મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.120

હેમોર્મિકાદિવન્ મિથ્યા કચિતાયાઃ ક્ષયોન્મુખમ્ ।
ત્વમ્ અહન્ત્વમ્ અવિદ્યાયાશ્ શૃણુ રાઘવ કીદૃશમ્ ॥

લવણો ઽસૌ મહીપાલસ્ તદા દૃષ્ટ્વા તથા ભ્રમમ્ ।
દ્વિતીયે દિવસે ગન્તું પ્રવૃત્તસ્ તાં મહાટવીમ્ ॥

યત્ તદ્ દૃષ્ટં મયા દુઃખમ્ અરણ્યાનીં સ્મરામિ તામ્ ।
ચિત્તાદર્શગતા ચિત્ત્વાત્ કદાચિલ્ લભ્યતે ચ સા ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય સચિવૈસ્ સ યયૌ દક્ષિણાપથમ્ ।
પુનર્ દિગ્વિજયાયૈવ પ્રાપ વિન્ધ્યમહીધરમ્ ॥

પૂર્વદક્ષિણપાશ્ચાત્યમહાર્ણવતટસ્થલીમ્ ।
બભ્રામ કૌતુકાત્ સર્વાં વ્યોમવીથીમ્ ઇવોષ્ણરુક્ ॥

અથૈકસ્મિન્ પ્રદેશે તાં ભિત્તાવ્ ઇવ પુરોગતામ્ ।
દદર્શોગ્રામ્ અરણ્યાનીં પરલોકમહીમ્ ઇવ ॥

સર્વત્ર વિહરંસ્ તાંસ્ તાન્ વૃત્તાન્તાન્ સકલાન્ અપિ ।
દૃષ્ટવાન્ દૃષ્ટવાંશ્ ચૈવ જ્ઞાતવાંશ્ ચ વિસિસ્મયે ॥

તાન્ પરિજ્ઞાતવાંશ્ ચાસીદ્ વ્યાધાન્ પુક્કસજાન્ પુરઃ ।
વિસ્મયાકુલયા બુદ્ધ્યા ભૂયો બભ્રામ સમ્ભ્રમી ॥

અથ પ્રાપ મહાટવ્યાઃ પર્યન્તે ધૂમધૂસરમ્ ।
તમ્ એવ ગ્રામકં યસ્મિન્ સો ઽભવત્ પુષ્ટપુક્કસઃ ॥

તત્રાપશ્યજ્ જનાંસ્ તાંસ્ તાંસ્ સ્ત્રિયસ્ તાસ્ તાઃ કુટીરિકાઃ ।
તાન્ આરામાઞ્ જલાધારાંસ્ તાંસ્ તાંશ્ ચ વસુધાતટાન્ ॥

તં ચાકાણ્ડપરિભ્રંશં તાન્ વૃક્ષાંસ્ તાન્ વૃતિવ્રજાન્ ।
તાંસ્ તથૈવ સમુદ્દેશાંસ્ તદ્વૃત્તાન્તૈકલાઞ્છિતાન્ ॥

અન્યાસુ વૃદ્ધાસુ સબાષ્પનેત્રાસ્વ્ આર્ત્યાભિયુક્તાસુ ચ વર્ણયન્તી ।
અકાલકાન્તારવિશીર્ણબન્ધુદુઃખાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ સખી સખીષુ ॥

વૃદ્ધા પ્રવૃદ્ધોજ્જ્વલબાષ્પાનેત્ર કન્થાવૃતા શુષ્કકુચા કૃશાઙ્ગી ।
અવગ્રહોગ્રાશનિદગ્ધદેશે તત્રાન્તરાન્તા પરિરોદિતીયમ્ ॥

હા પુત્ર પુત્રાવૃતસર્વગાત્ર દિનત્રયાભોજનજર્જરાઙ્ગ ।
કૃત્તેશુના ચર્મણિ જીર્ણદેહાત્ કથં ક્વ મુક્તા ભવતાસવસ્ તે ॥

તાલીલતાલમ્બનમ્ અમ્બુદાર્દ્રદન્તાન્તરસ્થારુણસત્ફલસ્ય ।
સ્મરામિ ગુઞ્જાફલદામહેતોઃ પુરસ્ સ્વવધ્વા રસહાસિનસ્ તે ॥

કદમ્બજમ્બીરલવઙ્ગગુઞ્જકુઞ્જાન્તર્ અત્રસ્તતરત્તરક્ષોઃ ।
પશ્યામિ પુત્રસ્ય કદા નુ ભૂયો ભયઙ્કરાણ્ય્ આપ્લુતિવલ્ગિતાનિ ॥

