મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.78

અથ સા રાક્ષસી રક્ષઃકુલકાનનમઞ્જરી ।
તમસ્ય્ એવાભ્રલેખેવ ગમ્ભીરં નિનનાદ સા ॥

નાદાન્તે સમુવાચેદં પ્રીઙ્કારપરુષં વચઃ ।
ગર્જિતાનન્તરં જાતકરકાશનિશબ્દવત્ ॥

ભો ભો ઘોરાટવીવ્યોમપદવીશશિભાસ્કરૌ ।
મહામાયાતમઃપીઠશિલાકોટરકીટકૌ ॥

કૌ ભવન્તૌ મહાબુદ્ધી દુર્બુદ્ધી વા સમાગતૌ ।
મદ્ગ્રાસપથમ્ આપન્નૌ ક્ષણાન્ મરણકોવિદૌ ॥

ભો ભો ભૂતક કિં સ્યાસ્ ત્વં ક્વ તિષ્ઠસિ ચ દેહકમ્ ।
દર્શયાસ્યાસ્ તવ ગિરઃ કો બિભેત્ય્ અલિનીધ્વનેઃ ॥

સિંહવત્ સર્વવેગેન પતન્ત્ય્ અર્થં કિલાર્થિનઃ ।
સમમ્ આકારશબ્દાભ્યાં ભાવયાસ્માન્ બિભેષિ કિમ્ ।
ન કિઞ્ચિદ્ દીર્ઘસૂત્રાણાં સિધ્યત્ય્ આત્મક્ષયાદ્ ઋતે ॥

રાજ્ઞેત્ય્ ઉક્તે રમ્યમ્ ઉક્તમ્ ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સા તયોઃ ।
પ્રકાશાયાપ્ય્ અધૈર્યાય નનાદ ચ જહાસ ચ ॥

તતો દદૃશતુસ્ તૌ તાં શબ્દપૂરિતદિગ્ગણામ્ ।
સ્વાટ્ટહાસપ્રભાપિણ્ડપૂરપ્રકટિતાકૃતિમ્ ॥

કલ્પાભ્રાંશનિકાશેન ઘૃષ્ટામ્ અદ્રિતટીમ્ ઇવ ।
સ્વનેત્રવિદ્યુદ્વલયાવલનાજ્વલિતામ્બરામ્ ॥

તિમિરૈકાર્ણવૌર્વાગ્નિજ્વાલાવિવલનામ્ ઇવ ।
ગર્જદ્ઘનઘટાટોપપીવરાસિતકન્ધરામ્ ॥

રણદ્વદનસંરમ્ભહાહાહતનિશાચરામ્ ।
રોદસીકજ્જલસ્તમ્ભલીલયોલ્લાસિતાં પુરઃ ॥

ઊર્ધ્વકેશીં સિરાલાઙ્ગીં કપિલાક્ષીં તમોમયીમ્ ।
યક્ષરક્ષઃપિશાચાનામ્ અપ્ય્ અનલ્પભયપ્રદામ્ ॥

દરીરન્ધ્રલસત્સ્વાસ્યાં વાતઝાઙ્કારભીષણામ્ ।
મુસુલોલૂખલાલાતાં હલશૂર્પકશેખરામ્ ॥

સ્ફુરન્તીમ્ ઇવ કલ્પાન્તે વૈડૂર્યશિખરિસ્થલીમ્ ।
હાસઘટ્ટિતવિશ્વેશાં કાલરાત્રીમ્ ઇવોદિતામ્ ॥

ઘનવ્યોમાટવીં સાભ્રાં કૃતદેહામ્ ઇવાગતામ્ ।
શરીરિણીં મહાભ્રાઢ્યાં યામિનીમ્ ઇવ માંસલામ્ ॥

શરીરસન્નિવેશેન પઙ્કપીઠીમ્ ઇવોત્થિતામ્ ।
તનું ચન્દ્રાર્કયુદ્ધાય તમસેવ સમાશ્રિતામ્ ॥

ઇન્દ્રનીલતટશ્વભ્રલમ્બાભ્રયુગલોપમૌ ।
ઉલૂખલાદિહાલાઢ્યૌ દધાનામ્ અસિતૌ સ્તનૌ ॥

નગ્નામ્ અઙ્ગારકાશેન સમાલબ્ધમહાતનુમ્ ।
દ્રુમાભાસ્પદસમિરલલદ્ભુજલતાતનુમ્ ॥

તામ્ અવેક્ષ્ય મહાવીરૌ તથૈવાક્ષુભિતૌ સ્થિતૌ ।
ન તદ્ અસ્તિ વિમોહાય યદ્ વિવિક્તસ્ય ચેતસઃ ॥

મહારાક્ષસિ સંરમ્ભો હાસાત્મા કિમ્ અયં તવ ।
લઘવો હ્ય્ અથ વા નાર્યો લાઘવે ઽપ્ય્ અતિસમ્ભ્રમાઃ ॥

ત્યજ સંરમ્ભમ્ આરમ્ભો નાયં તવ વિરાજતે ।
વિષયે હિ પ્રવર્તન્તે ધીમન્તસ્ સ્વાર્થસાધકાઃ ॥

