મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.101

કિમ્ ઉચ્યતે મુનિશ્રેષ્ઠ બાલકાખ્યાયિકાક્રમઃ ।
ક્રમેણ કથયૈતન્ મે મનોવર્ણનકારણમ્ ॥

મુગ્ધમુગ્ધમતિર્ બાલો ધાત્રીં પૃચ્છતિ રાઘવ ।
કાઞ્ચિત્ કર્ણપથાયાતાં વર્ણયાખ્યાયિકામ્ ઇતિ ॥

સા બાલસ્ય વિનોદાય ધાત્રી તસ્ય મહામતે ।
આખ્યાયિકાં કથયતિ પ્રસન્નમધુરાક્ષરામ્ ॥

ક્વચિત્ સન્તિ મહાત્માનો રાજપુત્રાસ્ ત્રયશ્ શુભાઃ ।
વિસ્તીર્ણે શૂન્યનગરે વ્યોમ્નીવોજ્જ્વલતારકાઃ ॥

દ્વૌ ન જાતૌ તથૈકશ્ ચ ગર્ભ એવ હિ ન સ્થિતઃ ।
શુભાચારાશ્ શુભાકારા ઇતિ ભાન્તીન્દવો યથા ॥

અથાત્યુત્તમલાભાર્થમ્ એકદા સમવાયતઃ ।
નિર્બન્ધવઃ ખિન્નમુખાશ્ શોકોપહતચેતસઃ ॥

તે તસ્માચ્ છૂન્યનગરાન્ નિર્ગતા વિકૃતાનનાઃ ।
ગગનાદ્ ઇવ સંશ્લિષ્ટા બુધશુક્રશનૈશ્ચરાઃ ॥

શિરીષસુકુમારાઙ્ગાઃ પૃષ્ઠતો ઽર્કેણ તાપિતાઃ ।
માર્ગે ગ્લાનિં ગતા ગ્રીષ્મતાપાર્ત્યા પલ્લવા ઇવ ॥

સન્તપ્તમાર્ગસિકતાદગ્ધપાદસરોરુહાઃ ।
હા તાતામ્બેતિ શોચન્તો મૃગા યૂથચ્યુતા ઇવ ॥

દર્ભાગ્રભિન્નચરણાસ્ તાપસ્વિન્નાઙ્ગસન્ધયઃ ।
ઉલ્લઙ્ઘ્ય દૂરમ્ અધ્વાનં ધૂલિધૂસરમૂર્તયઃ ॥

મઞ્જરીજાલજટિલં ફલપલ્લવિતામ્બરમ્ ।
મૃગપક્ષિગણાધારં પ્રાપુર્ માર્ગે તરુત્રયમ્ ॥

તસ્મિન્ વૃક્ષત્રયે વૃક્ષૌ દ્વૌ ન જાતૌ મનાગ્ અપિ ।
બીજમ્ એવ તૃતીયસ્ય સ્વારોહસ્ય ન વિદ્યતે ॥

વિશ્રાન્તાસ્ તે પરિશ્રાન્તાસ્ તત્રૈકસ્ય તરોર્ અધઃ ।
પારિજાતતલે સ્વર્ગે શક્રાનિલયમા ઇવ ॥

ફલાન્ય્ અમૃતસૃષ્ટાનિ ભુક્ત્વા પીત્વા ચ તદ્રસમ્ ।
કૃત્વા ગુલુચ્છકૈર્ માલાશ્ ચિરં વિશ્રમ્ય તે યયુઃ ॥

પુનર્ દૂરતરં ગત્વા મધ્યાહ્ને સમુપસ્થિતે ।
સરિત્ત્રિતયમ્ આસેદુસ્ તરઙ્ગતરલારવમ્ ॥

તત્રૈકા પરિશુષ્કૈવ મનાગ્ અપ્ય્ અમ્બુ ન દ્વયોઃ ।
વિદ્યતે સરિતોર્ દૃષ્ટિર્ અન્ધલોચનયોર્ ઇવ ॥

પરિશુષ્કા ભૃશં યાસૌ તસ્યાં તે સસ્નુર્ આદૃતાઃ ।
ઘર્માર્તા દિવિ ગઙ્ગાયાં વિષ્ણુબ્રહ્મહરા ઇવ ॥

ચિરં કૃત્વા જલક્રીડાં પીત્વામૃતસમં પયઃ ।
જગ્મુસ્ તે રાજતનયાઃ પ્રહૃષ્ટમનસસ્ સુખમ્ ॥

