મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 7

દિતેઃ પુત્રાઃ કથં જાતા મરુતો દેવવલ્લભાઃ
દેવૈર્જગ્મુશ્ચ સાપત્નૈઃ કસ્માત્તે સખ્યમુત્તમમ્ ॥

પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે હૃતેષુ હરિણા સુરૈઃ
પુત્રપૌત્રેષુ શોકાર્તા ગત્વા ભૂલોકમુત્તમમ્ ॥

સ્યમન્તપઞ્ચકે ક્ષેત્રે સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે
ભર્તુર્ આરાધનપરા તપ ઉગ્રં ચચાર હ ॥

તદા દિતિર્ દૈત્યમાતા ઋષિરૂપેણ સુવ્રતા
ફલાહારા તપસ્ તેપે કૃચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણાદિકમ્ ॥

યાવદ્વર્ષશતં સાગ્રં જરાશોકસમાકુલા
તતઃ સા તપસા તપ્તા વસિષ્ઠાદીનપૃચ્છત ॥

કથયન્તુ ભવન્તો મે પુત્રશોકવિનાશનમ્
વ્રતં સૌભાગ્યફલદમ્ ઇહલોકે પરત્ર ચ ॥

ઊચુર્ વસિષ્ઠપ્રમુખા મદનદ્વાદશીવ્રતમ્
યસ્યાઃ પ્રભાવાદભવત્ સુતશોકવિવર્જિતા ॥

શ્રોતુમિચ્છામહે સૂત મદનદ્વાદશીવ્રતમ્
સુતાનેકોનપઞ્ચાશદ્ યેન લેભે દિતિઃ પુનઃ ॥

યદ્વસિષ્ઠાદિભિઃ પૂર્વં દિતેઃ કથિતમુત્તમમ્
વિસ્તરેણ તદેવેદં મત્સકાશાન્નિબોધત ॥

ચૈત્રે માસિ સિતે પક્ષે દ્વાદશ્યાં નિયતવ્રતઃ
સ્થાપયેદવ્રણં કુમ્ભં સિતતણ્ડુલપૂરિતમ્ ॥

નાનાફલયુતં તદ્વદ્ ઇક્ષુદણ્ડસમન્વિતમ્
સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં સિતચન્દનચર્ચિતમ્ ॥

નાનાભક્ષ્યસમોપેતં સહિરણ્યં તુ શક્તિતઃ
તામ્રપાત્રં ગુડોપેતં તસ્યોપરિ નિવેશયેત્ ॥

તસ્માદુપરિ કામં તુ કદલીદલસંસ્થિતમ્
કુર્યાચ્છર્કરયોપેતાં રતિં તસ્ય ચ વામતઃ ॥

ગન્ધં ધૂપં તતો દદ્યાદ્ ગીતં વાદ્યં ચ કારયેત્
તદભાવે કથાં કુર્યાત્ કામકેશવયોર્નરઃ ॥

કામનામ્ના હરેરર્ચાં સ્નાપયેદ્ગન્ધવારિણા
શુક્લપુષ્પાક્ષતતિલૈર્ અર્ચયેન્મધુસૂદનમ્ ॥

કામાય પાદૌ સમ્પૂજ્ય જઙ્ઘે સૌભાગ્યદાય ચ
ઊરૂ સ્મરાયેતિ પુનર્ મન્મથાયેતિ વૈ કટિમ્ ॥

સ્વચ્છોદરાયેત્યુદરમ્ અનઙ્ગાયેત્યુરો હરેઃ
મુખં પદ્મમુખાયેતિ બાહૂ પઞ્ચશરાય વૈ ॥

નમઃ સર્વાત્મને મૌલિમ્ અર્ચયેદિતિ કેશવમ્
તતઃ પ્રભાતે તં કુમ્ભં બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદ્ભક્ત્યા સ્વયં ચ લવણાદૃતે
ભુક્ત્યા તુ દક્ષિણાં દદ્યાદ્ ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્ ॥

પ્રીયતામ્ અત્ર ભગવાન્ કામરૂપી જનાર્દનઃ
હૃદયે સર્વભૂતાનાં ય આનન્દો ઽભિધીયતે ॥

અનેન વિધિના સર્વં માસિ માસિ વ્રતં ચરેત્
ઉપવાસી ત્રયોદશ્યામ્ અર્ચયેદ્વિષ્ણુમવ્યયમ્ ॥

ફલમેકં ચ સંપ્રાશ્ય દ્વાદશ્યાં ભૂતલે સ્વપેત્
તતસ્ત્રયોદશે માસિ ધૃતધેનુસમન્વિતામ્ ॥

શય્યાં દદ્યાદનઙ્ગાય સર્વોપસ્કરસંયુતામ્
કાઞ્ચનં કામદેવં ચ શુક્લાં ગાં ચ પયસ્વિનીમ્ ॥

