વવાન્ સર્વવર્જિતઃ ।
વ્યોમવત્ તિષ્ઠ નીરાગં રામ કાર્યકરો ઽપિ સન્ ॥

યસ્ય નેચ્છા ન ચાનિચ્છા જ્ઞસ્ય કર્મણિ તિષ્ઠતઃ ।
ન તસ્ય લિપ્યતે પ્રજ્ઞા પદ્મપત્ત્રમ્ ઇવામ્બુભિઃ ॥

દર્શનસ્પર્શનાદીનિ મા કરોતુ કરોતુ વા ।
તવેન્દ્રિયગણો ગૌણસ્ ત્વમ્ અનિચ્છો ભવાત્મવાન્ ॥

મમેદમ્ ઇત્ય્ અસદ્ભૂતે ઇન્દ્રિયાર્થે ભવન્મનઃ ।
મા નિમજ્જત્વ્ અમગ્નં સન્ મા કરોતુ કરોતુ વા ॥

યદિ તે નેન્દ્રિયાર્થશ્રીસ્ સ્વદતે હૃદિ રાઘવ ।
તદ્ અસિ જ્ઞાતવિજ્ઞાનસ્ સમુત્તીર્ણો ભવાર્ણવાત્ ॥

અસ્વાદિતેન્દ્રિયાર્થસ્ય સતનોર્ અતનોર્ અપિ ।
અનિચ્છતો ઽપિ સમ્પન્ના મુક્તિર્ અર્થવશાત્ તવ ॥

ઉચ્ચૈઃપદાય પરયા પ્રજ્ઞયા વાસનાગણાત્ ।
પુષ્પાદ્ ગન્ધમ્ ઇવોદારં ચેતો રામ પૃથક્ કુરુ ॥

સંસારામ્બુનિધાવ્ અસ્મિન્ વાસનામ્બુપરિપ્લુતે ।
યે પ્રજ્ઞાનાવમ્ આરૂઢાસ્ તે તીર્ણા બ્રુડિતાઃ પરે ॥

ક્ષુરધારાગ્રશિતયા ધિયા પરમધીરયા ।
પ્રવિચાર્યાત્મનસ્ તત્ત્વં તત્ ત્વં સ્વં પદમ્ આવિશ ॥

યથા તત્ત્વવિદઃ પ્રાજ્ઞા જ્ઞાનબૃંહિતચેતસઃ ।
વિહરન્તિ તથા રામ વિહર્તવ્યં ન મૂઢવત્ ॥

જીવન્મુક્તા મહાત્માનો નિત્યતૃપ્તા મહાશયાઃ ।
આચારૈર્ અનુગન્તવ્યા ન ભોગકૃપણાશ્ શઠાઃ ॥

ન ત્યજન્તિ ન વાઞ્છન્તિ વ્યવહારં જગદ્ગતમ્ ।
સર્વમ્ એવાનુવર્તન્તે પરાવરવિદો જનાઃ ॥

પ્રભાવસ્યાભિમાનસ્ય ગુણાનાં યશસશ્ શ્રિયઃ ।
ન ક્વચિત્ કૃપણા લોકે મહાન્તસ્ તત્ત્વદર્શિનઃ ॥

સુશૂન્યે ઽપિ ન ખિદ્યન્તે દેવોદ્યાને નસઙ્ગિનઃ ।
નિયતિં ચ ન મુઞ્ચન્તિ મહાન્તો ભાસ્કરા ઇવ ॥

વિગતેચ્છા યથાપ્રાપ્તવ્યવહારાનુવર્તિનઃ ।
વિચરન્ત્ય્ અસમુન્નદ્ધાસ્ સ્વસ્થા દેહરથસ્થિતાઃ ॥

ત્વમ્ અપિ પ્રાપ્તવાન્ રામ વિવેકમ્ ઇમમ્ આગતમ્ ।
પ્રજ્ઞાબલેન ચાનેન જાને સ્વસ્થો ઽસિ સુન્દર ॥

સ્પષ્ટાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય નિર્માનો ગતમત્સરઃ ।
વિહરાસ્મિન્ ભુવઃ પીઠે પરાં સિદ્ધિમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

સ્વસ્થસ્ સર્વેહિતત્યાગી દૂરાલોકિતવાઞ્છનઃ ।
પરાં શીતલતામ્ અન્તર્ આદાય વિહરાનઘ ॥

ઇત્થં ગિરા વિમલયા વિમલાશયસ્ય રામો મુનેસ્ સ પરિમૃષ્ટ ઇવાબભાસે ।
જ્ઞાનામૃતેન મધુરેણ વિરાજતાન્તઃ પૂર્ણશ્ શશાઙ્ક ઇવ શીતલતાં જગામ ॥