મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.48

પ્રાપ્ય રાજા પુરઃ પ્રાપ્તં સિન્ધુમ્ ઉદ્ધુરકન્ધરમ્ ।
મધ્યાહ્નતપનાભેન કોપેન વિતતો ઽભવત્ ॥

ધનુર્ આસ્ફાલયામ્ આસ પરિરાવિતદિઙ્મુખમ્ ।
કલ્પાન્તપવનાસ્ફોટ ઇવામરગિરેસ્ તટમ્ ॥

વિસસર્જોર્જિતો રાજા પ્રાતર્ અર્કઃ કરાન્ ઇવ ।
તૂણીરરજનીબદ્ધાશ્ શિલીમુખપરમ્પરાઃ ॥

એક એવ વિનિર્યાતિ ગુણાત્ તસ્ય શરો મહાન્ ।
સહસ્રં પતતિ વ્યોમ્નિ ગચ્છન્ પતતિ લક્ષશઃ ॥

સિન્ધોર્ અપિ તથૈવાસીચ્ છક્તિર્ લાઘવમ્ એવ ચ ।
રવેર્ આનનસામ્યં વૈ વિષ્ણોર્ ધાનુષ્કતા તયોઃ ॥

મુસુલા નામ તે બાણા મુસુલાકૃતયો ઽમ્બરમ્ ।
છાદયામ્ આસુર્ ઉન્નાદાઃ કલ્પાન્તગિરયો યથા ॥

રેજુઃ કનકનારાચરાજયો વ્યોમ્નિ તસ્ય તાઃ ।
શરવ્યાઃ કલ્પવાતાર્તાઃ પતન્ત્ય ઇવ તારકાઃ ॥

વિદૂરથાચ્ છરાસારા અજસ્રમ્ અભિનિર્યયુઃ ।
અબ્ધેર્ ઇવ પયઃપૂરાસ્ સૂર્યાદ્ ઇવ મરીચયઃ ॥

પ્રચણ્ડપવનોદ્ધૂતપુષ્પાણીવ મહાતરોઃ ।
અયઃપિણ્ડાદ્ ઇવોત્તપ્તતાડિતાઃ કણપઙ્ક્તયઃ ॥

ધારાઃ પયોમુચ ઇવ શીકરા ઇવ નિર્ઝરાત્ ।
તત્પુરાગ્નિમહાદાહાત્ સ્ફુલિઙ્ગા ઇવ ભાસ્વરાઃ ॥

તયોશ્ ચટચટાસ્ફોટં શૃણ્વન્ કોદણ્ડયોર્ દ્વયોઃ ।
બલદ્વયમ્ અભૂત્ પ્રેક્ષામૂકં શાન્ત ઇવામ્બુધિઃ ॥

વહન્તિ સ્મ શરાપૂરા ગઙ્ગાપૂર ઇવામ્બરે ।
સિન્ધોર્ અભિમુખં યક્ષઘર્ઘરારવરંહસઃ ॥

કચત્કનકનારાચશરવર્ષાણ્ય્ અનારતમ્ ।
વહચ્છવશવાશબ્દં નિર્યયુર્ ધનુર્ અમ્બુદાત્ ॥

બાણમન્દાકિનીપૂરં વ્રજન્તં સિન્ધુપૂરણે ।
વાતાયનાત્ તમ્ આલોક્ય લીલા તત્પુરવાસિની ॥

તેન બાણસમૂહેન જયમ્ આશઙ્ક્ય ભર્તરિ ।
ઉવાચ વાક્યમ્ આનન્દવિકસન્મુખપઙ્કજા ॥

જય દેવિ જયત્ય્ એષ નાથો ઽસ્માકં વિલોકય ।
કિલાનેન શરૌઘેન મેરુર્ અપ્ય્ એતિ ચૂર્ણતામ્ ॥

તસ્યામ્ એવં વદન્ત્યાં તુ ઘનસ્નેહરવાકુલમ્ ।
પ્રેક્ષણવ્યગ્રયોર્ દેવ્યોર્ હસન્ત્યોર્ માનુષં હૃદા ॥

