મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.77

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર કિરાતજનમણ્ડલે ।
હસ્તહાર્યતમઃપિણ્ડા બભૂવાસિતયામિની ॥

નીલમેઘપટચ્છન્નનિરિન્દુગગનાન્તરા ।
તમાલવનસમ્પિણ્ડમણ્ડલોડ્ડીનકજ્જલા ॥

લતાઘનતયા ગ્રામકોટરૈકાન્ધ્યમન્થરા ।
ગૃહચત્વરસમ્બાધનગરે નવયૌવના ॥

ચત્વરેષુ તમઃપિણ્ડપ્રજિહ્મીકૃતદીપિકા ।
કુઞ્ચિકાચ્છિદ્રનિષ્ક્રાન્તદીપિકારોમરાજિકા ॥

સ્વવયસ્યેવ કર્કટ્યાઃ પરિનૃત્યત્પિશાચિકા ।
મત્તકઙ્કાલવેતાલા કાષ્ઠમૌનમ્ ઇવ સ્થિતા ॥

સુષુપ્તમૃતભૂતૌઘા ઘનનીહારહારિણી ।
મન્દમન્દમરુત્સ્પન્દશરત્પ્રાલેયશીકરા ॥

સરસ્સુ વિરટદ્વારિકોકભેકતરઙ્ગિકા ।
અન્તઃપુરેષુ રમણરણન્નારીનરાનના ॥

જઙ્ગલેષુ જ્વલજ્જ્વાલજટાલજ્વલનોજ્જ્વલા ।
કેદારેષ્વ્ અમ્બુસંસેકપુષ્ટપાકમિલત્સિલા ॥

નભસ્ય્ અલક્ષિતસ્પન્દપરિવૃત્તર્ક્ષચક્રકા ।
વનેષુ વિસરદ્વાતપતત્પુષ્પફલદ્રુમા ॥

શ્વભ્રેષુ કૌશિકાસ્યાત્તવાયસ્યાદ્યાહૃતારવા ।
તસ્કરાક્રાન્તપર્યન્તગ્રામ્યાક્રન્દનકર્કશા ॥

ગ્રામેષ્વ્ અચેતનગ્રામ્યા નગરે સુપ્તનાગરા ।
વનેષુ વિસરદ્વાતા નીડેષ્વ્ અસ્પન્દપક્ષિણી ॥

ગુહાસુ સુપ્તસિંહૌઘા કુઞ્જેષૂચ્છ્વસિતૈણકા ।
ખે સાવશ્યાયનિકરા વિપિને મૌનધારિણી ॥

કજ્જલામ્ભોદમધ્યાભા કાચશૈલોદરોપમા ।
પઙ્કપિણ્ડાન્તરઘના ખડ્ગચ્છેદ્યાન્ધ્યમાંસલા ॥

પ્રલયાનિલવિક્ષુબ્ધા કજ્જલાચલચઞ્ચલા ।
એકાર્ણવમહાપઙ્કપર્વતોદરમેદુરા ॥

અઙ્ગારકોટિનખરા સૌષુપ્તપદસુન્દરી ।
અજ્ઞાનનિદ્રાનિવિડા ભૃઙ્ગપૃષ્ઠચ્છવિચ્છવિઃ ॥

તસ્યાં રજન્યાં ભીમાયાં કિરાતજનમણ્ડલે ।
મન્ત્રિણા સહ ભૂપાલસ્ તસ્મિન્ન્ અવસરે તદા ॥

નિર્જગામ સુધીરાત્મા નગરાત્ સુપ્તનાગરાત્ ।
અટવીં વિક્રમો નામ વિષમાં વીરચર્યયા ॥

અટવ્યાં કર્કટી સા તૌ ચરન્તૌ રાજમન્ત્રિણૌ ।
અપશ્યદ્ ધૃતધૈર્યાંશૌ વેતાલાલોકનોન્મુખૌ ॥

