મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.104

અત્ર તે શૃણુ વક્ષ્યામિ વૃત્તાન્તમ્ ઇમમ્ અદ્ભુતમ્ ।
જાગતીહેન્દ્રજાલશ્રીશ્ ચિત્તાયત્તા સ્થિતા યથા ॥

અસ્ત્ય્ અસ્મિન્ વસુધાપીઠે નાનાનગવનાકુલઃ ।
ઉત્તરાઃ પાણ્ડવા નામ સ્ફીતો જનપદો મહાન્ ॥

નીરન્ધ્રનવજમ્બીરવનવિશ્રાન્તતાપસઃ ।
વિદ્યાધરીકૃતલતાદોલોપવનપત્તનઃ ॥

વાતોદ્ધૂતાબ્જકિઞ્જલ્કપુઞ્જપિઞ્જરપર્વતઃ ।
લસત્કુસુમસમ્ભારવનમાલાવતંસકઃ ॥

કરઞ્જમઞ્જરીકુઞ્જગુપ્તપર્યન્તજઙ્ગલઃ ।
ખર્જૂરાન્તરિતગ્રામઘુઙ્ઘુમધ્વનિતામ્બરઃ ॥

પાકપિઙ્ગમિલચ્છ્રેણિશાલિકેદારપિઙ્ગલઃ ।
નીલકણ્ઠરવોદ્દામવનમણ્ડલમણ્ડિતઃ ॥

સારસારવસંરમ્ભરણત્કમલકાનનઃ ।
તમાલપટલાનીલગિરિગ્રામકકુણ્ડલઃ ॥

વિચિત્રવિહગવ્યૂહવિરાવાહિતકાકલિઃ ।
નદીપરિસરોન્નિદ્રપારિભદ્રદ્રુમારુણઃ ॥

ગાયત્કલમકેદારદારિકાહૂતમન્મથઃ ।
પુષ્પસ્થલવલદ્વાતવ્યાધૂતકુસુમામ્બુદઃ ॥

દરીગૃહવિનિષ્ક્રાન્તસિદ્ધચારણવન્દિતઃ ।
સ્વર્ગાદ્ ઇવ સમાહૂય લાવણ્યમ્ અભિનિર્મિતઃ ॥

ગાયત્કિન્નરપર્યન્તકદલીષણ્ડમણ્ડિતઃ ।
મન્દાનિલબલોદ્ધૂતપુષ્પોપવનપાણ્ડુરઃ ॥

તત્રાસ્તિ લવણો નામ રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
હરિશ્ચન્દ્રકુલોદ્ભૂતો ભૂમાવ્ ઇવ દિવાકરઃ ॥

યદ્યશઃકુસુમોત્તંસપાણ્ડુરસ્કન્ધમણ્ડલાઃ ।
તત્ર શૈલા વિરાજન્તે હરાઃ પ્રોદ્ધૂલિતા ઇવ ॥

કૃપાણશકલોત્કૃત્તનિશ્શેષારાતિમણ્ડલાત્ ।
અરાતિલોકઃ પ્રાપ્નોતિ યદનુસ્મરણાજ્ જ્વરમ્ ॥

યસ્યોદારસમારમ્ભમ્ આર્યલોકાનુપાલનમ્ ।
ચરિતં સંસ્મરિષ્યન્તિ હરેર્ ઇવ ચિરં જનાઃ ॥

યસ્યાપ્સરોભિર્ અદ્રીન્દ્રમૂર્ધસ્વ્ અમરસદ્મસુ ।
વિકાસિપુલકોલ્લાસં ગીયન્તે ગુણગીતયઃ ॥

યસ્ય સ્વસ્સુન્દરીગીતા લોકપાલચિરશ્રુતાઃ ।
વિરિઞ્ચહંસૈર્ ધ્વન્યન્તે સ્વાભ્યાસાદ્ ગુણગીતયઃ ॥