તચ્ છરાર્ણવમ્ આમત્તમ્ અપિબત્ સિન્ધુવાડવઃ ।
શરોષ્મણાપ્ય્ અગમ્યેન જહ્નુર્ મન્દાકિનીમ્ ઇવ ॥

બાણવર્ષેણ સકલં સાયકૌઘં ઘનં ઘનમ્ ।
ભિત્ત્વા તતો ઽપ્ય્ અધઃકૃત્વા ચિક્ષેપ ગગનાર્ણવે ॥

યથા દીપસ્ય શાન્તસ્ય ન પરિજ્ઞાયતે ગતિઃ ।
તસ્ય સાયકસઙ્ઘસ્ય ન વિજ્ઞાતા તથા ગતિઃ ॥

તં છિત્ત્વા સાયકાસારં સ્વશરામ્બુધરં ઘનમ્ ।
વ્યોમ્નિ પ્રસારયામ્ આસ સરચ્છવશવાન્વિતમ્ ॥

વિદૂરથસ્ તમ્ અપ્ય્ આશુ વ્યધમત્ સાયકોત્તમૈઃ ।
સામાન્યજલદં મત્તકલ્પાન્તપવનો યથા ॥

કૃતપ્રતિકૃતૈર્ એવં બાણવર્ષૈર્ મહીપતી ।
વ્યર્થીકૃતૈર્ અનયતાં પ્રહારમ્ અવિરામિણૌ ॥

અથાદદે મોહનાસ્ત્રં સિન્ધુર્ ગન્ધર્વસૌહૃદાત્ ।
પ્રાપ્તં તેન યયુર્ લોકા વિના મોહં વિદૂરથમ્ ॥

ન્યસ્તશસ્ત્રામ્બરા મૂકા વિષણ્ણવદનેક્ષણાઃ ।
મૃતા ઇવાભવન્ યોધાશ્ ચિત્રન્યસ્તા ઇવાથવા ॥

યાવદ્ વિદૂરથરથો મોહેનાયાતિ મન્દતામ્ ।
તાવદ્ વિદૂરથો રાજા પ્રબોધાસ્ત્રમ્ ઉપાદધે ॥

તતઃ પ્રબોધમ્ આપન્ના પ્રજા પ્રાતર્ ઇવાબ્જિની ।
વિદૂરથે ઽભવત્ સિન્ધુઃ ક્રુદ્ધોત્ક ઇવ રાક્ષસે ॥

નાગાસ્ત્રમ્ આદધે ભીમં પાશબન્ધનખેદદમ્ ।
તેનાભવન્ નભો વ્યાપ્તં ભોગિભિઃ પર્વતોપમૈઃ ॥

સર્પૈર્ વિવલિતા ભૂમિર્ મૃણાલૈસ્ સરસી યથા ।
સમ્પન્ના ગિરયસ્ સર્વે કૃષ્ણપન્નગકમ્બલાઃ ॥

પદાર્થાસ્ સર્વ એવેમે પિહિતા અહિવિગ્રહૈઃ ।
સપર્વતવનાભોગા યયૌ વિવશતાં મહી ॥

ધૂતાઙ્ગારકણાકીર્ણા વિષવેગસ્ય શંસિની ।
વવુર્ ઉષ્ણોષ્ણનીહારા વાતજ્વલનરેણવઃ ॥

વિદૂરથો ઽથ સૌપર્ણમ્ આદધે ઽસ્ત્રં મહાસ્ત્રવિત્ ।
ઉદગુર્ ગરુડાસ્ તેન સૌવર્ણા ઇવ પર્વતાઃ ॥

કાઞ્ચનીકૃતસર્વાશાસ્ સર્વાશપરિપૂરકાઃ ।
પક્ષપર્વતસંરમ્ભજનિતપ્રલયાનિલાઃ ॥

ઘોણાવિવલનાકૃષ્ટશ્વસદ્ભુજગમણ્ડલાઃ ।
મહાઘરઘરારાવપૂરિતામ્ભોદષણ્ડકાઃ ॥

ભૂપૂરકં તુ સર્પૌઘં સ સુપર્ણઘનો ઽપિબત્ ।
કૃષ્ટં શલશલાયન્તમ્ અગસ્ત્ય ઇવ વારિધિમ્ ॥

સર્પકમ્બલનિર્મુક્તં ભૂમણ્ડલમ્ અરાજત ।
વિશાલમ્ ઇવ નીરન્ધ્રમ્ ઇવ નિર્વારિ રાશિ વા ॥