વાસોભિર્ દ્વિજદામ્પત્યં પૂજ્યં શક્ત્યા વિભૂષણૈઃ
શય્યાગન્ધાદિકં દદ્યાત્ પ્રીયતામ્ ઇત્યુદીરયેત્ ॥

હોમઃ શુક્લતિલૈઃ કાર્યઃ કામનામાનિ કીર્તયેત્
ગવ્યેન હવિષા તદ્વત્ પાયસેન ચ ધર્મવિત્ ॥

વિપ્રેભ્યો ભોજનં દદ્યાદ્ વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્
ઇક્ષુદણ્ડાનથો દદ્યાત્ પુષ્પમાલાશ્ ચ શક્તિતઃ ॥

યઃ કુર્યાદ્ વિધિનાનેન મદનદ્વાદશીમિમામ્
સ સર્વપાપનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ હરિસામ્યતામ્ ॥

ઇહલોકે વરાન્ પુત્રાન્ સૌભાગ્યફલમ્ અશ્નુતે
યઃ સ્મરઃ સંસ્મૃતો વિષ્ણુર્ આનન્દાત્મા મહેશ્વરઃ ॥

સુખાર્થી કામરૂપેણ સ્મરેદઙ્ગજમીશ્વરમ્
એતચ્છ્રુત્વા ચકારાસૌ દિતિઃ સર્વમશેષતઃ ॥

કશ્યપો વ્રતમાહાત્મ્યાદ્ આગત્ય પરયા મુદા
ચકાર કર્કશાં ભૂયો રૂપયૌવનશાલિનીમ્ ॥

વરૈર્ આછન્દયામાસ સા તુ વવ્રે તતો વરમ્
પુત્રં શક્રવધાર્થાય સમર્થમમિતૌજસમ્ ॥

વરયામિ મહાત્માનં સર્વામરનિષૂદનમ્
ઉવાચ કશ્યપો વાક્યમ્ ઇન્દ્રહન્તારમ્ ઊર્જિતમ્ ॥

પ્રદાસ્યામ્યહમેવેહ કિં ત્વ્ એતત્ ક્રિયતાં શુભે
આપસ્તમ્બઃ કરોત્વિષ્ટિં પુત્રીયામદ્ય સુવ્રતે ॥

વિધાસ્યામિ તતો ગર્ભમ્ ઇન્દ્રશત્રુનિષૂદનમ્
આપસ્તમ્બસ્તતશ્ચક્રે પુત્રેષ્ટિં દ્રવિણાધિકામ્ ॥

ઇન્દ્રશત્રુર્ ભવસ્વેતિ જુહાવ ચ સવિસ્તરમ્
દેવા મુમુદિરે દૈત્યા વિમુખાઃ સ્યુશ્ચ દાનવાઃ ॥

દિત્યાં ગર્ભમ્ અથાધત્ત કશ્યપઃ પ્રાહ તાં પુનઃ
ત્વયા યત્નો વિધાતવ્યો હ્ય્ અસ્મિન્ગર્ભે વરાનને ॥

સંવત્સરશતં ત્વ્ એકમ્ અસ્મિન્ન્ એવ તપોવને
સંખ્યાયાં નૈવ ભોક્તવ્યં ગર્ભિણ્યા વરવર્ણિનિ ॥

ન સ્થાતવ્યં ન ગન્તવ્યં વૃક્ષમૂલેષુ સર્વદા
નોપસ્કરેષૂપવિશેન્ મુસલોલૂખલાદિષુ ॥

જલે ચ નાવગાહેત શૂન્યાગારં ચ વર્જયેત્
વલ્મીકાયાં ન તિષ્ઠેત ન ચોદ્વિગ્નમના ભવેત્ ॥

વિલિખેન્ન નખૈર્ભૂમિં નાઙ્ગારેણ ન ભસ્મના
ન શયાલુઃ સદા તિષ્ઠેદ્ વ્યાયામં ચ વિવર્જયેત્ ॥

ન તુષાઙ્ગારભસ્માસ્થિ કપાલેષુ સમાવિશેત્
વર્જયેત્કલહં લોકૈર્ ગાત્રભઙ્ગં તથૈવ ચ ॥

ન મુક્તકેશા તિષ્ઠેત નાશુચિઃ સ્યાત્કદાચન
ન શયીતોત્તરશિરા ન ચાપરશિરાઃ ક્વચિત્ ॥

ન વસ્ત્રહીના નોદ્વિગ્ના ન ચાર્દ્રચરણા સતી
નામઙ્ગલ્યાં વદેદ્વાચં ન ચ હાસ્યાધિકા ભવેત્ ॥