ન તાનિ તામ્બૂલવિલાસિનીનાં મુખેષુ શોભલલિતાનિ સન્તિ ।
તમાલનીલે ચિબુકૈકદેશે સુતસ્ય યાન્ય્ આસ્યગતામિષસ્ય ॥

સુતાપિ નીતા સહ તેન ભર્ત્રા યમેન યાસ્યા યમુના સમાના ।
તમાલવલ્લી સહપુષ્પગુચ્છા સમીરણેનેવ વનેચરેણ ॥

હા પુત્રિ ગુઞ્જાફલદામહારે સમુન્નતાભોગપયોધરાઙ્ગિ ।
વાતોલ્લસત્કજ્જલનીલવર્ણે પર્ણામ્બરે ઽબાધરજે ઽમ્બુદન્તે ॥

હા રાજપુત્રેન્દુસમાન કાન્ત સન્ત્યજ્ય શુદ્ધાન્તવિલાસિનીસ્ તાઃ ।
રતિં પ્રયાતો ઽસિ મમાત્મજાયાં ન સાપિ તે સુસ્થિરતામ્ ઉપેતા ॥

સંસારનદ્યાસ્ સ્વતરઙ્ગભઙ્ગૈઃ ક્રિયાવિલાસૈર્ વિહિતોપહાસૈઃ ।
કિં નામ તુચ્છં ન કૃતં નૃપો ઽસૌ યદ્ યોજિતઃ પુક્કસકન્યકાયામ્ ॥

સા ત્રસ્તસારઙ્ગસમાનનેત્રા સ તૃપ્તશાર્દૂલસમાનવીર્યઃ ।
ઉભૌ ગતાવ્ એકપદેન નાશમ્ આશા સહાર્થેન યથા ચ હેમ ॥

મૃતેશ્વરાસ્મ્ય્ અસ્તમિતાત્મજાસ્મિ દુર્દેશયાતાસ્મિ ચ દુર્ગતાસ્મિ ।
દુર્જાતજાતાસ્મિ મહાપદાસ્મિ સાક્ષાત્ સ્વયં વોન્નમિતાપદાસ્મિ ॥

નીચાવમાનપ્રભવસ્ય મન્યોઃ ક્ષુધાવસન્નસ્ય કલત્રકસ્ય ।
શોકસ્ય વેગાદ્ અનિવાર્યવૃત્તેર્ નાર્યસ્ સદૈકાયતનં વિનાથાઃ ॥

દૈવોપતપ્તસ્ય વિબાન્ધવસ્ય મૂઢસ્ય રૂઢસ્ય મહાધિભૂમૌ ।
યત્ પ્રાણનં તન્ મરણં મહાપદ્ યા સ્યાન્ મૃતિર્ જીવિતમ્ ઉત્તમં તત્ ॥

જનૈર્ વિહીનસ્ય વિદેશવૃત્તેર્ દુઃખાન્ય્ અનન્તાનિ સમુલ્લસન્તિ ।
સહસ્રશાખારસસઙ્કુલાનિ તૃણાનિ વર્ષાસ્વ્ ઇવ પર્વતસ્ય ॥

એવં લપન્તીં સ્વકલત્રવૃદ્ધાં દાસિભિર્ આશ્વાસ્ય નૃપસ્ સ્ત્રિયં તામ્ ।
પપ્રચ્છ કિં વૃત્તમ્ ઇહાસિ કા ચ કા તે સુતા કશ્ ચ પતિસ્ તવેતિ ॥

ઉવાચ સોદ્બાષ્પવિલોચનાથ ગ્રામસ્ ત્વ્ અયં પુક્કસઘોષનામા ।
ઇહાભવત્ પુક્કસકઃ પતિર્ મે બભૂવ તસ્યેન્દુસમા સુતૈકા ॥

સા દૈવયોગાત્ પતિમ્ ઇન્દુતુલ્યમ્ ઇહાગતં દૈવવશેન ભૂપમ્ ।
શૂન્યે વિશીર્ણં મધુકુમ્ભમ્ આપ વને વરાકી કરભી યથૈકા ॥

સા તેન સાર્ધં સુચિરં સુખાનિ ભુક્ત્વા પ્રસૂતા તનયાં સુતાંશ્ ચ ।
વૃદ્ધિં ગતા કાનનકોટરે ઽસ્મિંસ્ તુમ્બીલતા પાદપસંવૃતેવ ॥