સ્વપ્નેષ્વ્ અપિ ન સામાન્યા યસ્યોદારચમત્કૃતેઃ ।
રામ દૃષ્ટાશ્ શ્રુતા વાપિ દૈન્યદોષમરીચયઃ ॥

જિહ્મતાં યો ન જાનાતિ ન દૃષ્ટા યેન ગૃધ્નુતા ।
ઉદારતા યેન ધૃતા બ્રહ્મણેવાક્ષમાલિકા ॥

દિનાષ્ટભાગ આકાશ આગતે દિવસાધિપે ।
કદાચિત્ સ સભાસ્થાને સિંહાસનગતો ઽભવત્ ॥

સુખોપવિષ્ટે તત્રાસ્મિન્ રાજનીન્દાવ્ ઇવામ્બરે ।
પ્રવિશન્તીષુ સામન્તસેનાસુ ચ સસમ્ભ્રમમ્ ॥

ગાયન્તીષ્વ્ અથ કાન્તાસુ સૂપવિષ્ટેષુ રાજસુ ।
મનોહરતિ સાહ્લાદે વીણાવંશકલારવે ॥

ચારુચામરહસ્તાસુ સવિલાસાસુ રાજનિ ।
દેવાસુરગુરુપ્રખ્યે વિશ્રાન્તે મન્ત્રિમણ્ડલે ॥

પ્રસ્તુતેષુ પ્રકૃષ્ટેષુ રાજકાર્યેષુ મન્ત્રિભિઃ ।
પ્રોક્તાસુ દેશવાર્તાસુ નિપુણૈશ્ ચારતન્ત્રિભિઃ ॥

ઇતિહાસમયે પુણ્યે વાચ્યમાને ચ પુસ્તકે ।
પઠત્સુ ચ સ્તુતીઃ પુણ્યાઃ પુરઃપ્રહ્વેષુ વન્દિષુ ॥

સભાં વિવેશ સાટોપઃ કશ્ચિત્ તામ્ ઐન્દ્રજાલિકઃ ।
વર્ષણાહિતસંરમ્ભો વસુધામ્ ઇવ વારિદઃ ॥

સ નનામ મહીપાલં શિખરોદારકન્ધરમ્ ।
પાદોપાન્તગતઃ કાન્તં શૈલં ફલતરુર્ યથા ॥

સચ્છાયસ્યોન્નતાંસસ્ય ફલિનઃ પુષ્પધારિણઃ ।
સંવિવેશ પુરો રાજ્ઞસ્ તરોર્ અગ્રે કપિર્ યથા ॥

ચપલો લમ્પટો ઽર્થાનાં સામોદસુખમારુતમ્ ।
ઉવાચોત્કન્ધરં ભૂપં સ પદ્મમ્ ઇવ ષટ્પદઃ ॥

વિલોકય વિભો તાવદ્ એકામ્ ઇહ ખરોલિકામ્ ।
પીઠસ્થ એવ સાશ્ચર્યાં વ્યોમ્નશ્ ચન્દ્ર ઇવાવનિમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભ્રમિતા તેન પિઞ્છિકા ભ્રમદાયિની ।
નાનાવિરચનાબીજં માયેવ પરમાત્મના ॥

તાં દદર્શ મહીપાલસ્ તેજોરેખાવિરાજિતામ્ ।
શક્રસ્ સુરવિમાનસ્થસ્ સ્વકાર્મુકલતામ્ ઇવ ॥

સભાં સૈન્ધવસામન્તો વિવેશાસ્મિન્ ક્ષણે તદા ।
તારાપતિકરાકીર્ણાં વ્યોમવીથીમ્ ઇવામ્બુદઃ ॥

તં ચૈવાનુજગામાશ્વશ્ શસ્યઃ પરમવેગવાન્ ।
દેવલોકોન્મુખસ્ ત્વ્ અબ્ધેશ્ શક્રમ્ ઉચ્ચૈશ્શ્રવા ઇવ ॥