તતસ્ તદ્ગરુડાનીકં ક્વાપ્ય્ અગચ્છદ્ અદૃશ્યતામ્ ।
દીપૌઘ ઇવ વાતેન શરદીવાભ્રમણ્ડલમ્ ॥

વજ્રભીત્યેવ પક્ષાઢ્યં પર્વતપ્રકરં પુનઃ ।
સ્વપ્નદૃષ્ટં જગદ્ ઇવ સઙ્કલ્પપુરપૂરવત્ ॥

તતસ્ તમોઽસ્ત્રમ્ અસૃજત્ સિન્ધુર્ અન્ધાન્ધકારદમ્ ।
તેનાન્ધકારો વવૃધે કૃષ્ણાભ્રજઠરોપમઃ ॥

રોદોરન્ધ્રે પ્રવિસૃત એકાર્ણવ ઇવાભવત્ ।
મત્સ્યા ઇવાભવઞ્ શૈલાસ્ તારાશ્ ચ મણયો ઽભવન્ ॥

અન્ધકારઃ પ્રવવૃધે મષીપઙ્કાર્ણવોપમઃ ।
કજ્જલાચલસમ્ભારો ધુતઃ કલ્પાન્તરૈર્ અપિ ॥

અન્ધકૂપે નિપતિતા ઇવાસન્ સકલાઃ પ્રજાઃ ।
કલ્પાન્ત ઇવ સંશેમુર્ વ્યવહારા દિશાં પ્રતિ ॥

વિદૂરથો ઽથ માર્તાણ્ડમ્ અસ્ત્રં બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપે ।
દદાવ્ અસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠઃ પુષ્ટમન્ત્રવિચેષ્ટિતઃ ॥

અથોદિતસ્ તમોઽમ્ભોધિમ્ અર્કાગસ્ત્યો ગભસ્તિભિઃ ।
અપિબત્ કૃષ્ણમ્ અમ્ભોદં શરત્કાલ ઇવામલઃ ॥

અન્ધકારામ્બરોન્મુક્તા વિરેજુર્ અમલા દિશઃ ।
ભૂપતેઃ પુરતઃ કાન્તા ઇવ રમ્યપયોધરાઃ ॥

યયુઃ પ્રકટતામ્ અન્તર્ અખિલા વનરાજયઃ ।
લોભકજ્જલજાલેન મુક્તા ઇવ સતાં ધિયઃ ॥

અથ કોપાકુલસ્ સિન્ધૂ રાક્ષસાસ્ત્રં મહાભયમ્ ।
ક્ષણાદ્ ઉદીરયામ્ આસ મન્ત્રોદિતશરાત્મકમ્ ॥

ઉદગુર્ ભીષણા દિગ્ભ્યસ્ સરુષો વનરાક્ષસાઃ ।
પાતાલગજહૂઙ્કારક્ષુબ્ધા ઇવ મહાર્ણવાઃ ॥

કપિલોર્ધ્વજટાધૂમ્રાસ્ સ્ફુટચ્ચટચટારવાઃ ।
અગ્નયો લેલિહાનોગ્રજિહ્વા અર્દ્રેન્ધના ઇવ ॥

સાવર્તવૃત્તયો વ્યોમ્નિ ભીમડક્કારટાઙ્કૃતાઃ ।
અગ્નિદાહમહાધૂમવિપુલા ઇવ સોલ્મુકાઃ ॥

દંષ્ટ્રાબિસાઙ્કુરાક્રાન્તમુખપઙ્કજદેહકાઃ ।
ઉત્થિતા લોમનિર્યાતદુષ્પ્રજ્વાલજટા ઇવ ॥

નિગિરન્તઃ પ્રધાવન્તો ગર્જન્તસ્ તર્જિતાશયાઃ ।
જટોજ્જ્વાલિતડિત્પુઞ્જજલદાસ્ સજલા ઇવ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તસ્મિંલ્ લીલાનાથો વિદૂરથઃ ।
નારાયણાસ્ત્રં પ્રદદૌ દુષ્ટભૂતનિવારણમ્ ॥