અથ સા ચિન્તયામ્ આસ લબ્ધો ભક્ષો ઽદ્ય હો મયા ।
મૂઢાવ્ એતાવ્ અનાત્મજ્ઞૌ ભારો દેહઃ કિલાનયોઃ ॥

ઇહામુત્ર ચ નાશાય મૂઢો દુઃખાય જીવતિ ।
યત્નાદ્ વિનાશનીયો ઽસૌ નાનર્થઃ પરિપાલ્યતે ॥

અપશ્યતસ્ સ્વમ્ આત્માનં મૃતિર્ મૂઢસ્ય જીવિતમ્ ।
મરણેનોદયો ઽસ્યાસ્તિ પાપસમ્પત્તિહેતુતઃ ॥

આદિસર્ગે ચ નિયમઃ કૃતઃ પઙ્કજજન્મના ।
હિંસ્રાભિભોજનાયાસ્તુ મૂઢાત્મા નાત્મવાન્ ઇતિ ॥

તસ્માદ્ ઇમૌ મયૈવાદ્ય ભોક્તવ્યૌ ભોજ્યતાં ગતૌ ।
અભવ્ય એવ નિર્દોષં પ્રાપ્તમ્ અર્થમ્ ઉપેક્ષતે ॥

મા કદાચિદ્ ઇમૌ સ્યાતાં ગુણયુક્તૌ મહાશયૌ ।
તાદૃઙ્નરવિનાશો હિ સ્વભાવાન્ મે ન રોચતે ॥

તદ્ એતૌ સમ્પરીક્ષે ઽહં યદિ તાવદ્ ગુણાન્વિતૌ ।
તદ્ ભક્ષ્યં ન કરોમ્ય્ એતૌ ન હિંસ્યા ગુણિનઃ ક્વચિત્ ॥

અકૃત્રિમં સુખં કીર્તિમ્ આયુશ્ ચૈવાભિવાઞ્છતા ।
સર્વાભિમતદાનેન પૂજનીયા ગુણાન્વિતાઃ ॥

યદિ નશ્યામિ દેહેન તન્ ન ભોક્ષ્યે ગુણાન્વિતમ્ ।
સુખયન્તિ હિ ચેતાંસિ જીવિતાદ્ અપિ સાધવઃ ॥

અપિ જીવિતદાનેન ગુણિનં પરિપાલયેત્ ।
ગુણવત્સઙ્ગમૌષધ્યા મૃત્યુર્ અપ્ય્ એતિ મિત્રતામ્ ॥

યત્રાહમ્ અપિ રક્ષામિ રાક્ષસી ગુણશાલિનમ્ ।
તત્રાન્યશ્ ચાનુકુર્યાત્ તં હૃદ્વિચારમ્ ઇવામલમ્ ॥

ઉદારગુણયુક્તા યે વિહરન્તીહ દેહિનઃ ।
ધરાતલેન્દવસ્ સઙ્ગાદ્ ભૃશં શીતલયન્તિ તે ॥

મૃતિર્ ગુણતિરસ્કારો જીવિતં ગુણિસંશ્રયઃ ।
ફલં સ્વર્ગાપવર્ગાદિ જીવિતાદ્ ગુણિસંશ્રયાત્ ॥

તસ્માદ્ ઇમૌ પરીક્ષે ઽહં કદાચિત્ પ્રશ્નલીલયા ।
કિં માનજ્ઞાનકાવ્ એતાવ્ ઇતિ તામરસેક્ષણૌ ॥

આદૌ વિચાર્ય સુગુણાગુણલેશયુક્તિમ્ આગસ્ તતો ઽધિકતરં ચ ગુણાદ્ યાદિ સ્યાત્ ।
કુર્યાત્ તતસ્ સમુપપત્તિવશેન દણ્ડં દણ્ડ્યસ્ય લઘ્વ્ અથ દૃઢં ધનસમ્ભવે વા ॥