મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.16

અત્ર તે શૃણુ વક્ષ્યામિ દામાદિષુ ગતેષ્વ્ અથ ।
યદ્ વૃત્તં શમ્બરસ્યૈવ નગરે નગસન્નિભે ॥

તથા ગગનવિભ્રષ્ટે સમસ્તે ધ્વસ્તસંસ્થિતૌ ।
વિનષ્ટે શમ્બરાનીકે શરદીવાભ્રમણ્ડલે ॥

દેવનિર્જિતસૈન્યો ઽસૌ નીત્વા કતિપયાસ્ સમાઃ ।
પુનર્ દેવવધોદ્યુક્તશ્ ચિન્તયામ્ આસ દાનવઃ ॥

દામાદયસ્ તે રચિતા યે મયા માયયાસુરાઃ ।
મૌર્ખ્યાત્ તૈર્ ભાવિતા યુદ્ધે મિથ્યૈવાન્તર્ અહઙ્કૃતિઃ ॥

ઇદાનીં સંસૃજામ્ય્ અન્યાન્ દાનવાન્ માયયોદિતાન્ ।
તાન્ અથાપ્ય્ આત્મશાસ્ત્રજ્ઞાન્ સવિવેકાન્ કરોમ્ય્ અહમ્ ॥

તતસ્ તત્ત્વપરિજ્ઞાનાન્ મિથ્યા ભાવનયોત્થિતમ્ ।
નાહઙ્કારં પ્રયાસ્યન્તિ વિજેષ્યન્તિ ચ તાન્ સુરાન્ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય દૈત્યેન્દ્રસ્ તાદૃશાન્ દાનવાધિપાન્ ।
માયયોત્પાદયામ્ આસ બુદ્બુદાન્ ઇવ વારિધિઃ ॥

સર્વજ્ઞા વેદ્યવેત્તારો વીતરાગા ગતૈનસઃ ।
યથાપ્રાપ્તૈકકર્તારો ભાવિતાત્માન ઉત્તમાઃ ॥

ભીમો ભાસો દ્રુટ ઇતિ નામભિઃ પરિલાઞ્છિતાઃ ।
જગત્ તૃણમ્ ઇવાશેષં પશ્યન્તઃ પાવનાશયાઃ ॥

તે સ્મ દૈત્યા ભુવં પ્રાપ્ય ચ્છાદયામ્ આસુર્ અમ્બરમ્ ।
ગર્જન્તો હેતિતડિતઃ પ્રાવૃષીવ પયોધરાઃ ॥

અયુધ્યન્ત સમં દેવૈર્ અપિ વર્ષગણાન્ બહૂન્ ।
વિવેકવશતો જગ્મુર્ નાહઙ્કારં કદાચન ॥

તેષાં યાવદ્ ઉદેત્ય્ અન્તર્ મમેદમ્ ઇતિ વાસના ।
તાવત્ કો ઽયમ્ અહં ચેતિ વિચારાદ્ યાત્ય્ અસત્યતામ્ ॥

અસચ્ છરીરં ચિચ્ છુદ્ધા કો ઽસાવ્ અહમ્ ઇતિ સ્થિતઃ ।
વિચારાદ્ ઇત્થમ્ એતેષાં પ્રોદગુર્ ન ભયાદયઃ ॥

અસચ્ છરીરં નાસ્તીદં ચિચ્ છુદ્ધૈવાત્મનિ સ્થિતા ।
અહં નામ ન ચાન્યો ઽસ્તિ નિશ્ચિત્યેત્ય્ અસુરા બભુઃ ॥

તતસ્ તૈર્ નિરહઙ્કારૈર્ જરામરણનિર્ભયૈઃ ।
પ્રાપ્તાનુકારિભિર્ વીરૈર્ વર્તમાનાનુવર્તિભિઃ ॥

અસક્તબુદ્ધિભિર્ નિત્યં હતાન્યૈર્ અપ્ય્ અહન્તૃભિઃ ।
વાસનાજાલનિર્મુક્તૈઃ કૃતકાર્યૈર્ અકર્તૃભિઃ ॥

પ્રભોઃ કાર્યમ્ ઇદં કાર્યમ્ ઇતિ સઙ્ગરતત્પરૈઃ ।
વીતરાગૈર્ ગતદ્વેષૈસ્ સતતં સમદૃષ્ટિભિઃ ॥

સા દૈવી દાનવૈસ્ સેના ભીમભાસદ્રુટાદિભિઃ ।
હતા ભુક્તા ક્ષતા પ્લુષ્ટા સ્વાન્ત્રશ્રીર્ ઇવ ભોક્તૃભિઃ ॥