ઉદીર્યમાણ એવાસ્મિન્ન્ અસ્ત્રરાજે તુ રાજયઃ ।
રાક્ષસાનાં પ્રશેમુસ્ તા અન્ધકારા ઇવોદયે ॥

પ્રમૃષ્ટરાક્ષસાનીકમ્ અભવદ્ ભુવનત્રયમ્ ।
શરદીવ ગતામ્ભોદં વ્યોમ નિર્મલમ્ આબભૌ ॥

અથ સિન્ધુર્ મુમોચાસ્ત્રમ્ આગ્નેયં જ્વલિતામ્બરમ્ ।
જજ્વલુઃ કકુભસ્ તેન કલ્પાગ્નિવલિતા ઇવ ॥

ધૂમામ્બુદભરચ્છન્ના બભૂવુસ્ સકલા દિશઃ ।
ગગનપ્રોત્થપાતાલતિમિરાકુલિતા ઇવ ॥

બભુઃ પ્રજ્વાલિતાકારા ગિરયઃ કાઞ્ચના ઇવ ।
પ્રફુલ્લનવનીરન્ધ્રચણ્પકૌઘવના ઇવ ॥

યયુર્ વ્યોમાદ્રિદિક્કુઞ્જા જ્વાલાજાલજટાલતામ્ ।
કુઙ્કુમેનોત્સવે મૃત્યોસ્ સમાલબ્ધા ઇવાસૃજા ॥

જ્વલિતા જનતાન્તૈકશઙ્કિનાસન્નભસ્સ્પૃશા ।
સહસ્રાકૃતિનોર્ વેણવલિતા ઇવ સાગરાઃ ॥

જિત્વા રિપું પુનર્ અસૌ યથા પ્રહરતે તથા ।
વારુણં વિસસર્જાસ્ત્રં પૂજયિત્વા વિદૂરથઃ ॥

આયયુસ્ સલિલાપૂરાસ્ તમઃપૂરા ઇવાભિતઃ ।
અધસ્તાદ્ ઊર્ધ્વતો દિગ્ભ્યો દ્રવરૂપા ઇવાદ્રયઃ ॥

ભાગા ઇવ શરદ્વ્યોમ્નો દ્રુતપાતા ઇવામ્બુદાઃ ।
મહાર્ણવા ઇવોર્ધ્વસ્થાઃ કુલશૈલશિલા ઇવ ॥

તમાલૌઘા ઇવોડ્ડીનાસ્ સઞ્ચિતા ઇવ રાત્રયઃ ।
કજ્જલૌઘા ઇવોદ્ધૂતા લોકાલોક ઇવોત્તટઃ ॥

રસાતલગુહાભોગા ઇવ વ્યોમદિદૃક્ષવઃ ।
મહાઘુરઘુરારાવરંહોબૃંહિતમૂર્તયઃ ॥

તાપાગ્નિસન્તતિલતાં સા ચચામામ્બુસંહતિઃ ।
ભુવનવ્યાપિની સન્ધ્યામ્ આશુ કૃષ્ણેવ યામિની ॥

તામ્ અગ્નિસન્તતિં પીત્વા પૂરયામ્ આસ ભૂતલમ્ ।
જલશ્રીસ્ સન્તતં દેહં નિર્દ્રવવ્યક્તિમ્ ઈયુષી ॥

એવંવિધાન્ અસ્ત્રમોહાન્ વિરુદ્ધાન્ એવ નેતરે ।
મિથો માયામયાન્ અગ્રે પશ્યન્ત્ય્ અનુભવન્તિ ચ ॥

હેતિભારવહાસ્ સિન્ધોશ્ ચક્રરક્ષાસ્ તતો ઽમ્ભસા ।
તૃણાનીવ ગતાઃ પ્રોહ્ય રથશ્ ચાસ્યાભવત્ પ્લુતઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે સિન્ધુર્ અસ્ત્રં સસ્માર શોષણમ્ ।
આપત્ત્રાણકરં દેવં દદૌ ચ શરરૂપિણમ્ ॥