ત્વાદૃશીનાં સહસ્રાણિ મષિકાનામ્ ઇવાબલે ।
અસ્માકં વાસનાવાત્યાવ્યૂઢાનિ તૃણપર્ણવત્ ॥

સંરમ્ભજ્વરમ્ ઉત્સૃજ્ય સમયા સ્વસ્થયા ધિયા ।
યુક્ત્યા ચ વ્યવહારિણ્યા સો ઽર્થઃ પ્રાજ્ઞેન સાધ્યતે ॥

સ્વેનૈવ વ્યવહારેણ કાર્યં સિધ્યતુ માથવા ।
મહાનિયતિનીત્યૈવ ભ્રમસ્યાવસરો હિ કઃ ॥

કથયાભિમતં કિં તે કિમ્ અર્થયસિ વાર્થિની ।
અર્થી સ્વપ્ને ઽપિ નાસ્માકમ્ અપ્રાપ્તાર્થઃ પુરોગતઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તા સા તદા તેન ચિન્તયામ્ આસ રાક્ષસી ।
અહો નુ વિમલાચારં સત્ત્વં પુરુષસિંહયોઃ ॥

ન સામાન્યાવ્ ઇમૌ મન્યે ચિત્રૈવેયં ચમત્કૃતિઃ ।
વચોવક્ત્રેક્ષણાન્ય્ એવ વદન્ત્ય્ અન્તર્વિનિશ્ચયમ્ ॥

વચોવક્ત્રેક્ષિતદ્વારૈર્ ધીમતામ્ આશયા મિથઃ ।
એકીભવન્તિ સરિતાં પયાંસિ વલનૈર્ ઇવ ॥

આભ્યાં પ્રાયઃ પરિજ્ઞાતો મમ ભાવો ઽનયોર્ મયા ।
ન વિનાશ્યૌ મયેમૌ વા સ્વયમ્ એવાવિનાશિનૌ ॥

મન્યે ભવત આત્મજ્ઞૌ નાત્મજ્ઞાનાદ્ ઋતે મતિઃ ।
પ્રમૃષ્ટસદસદ્ભાવા ભવત્ય્ અસ્તભયા મૃતેઃ ॥

તદ્ એતૌ પરિપૃચ્છામિ કઞ્ચિત્ સન્દેહમ્ ઉત્થિતમ્ ।
પ્રાપ્યં પ્રાપ્ય ન પૃચ્છન્તિ યે કિઞ્ચિત્ તે નરાધમાઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય પૃચ્છાયૈ તન્ નાનાવસરં તતમ્ ।
અકાલકલ્પાભ્રરવં હાસં સંયમ્ય સાબ્રવીત્ ॥

કૌ ભવન્તૌ નરૌ વીરૌ કથ્યતામ્ ઇતિ મે ઽનઘૌ ।
જાયતે દર્શનાદ્ એવ મૈત્રી વિષદચેતસામ્ ॥

અયં રાજા કિરાતાનામ્ અસ્યાહં મન્ત્રિતાં ગતઃ ।
ઉદ્યતૌ રાત્રિચારેણ ત્વાદૃગ્જનવિનિગ્રહે ॥

રાજ્ઞો રાત્રિન્દિનં ધર્મો દુષ્ટભૂતવિનિગ્રહઃ ।
સ્વધર્મત્યાગિનો યે તુ તે વિનાશાનલેન્ધનમ્ ॥

રાજ્ઞસ્ ત્વમ્ અસિ દુર્મન્ત્રી દુર્મન્ત્રિત્વાદ્ અરાડ્ અયમ્ ।
સદ્ભૂપસ્ય ભવેન્ મન્ત્રી રાજા સન્મન્ત્રિણા ભવેત્ ॥

રાજૈવાદૌ વિવેકેન યોજનીયસ્ સુમન્ત્રિણા ।
તેનાર્યતામ્ ઉપાયાતિ યથા રાજા તથા પ્રજાઃ ॥

સમગ્રગુણજાલાનામ્ અધ્યાત્મજ્ઞાનમ્ ઉત્તમમ્ ।
તદ્વદ્ રાજા ભવેદ્ રાજા તદ્વન્ મન્ત્રી ચ મન્ત્રવિત્ ॥

પ્રભુત્વં સમદૃષ્ટિત્વં તચ્ ચ સ્યાદ્ રાજવિદ્યયા ।
તામ્ એવ યો ન જાનાતિ નાસૌ મન્ત્રી ન સો ઽધિપઃ ॥

ભવન્તૌ તદ્વિદૌ સાધૂ યદિ તચ્ છ્રેય આપ્સ્યથઃ ।
નો ચેદ્ અનર્થદૌ સ્વસ્યાઃ પ્રકૃતેર્ નાદ્મ્ય્ અહં યુવામ્ ॥

એકોપાયેન મત્પાર્શ્વાદ્ બાલકાવ્ ઉત્તરિષ્યથઃ ।
મત્પ્રશ્નપઞ્જરં સારં ચેદ્ વિચારયથો ધિયા ॥

પ્રશ્નાનિ માં કથય પાર્થિવ નાથ મન્ત્રિન્ન્ અત્રાર્થિની ભૃશમ્ અહં પરિપૂરયાર્થમ્ ।
અઙ્ગીકૃતાર્થમ્ અદદત્ ક ઇવાસ્તિ લોકે દોષેણ સઙ્ક્ષયકરેણ ન યુજ્યતે યઃ ॥