ભીમભાસદ્રુટક્ષુણ્ણા તતો ગીર્વાણવાહિની ।
પરિદુદ્રાવ વેગેન ગઙ્ગેવ હિમવચ્ચ્યુતા ॥

સા સુરાનીકિની દેવં ક્ષીરોદાર્ણવશાયિનમ્ ।
જગામ શરણં શૈલં વાતાન્તેવાબ્દમાલિકા ॥

વિષ્ણુર્ આશ્વાસયામ્ આસ તાં ભીતાં દેવવાહિનીમ્ ।
ભુજગાભિદ્રુતામ્ એકાં રમણીમ્ ઇવ નાયકઃ ॥

અથ ક્ષીરોદકુહરે તાવત્ સા સુરવાહિની ।
ઉવાસ યાવદ્ ભગવાન્ અરિનાશાર્થમ્ ઉદ્યયૌ ॥

બભૂવ દારુણં યુદ્ધં શૌરિશમ્બરયોસ્ તતઃ ।
અકાલ ઇવ કલ્પાન્તસ્ સમુડ્ડીનકુલાચલઃ ॥

શશામ સમરે તસ્મિન્ દૈત્યસ્ સબલવાહનઃ ।
નારાયણહતો યાતશ્ શમ્બરો વૈષ્ણવીં પુરીમ્ ॥

ભીમભાસદ્રુટાસ્ તે તુ તસ્મિન્ વિષમસઙ્ગરે ।
વિષ્ણુનૈવ શમં નીતાઃ પવનેનેવ દીપકાઃ ॥

તે હિ નિર્વાસના એવ યદા શાન્તિમ્ ઉપાગતાઃ ।
તદૈતેષાં ગતિર્ જાતા દીપાનામ્ ઇવ શામ્યતામ્ ॥

તસ્માદ્ વાસનયા બદ્ધં મુક્તં નિર્વાસનં મનઃ ।
રામ નિર્વાસનીભાવમ્ આહરાશુ વિવેકતઃ ॥

સમ્યગાલોકનાત્ સત્યાદ્ વાસના પ્રવિલીયતે ।
વાસનાવિલયે ચેતશ્ શમમ્ આયાતિ દીપવત્ ॥

ન સત્યં કિઞ્ચિદ્ એવેહ યદ્ભાવો ભાવયત્ય્ અલમ્ ।
નાસ્ત્ય્ એવ ભાવના તસ્માદ્ ઇત્ય્ એતત્ સમ્યગીક્ષણમ્ ॥

વાસનાચિત્તનામાનૌ શબ્દાવ્ અર્થસમન્વિતૌ ।
સત્યાવલોકનાદ્ યત્ર વિલીનૌ તત્ પરં પદમ્ ॥

આત્મૈવેદં જગત્ સર્વં કઃ કિં ભાવયતુ ક્વ વા ।
ભાવના નામ નાસ્ત્ય્ એવ એતત્ તત્ સમ્યગીક્ષણમ્ ॥

વાસનાવલિતં ચિત્તમ્ ઇહ સ્થિતિમ્ ઉપાગતમ્ ।
તદ્ એવ તદ્વિનિર્મુક્તં વિમુક્તમ્ ઇતિ કથ્યતે ॥

નાનાઘટપટાકારૈશ્ ચેતસ્ સ્થિતિમ્ ઉપાગતમ્ ।
તદ્ એવાશુ શમં નેયં મિથ્યા યક્ષ ઇવોત્થિતઃ ॥

દામવ્યાલકટાકારૈશ્ ચેતઃ પરિણતં યથા ।
ભીમભાસદ્રુટાકારૈશ્ ચેતઃ પરિણતં તથા ॥

ભીમભાસદ્રુટન્યાયો રાઘવાસ્ત્વ્ અચલસ્ તવ ।
દામવ્યાલકટન્યાયો મા તે ભવતુ રાઘવ ॥

એતદ્ રામ પુરા પ્રોક્તં પિત્રા કમલજેન મે ।
ભવતે ઽદ્ય મયા પ્રોક્તં શિષ્યાયાત્યન્તધીમતે ॥

દામવ્યાલકટન્યાયસ્ તસ્માન્ મા તે ઽસ્તુ રાઘવ ।
ભીમભાસદ્રુટન્યાયો નિત્યમ્ અસ્તુ તવાનઘ ॥

અવિરલસુખદુઃખસઙ્કટેયં ભવપદવી ભવભાવનોપયાતા ।
વ્યવહરણવતો ઽપિ ભૂતજાતૌ સતતમ્ અસક્તતયા વિનશ્યતીતિ ॥