સ તમ્ અશ્વમ્ ઉપાદાય પાર્થિવં સમુવાચ હ ।
સોચ્ચૈશ્શ્રવા ઇવ ક્ષીરસાગરો મરુતાં પતિમ્ ॥

ઇદમ્ ઉચ્ચૈશ્શ્રવઃપ્રખ્યં હયરત્નં મહીપતે ।
જવે જયનશીલે તુ મૂર્તિમાન્ ઇવ મારુતઃ ॥

અશ્વો ઽયમ્ અસ્મત્પ્રભુણા પ્રભો સમ્પ્રહિતસ્ ત્વયિ ।
રાજતે હિ પદાર્થશ્રીર્ મહતામ્ અર્પણાચ્ છુભા ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવતિ તસ્મિંસ્ તુ પ્રત્યુવાચૈન્દ્રજાલિકઃ ।
જલદસ્તનિતે શાન્તે ચાતકો ભૂધરં યથા ॥

સદશ્વમ્ એનમ્ આરુહ્ય ભુવનં વિહર પ્રભો ।
સ્વપ્રતાપાહિતાનલ્પશોભામ્ ઉર્વીં રવિર્ યથા ॥

અશ્વમ્ આલોકયામ્ આસ તેનોક્ત ઇતિ પાર્થિવઃ ।
નિર્હ્રાદસૂચિતં મેઘં સ મયૂર ઇવોત્સુકઃ ॥

અથાનિમેષયા દૃષ્ટ્યા રાજા ચિત્રોપમાકૃતિઃ ।
બભૂવાલોકયન્ન્ અશ્વં લિપિકર્માર્પિતોપમમ્ ॥

ક્ષણમ્ આલોક્ય પિઞ્છાશ્વૌ તસ્થૌ સ સ્થગિતેક્ષણઃ ।
દૃષ્ટક્ષુબ્ધસમુદ્રાદ્રિર્ ભીરુર્ એકતરો યથા ॥

તસ્થૌ મુહૂર્તયુગ્મં તુ ધ્યાનાસક્ત ઇવાત્મનિ ।
વીતરાગો મુનિર્ બુદ્ધઃ પરાનન્દ ઇવ સ્થિતઃ ॥

બોધિતઃ કેનચિન્ નાસૌ સ્વપ્રતાપજિતોર્જિતઃ ।
ભયાત્ કામ્ અપ્ય્ અયં ભૂપશ્ ચિન્તાં ચિન્તયતીતિ હ ॥

બભૂવુઃ કેવલં તત્ર નિસ્સ્પન્દસિતચામરાઃ ।
ચામરિણ્યો હિ શર્વર્યસ્ સ્તમ્ભિતેન્દુકરા ઇવ ॥

વિરેજુર્ વિસ્મયાપૂર્ણા નિસ્સ્પન્દાસ્ તે સભાસદઃ ।
નિસ્સ્પન્દકિઞ્જલ્કદલાઃ પદ્માઃ પઙ્કકૃતા ઇવ ॥

પ્રશશામ સભાસ્થાને જનકોલાહલશ્ શનૈઃ ।
પ્રશાન્તપ્રાવૃષો વ્યોમ્નસ્ સામ્ભોદમ્ ઇવ ગર્જિતમ્ ॥

સન્દેહસાગરોન્મગ્ના જગ્મુશ્ ચિન્તાં સુમન્ત્રિણઃ ।
વિષીદતિ ગદાપાણાવ્ અસુરાજાવ્ ઇવામરાઃ ॥

વિતતવિસ્મયજિહ્મતયા તયા જનતયા ભવમોહનિષણ્ણયા ।
સ્તિમિતચક્ષુષિ ભૂમિપતૌ સ્થિતે મુકુલિતાબ્જવનસ્ય ધૃતા દ્યુતિઃ ॥