મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.103

પરસ્માદ્ ઉત્થિતં ચેતઃ કણો લોલ ઇવાર્ણવાત્ ।
સ્ફારતામ્ એત્ય ભુવનં તનોતીદમ્ ઇતસ્ તતઃ ॥

હ્રસ્વં દીર્ઘીકરોત્ય્ આશુ દીર્ઘં નયતિ ખર્વતામ્ ।
સ્વતાં નયત્ય્ અન્યદ્ અલં સ્વં તથૈવાન્યતામ્ અપિ ॥

પ્રાદેશમાત્રમ્ અપિ યદ્ વસ્તુ ભાવનયૈવ તત્ ।
સ્વયં સમ્પન્નયૈવાશુ કરોત્ય્ અદ્રીન્દ્રભાસુરમ્ ॥

લબ્ધપ્રતિષ્ઠં પરમાત્ પદાદ્ ઉલ્લસિતં મનઃ ।
નિમેષેણૈવ સંસારાન્ કરોતિ ન કરોતિ ચ ॥

યદ્ ઇદં દૃશ્યતે કિઞ્ચિજ્ જગત્ સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ ।
સર્વં સર્વપ્રકારાઢ્યં ચિત્તાદ્ એતદ્ ઉપાગતમ્ ॥

દેશકાલક્રિયાદ્રવ્યશક્તિપર્યાકુલીકૃતમ્ ।
ભાવાદ્ ભાવાન્તરં યાતિ લોલત્વાન્ નટવન્ મનઃ ॥

સદ્ અસત્તાં નયત્ય્ આશુ સત્તાં ચાસન્ નયત્ય્ અલમ્ ।
તાદૃશાન્ય્ એવ ચાદત્તે સુખદુઃખાનિ ભાવિતમ્ ॥

યથાનિશ્ચયમ્ આદત્તે યથૈવ ચપલં મનઃ ।
હસ્તપાદાદિસઙ્ઘાતસ્ તથા પ્રયતતે સદા ॥

તતસ્ સૈવ ક્રિયા ચિત્તસમીહિતમ્ અલં ફલમ્ ।
ક્ષણાત્ પ્રયચ્છતિ લતા કાલે સિક્તેવ તાદૃશમ્ ॥

ચિત્રાં ક્રીડનકશ્રેણીં યથા પઙ્કાદ્ ગૃહે શિશુઃ ।
કરોત્ય્ એવં મનો રામ વિકલ્પાત્ કુરુતે જગત્ ॥

મનશ્શિશુજનક્રીડામૃદૂદ્ગારલવેષ્વ્ અતઃ ।
કિમ્ એકં તત્પદાર્થેષુ રૂપં જગતિ કલ્પ્યતે ॥

કરોત્ય્ ઋતુકરઃ કાલો યથા રૂપાન્યતાં તરોઃ ।
ચિત્તમ્ એવં પદાર્થાનાં તેષામ્ એવાન્યતામ્ ઇહ ॥

મનોરથે તથા સ્વપ્ને સઙ્કલ્પકલનાસુ ચ ।
ગોષ્પદં યોજનવ્યૂહસ્ સ્વાસુ લીલાસુ ચેતસઃ ॥

કલ્પં ક્ષણીકરોત્ય્ એતત્ ક્ષણં નયતિ કલ્પતામ્ ।
મનસ્ તદાયત્તમ્ અતો દેશકાલક્રમં વિદુઃ ॥

તીવ્રમન્દત્વસંવેગાદ્ બહુત્વાલ્પત્વભેદતઃ ।
વિલમ્બતે ન ચ ચિરં ન ચ ચિત્તમ્ અશક્તિતઃ ॥

વ્યામોહસમ્ભ્રમાનર્થદેશકાલગમાગમાઃ ।
ચેતસઃ પ્રભવન્ત્ય્ એતે પાદપાદ્ ઇવ પલ્લવાઃ ॥

જલમ્ એવ યથામ્ભોધિર્ ઔષ્ણ્યમ્ એવ યથાનલઃ ।
તથા વિવિધસંરમ્ભસ્ સંસારશ્ ચિત્તમ્ એવ હિ ॥

સકર્તૃકર્મકરણં યદ્ ઇદં ચેત્યમ્ આતતમ્ ।
દ્રષ્ટૃદર્શનદૃશ્યાઢ્યં તત્ સર્વં ચિત્તમ્ એવ વઃ ॥

ચિત્તં જગન્તિ ભુવનાનિ વનાન્તરાણિ સંલક્ષ્યતે સ્વયમ્ ઉપાગતમ્ આત્મભેદૈઃ ।
કેયૂરમૌલિકટકૈસ્ તદતત્સ્વરૂપં ત્યક્તૈકકાઞ્ચનધિયેવ જનેન હેમ ॥