શશામામ્બુમયી માયા તેન યામેવ ભાસ્વતા ।
યે મૃતાસ્ તે મૃતા એવ બભૂવુશ્ શોષિતા ભુવઃ ॥

અથ મૂર્ખરુષા તુલ્યતાપસ્ સન્તાપયન્ પ્રજાઃ ।
જજૃમ્ભે જર્જરાજીર્ણવનવિસ્તારકર્કશઃ ॥

કચત્કનકનિષ્ષ્યન્દસુન્દરાઙ્ગચ્છવિર્ દિશામ્ ।
આસીદ્ રાજવરસ્ત્રીણામ્ ઇવાઙ્ગોપાઙ્ગસઙ્ગિની ॥

તેન ઘર્મમયીં મૂર્છામ્ આજગ્મુસ્ તદ્વિરોધિનઃ ।
ગ્રીષ્મદાવાનલોત્તપ્તા મૃદવઃ પલ્લવા ઇવ ॥

વિદૂરથો રણદ્દીર્ઘતારક્રેઙ્કારમાનસમ્ ।
કોદણ્ડં કુણ્ડલીકૃત્ય પર્જન્યાસ્ત્રમ્ અથાદધે ॥

ઉદગુઃ પઙ્ક્તયો ઽબ્દાનાં યામિન્ય ઇવ સઞ્ચિતાઃ ।
તમાલવિપિનોડ્ડીનસંરમ્ભારમ્ભમન્થરાઃ ॥

વાસનાવારિપૂરેણ ગર્જનોદ્દામસઞ્ચરાઃ ।
મિહિકામન્થરાશેષકકુબ્મણ્ડલકુણ્ડલાઃ ॥

વવુર્ આવલિતાસારા મેઘાડમ્બરભેદિનઃ ।
કીર્ણશીકરનીહારહારોદારાસ્ સમીરણાઃ ॥

પ્રસ્ફુરુસ્ ત્રસ્તસૌવર્ણસર્પાપસરણોપમાઃ ।
વિદ્યુતો દિવિ દૈત્યસ્ત્રીકટાક્ષવલના ઇવ ॥

જુઘૂર્ણુર્ ગર્જનોચ્છૂનપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરાઃ ।
દિશશ્ ચલિતમાતઙ્ગસિંહર્ક્ષવનઘર્ઘરાઃ ॥

મહામુસુલધારાભિઃ પેતુર્ આસારવૃષ્ટયઃ ।
કષ્ટટાઙ્કારકઠિનાઃ કૃતાન્તસ્યેવ દૃષ્ટયઃ ॥

ઉદભૂત્ પ્રથમં બાષ્પ ઉષ્ણોષ્ણો ઽદ્રિનિભો ભુવઃ ।
પાતાલાદ્ અભ્રવૃન્દાનાં યુદ્ધાયેવાભ્રવિભ્રમાઃ ॥

તતો નિમેષમાત્રેણ પ્રશેમુર્ મૃગતૃષ્ણિકાઃ ।
પરબોધરસાપૂરૈર્ યથા સંસારવાસનાઃ ॥

આસીત્ પઙ્કાઙ્કમ્ અખિલં ભૂમણ્ડલમ્ અસઞ્ચરમ્ ।
પૂરિતઃ પૂર્ણધારાભિસ્ સિન્ધુસ્ સિન્ધુમ્ ઇવામ્બુના ॥

વાયવ્યમ્ અસ્ત્રમ્ અસૃજદ્ ઘૂર્ણિતાકાશકોટરમ્ ।
કલ્પાન્તનૃત્તસંપન્નરણદ્ભૈરવભીષણમ્ ॥

વવુર્ અશનિનિપાતપિણ્ડિતાઙ્ગા દલિતશિલાશકલાઃ કકુમ્મુખેષુ ।
પ્રલયસમયસૂચકા ભટાનાં કૃતકટુટાઙ્કૃતટઙ્કિનસ્ સમીરાઃ ॥