અથાસેદુર્ દિનસ્યાન્તે લમ્બમાને દિવાકરે ।
ભવિષ્યન્ નવનિર્માણં નગરં નગસન્નિભમ્ ॥

પતાકાપદ્મિનીવ્યાપ્તનીલામ્બરજલાશયમ્ ।
દૂરશ્રુતિસમુલ્લાસગાયન્નગરમણ્ડલમ્ ॥

દદૃશુસ્ તત્ર રમ્યાણિ ત્રીણિ સદ્વિભવાનિ તે ।
મણિકાઞ્ચનગેહાનિ શૃઙ્ગાણીવ મહાગિરેઃ ॥

અનિર્મિતે દ્વે સદને એકં નિર્ભિત્તિ તત્ર વૈ ।
અભિત્તિમન્દિરં ચારુ પ્રવિષ્ટાસ્ તે નરાસ્ ત્રયઃ ॥

સમ્પ્રવિશ્યોપવિશ્યાશુ વિહરન્તો વરાનનાઃ ।
પ્રાપુસ્ સ્થાલીત્રયં તત્ર તપ્તકાઞ્ચનનિર્મિતમ્ ॥

યત્ર કર્પરતાં યાતે દ્વે એકા ચૂર્ણતાં ગતા ।
જગૃહુશ્ ચૂર્ણરૂપાં તાં સ્થાલીં તે દીર્ઘબુદ્ધયઃ ॥

દ્રોણૈર્ નવનવત્યા તૈસ્ તસ્યાં દ્રોણેન ચાન્ધસઃ ।
તત્ર દ્રોણશતં હીનં રન્ધિતં બહુભોજિભિઃ ॥

તતો ભુક્તં જનશતૈર્ બ્રાહ્મણાનાં શતૈસ્ તથા ।
ત્રિભિસ્ તૈ રાજપુત્રૈશ્ ચ પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતૈઃ ॥

ભવિષ્યન્નગરે તસ્મિન્ રાજપુત્રાસ્ ત્રયો ઽપિ તે ।
સુખમ્ અદ્ય સ્થિતાઃ પુત્ર મૃગયાવ્યવહારિણઃ ॥

આખ્યાયિકૈષા કથિતા મયા રમ્યા તવાનઘ ।
એતાં હૃદિ કુરુ પ્રાજ્ઞ વિદગ્ધસ્ ત્વં ભવિષ્યસિ ॥

ધાત્ર્યેતિ કથિતા રામ બાલાયાખ્યાયિકા શુભા ।
તુષ્ટિં જગામ બાલશ્ ચ શુભાખ્યાયિકયાનયા ॥

એષા હિ કથિતા રામ ચિત્તાખ્યાનકથાં પ્રતિ ।
બાલકાખ્યાયિકા તુભ્યં મયા કમલલોચન ॥

ઇયં સંસારરચના સ્થિતિમ્ એવમ્ ઉપાગતા ।
બાલકાખ્યાયિકેવોગ્રૈસ્ સઙ્કલ્પૈર્ વ્યર્થકલ્પિતૈઃ ॥

વિકલ્પજાલિકૈવેયં પ્રતિભાસાત્મિકાનઘ ।
બન્ધમોક્ષાદિકલનારૂપેણ પ્રવિજૃમ્ભતે ॥

સઙ્કલ્પમાત્રાદ્ ઇતરદ્ વિદ્યતે નેહ કિઞ્ચન ।
સઙ્કલ્પવશતઃ કિઞ્ચિન્ નકિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદ્ એવ વા ॥

દ્યૌઃ ક્ષમા વાયુર્ આકાશઃ પર્વતાસ્ સરિતો દિશઃ ।
સઙ્કલ્પકલિતં સર્વમ્ એતત્ સ્વપ્નવદ્ આત્મનઃ ॥

રાજપુત્રાસ્ ત્રયો નદ્યો ભવિષ્યન્નગરં તથા ।
યથા સઙ્કલ્પરચના તથેયં ત્રિજગત્સ્થિતિઃ ॥

સઙ્કલ્પમાત્રમ્ અભિતઃ પરિસ્ફુરતિ ચઞ્ચલમ્ ।
પયોમાત્રાત્મકો ઽમ્ભોધિર્ અમ્ભસીવાત્મનાત્મનિ ॥

સઙ્કલ્પમાત્રમ્ ઉત્પન્નં પ્રથમં પરમાત્મનિ ।
તદ્ ઇદં સ્ફારતાં યાતં વ્યાપારૈર્ દિવસં યથા ॥

સઙ્કલ્પજાલકલનૈવ જગત્ સમગ્રં સઙ્કલ્પમ્ એવ નનુ વિદ્ધિ વિલાસિ ચેત્યમ્ ।
સઙ્કલ્પમાત્રમ્ અલમ્ ઉત્સૃજ નિર્વિકલ્પમ્ આશ્રિત્ય નિશ્ચયમ્ અવાપ્નુહિ રામ શાન્તિમ્ ॥