કુર્યાત્તુ ગુરુશુશ્રૂષાં નિત્યં માઙ્ગલ્યતત્પરા
સર્વૌષધીભિઃ કોષ્ણેન વારિણા સ્નાનમાચરેત્ ॥

કૃતરક્ષા સુભૂષા ચ વાસ્તુપૂજનતત્પરા
તિષ્ઠેત્પ્રસન્નવદના ભર્તુઃ પ્રિયહિતે રતા ॥

દાનશીલા તૃતીયાયાં પાર્વણ્યં નક્તમાચરેત્
ઇતિવૃત્તા ભવેન્નારી વિશેષેણ તુ ગર્ભિણી ॥

યસ્તુ તસ્યા ભવેત્પુત્રઃ શીલાયુર્વૃદ્ધિસંયુતઃ
અન્યથા ગર્ભપતનમ્ અવાપ્નોતિ ન સંશયઃ ॥

તસ્માત્ત્વમનયા વૃત્ત્યા ગર્ભે ઽસ્મિન્યત્નમાચર
સ્વસ્ત્યસ્તુ તે ગમિષ્યામિ તથેત્યુક્તસ્તયા પુનઃ ॥

પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાન્તરધીયત
તતઃ સા કશ્યપોક્તેન વિધિના સમતિષ્ઠત ॥

અથ ભીતસ્તથેન્દ્રો ઽપિ દિતેઃ પાર્શ્વમુપાગમત્
વિહાય દેવસદનં તચ્છુશ્રૂષુરવસ્થિતઃ ॥

દિતેશ્છિદ્રાન્તરપ્રેપ્સુર્ અભવત્પાકશાસનઃ
વિનીતો ઽભવદ્ અવ્યગ્રઃ પ્રશાન્તવદનો બહિઃ ॥

અજાનન્કિલ તત્કાર્યમ્ આત્મનઃ શુભમાચરન્
તતો વર્ષશતાન્તે સા ન્યૂને તુ દિવસૈસ્ ત્રિભિઃ ॥

મેને કૃતાર્થમાત્માનં પ્રીત્યા વિસ્મિતમાનસા
અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં પ્રસુપ્તા મુક્તમૂર્ધજા ॥

નિદ્રાભરસમાક્રાન્તા દિવાપરશિરાઃ ક્વચિત્
તતસ્તદન્તરં લબ્ધ્વા પ્રવિષ્ટસ્તુ શચીપતિઃ ॥

વજ્રેણ સપ્તધા ચક્રે તં ગર્ભં ત્રિદશાધિપઃ
તતઃ સપ્તૈવ તે જાતાઃ કુમારાઃ સૂર્યવર્ચસઃ ॥

રુદન્તઃ સપ્ત તે બાલા નિષિદ્ધા ગિરિદારિણા
ભૂયો ઽપિ રુદતશ્ચૈતાન્ એકૈકં સપ્તધા હરિઃ ॥

ચિછેદ વૃત્રહન્તા વૈ પુનસ્તદુદરે સ્થિતઃ
એવમેકોનપઞ્ચાશદ્ ભૂત્વા તે રુરુદુર્ભૃશમ્ ॥

ઇન્દ્રો નિવારયામાસ માં રોદિષ્ટ પુનઃ પુનઃ
તતઃ સ ચિન્તયામાસ કિમેતદિતિ વૃત્રહા ॥

ધર્મસ્ય કસ્ય માહાત્મ્યાત્ પુનઃ સંજીવિતાસ્ત્વમી
વિદિત્વા ધ્યાનયોગેન મદનદ્વાદશીફલમ્ ॥

નૂનમ્ એતત્ પરિણતમ્ અધુના કૃષ્ણપૂજનાત્
વજ્રેણાપિ હતાઃ સન્તો ન વિનાશમ્ અવાપ્નુયુઃ ॥

એકો ઽપ્યનેકતામાપ યસ્માદુદરગો ઽપ્યલમ્
અવધ્યા નૂનમેતે વૈ તસ્માદ્દેવા ભવન્ત્વિતિ ॥

યસ્માન્મા રુદતેત્યુક્તા રુદન્તો ગર્ભસંસ્થિતાઃ
મરુતો નામ તે નામ્ના ભવન્તુ મખભાગિનઃ ॥

તતઃ પ્રસાદ્ય દેવેશઃ ક્ષમસ્વેતિ દિતિં પુનઃ
અર્થશાસ્ત્રં સમાસ્થાય મયૈતદ્ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥

કૃત્વા મરુદ્ગણં દેવૈઃ સમાનમમરાધિપઃ
દિતિં વિમાનમારોપ્ય સસુતામનયદ્દિવમ્ ॥

યજ્ઞભાગભુજો જાતા મરુતસ્તે તતો દ્વિજાઃ
ન જગ્મુરૈક્યમસુરૈર્ અતસ્તે સુરવલ્લભાઃ ॥