મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 6

કશ્યપસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પત્નીભ્યઃ પુત્રપૌત્રકાન્
અદિતિર્દિતિર્દનુશ્ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા તથા ॥

સુરભિર્ વિનતા તદ્વત્ તામ્રા ક્રોધવશા ઇરા
કદ્રૂર્વિશ્વા મુનિસ્ તદ્વત્ તાસાં પુત્રાન્ નિબોધત ॥

તુષિતા નામ યે દેવાશ્ ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ
વૈવસ્વતે ઽન્તરે ચૈતે આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥

ઇન્દ્રો ધાતા ભગસ્ ત્વષ્ટા મિત્રો ઽથ વરુણો યમઃ
વિવસ્વાન્સવિતા પૂષા અંશુમાન્ વિષ્ણુર્ એવ ચ ॥

એતે સહસ્રકિરણા આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ
મારીચાત્કશ્યપાદાપ પુત્રાનદિતિરુત્તમાન્ ॥

ભૃશાશ્વસ્ય ઋષેઃ પુત્રા દેવપ્રહરણાઃ સ્મૃતાઃ
એતે દેવગણા વિપ્રાઃ પ્રતિમન્વન્તરેષુ ચ ॥

ઉત્પદ્યન્તે પ્રલીયન્તે કલ્પે કલ્પે તથૈવ ચ
દિતિઃ પુત્રદ્વયં લેભે કશ્યપાદ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

હિરણ્યકશિપું ચૈવ હિરણ્યાક્ષં તથૈવ ચ
હિરણ્યકશિપોસ્તદ્વજ્ જાતં પુત્રચતુષ્ટયમ્ ॥

પ્રહ્લાદશ્ ચાનુહ્લાદશ્ચ સંહ્લાદો હ્લાદ એવ ચ
પ્રહ્લાદપુત્ર આયુષ્માન્ શિબિર્ બાષ્કલ એવ ચ ॥

વિરોચનશ્ ચતુર્થશ્ચ સ બલિં પુત્રમાપ્તવાન્
બલેઃ પુત્રશતં ત્વ્ આસીદ્ બાણજ્યેષ્ઠં તતો દ્વિજાઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રસ્ તથા સૂર્યશ્ ચન્દ્રશ્ચન્દ્રાંશુતાપનઃ
નિકુમ્ભનાભો ગુર્વક્ષઃ કુક્ષિભીમો વિભીષણઃ ॥

એવમાદ્યાસ્ તુ બહવો બાણજ્યેષ્ઠા ગુણાધિકાઃ
બાણઃ સહસ્રબાહુશ્ ચ સર્વાસ્ત્રગણસંયુતઃ ॥

તપસા તોષિતો યસ્ય પુરે વસતિ શૂલભૃત્
મહાકાલત્વમ્ અગમત્ સામ્યં યશ્ચ પિનાકિનઃ ॥

હિરણ્યાક્ષસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ ઉલૂકઃ શકુનિસ્તથા
ભૂતસંતાપનશ્ ચૈવ મહાનાભસ્તથૈવ ચ ॥

એતેભ્યઃ પુત્રપૌત્રાણાં કોટયઃ સપ્તસપ્તતિઃ
મહાબલા મહાકાયા નાનારૂપા મહૌજસઃ ॥

દનુઃ પુત્રશતં લેભે કશ્યપાદ્ બલદર્પિતમ્
વિપ્રચિત્તિઃ પ્રધાનો ઽભૂદ્ યેષાં મધ્યે મહાબલઃ ॥

દ્વિમૂર્ધા શકુનિશ્ચૈવ તથા શઙ્કુશિરોધરઃ
અયોમુખઃ શમ્બરશ્ ચ કપિશો નામતસ્તથા ॥

મારીચિર્ મેઘવાંશ્ચૈવ ઇરા ગર્ભશિરાસ્ તથા
વિદ્રાવણશ્ચ કેતુશ્ચ કેતુવીર્યઃ શતહ્રદઃ ॥

ઇન્દ્રજિત્ સપ્તજિચ્ચૈવ વજ્રનાભસ્તથૈવ ચ
એકચક્રો મહાબાહુર્ વજ્રાક્ષસ્ તારકસ્ તથા ॥

અસિલોમા પુલોમા ચ બિન્દુર્બાણો મહાસુરઃ
સ્વર્ભાનુર્વૃષપર્વા ચ એવમાદ્યા દનોઃ સુતાઃ ॥

સ્વર્ભાનોસ્તુ પ્રભા કન્યા શચી ચૈવ પુલોમજા
ઉપદાનવી મયસ્યાસીત્ તથા મન્દોદરી કુહૂઃ ॥

શર્મિષ્ઠા સુન્દરી ચૈવ ચન્દ્રા ચ વૃષપર્વણઃ
પુલોમા કાલકા ચૈવ વૈશ્વાનરસુતે હિ તે ॥

બહ્વપત્યે મહાસત્ત્વે મારીચસ્ય પરિગ્રહે
તયોઃ ષષ્ટિસહસ્રાણિ દાનવાનામભૂત્પુરા ॥

પૌલોમાન્કાલકેયાંશ્ચ મારીચો ઽજનયત્પુરા
અવધ્યા યે ઽમરાણાં વૈ હિરણ્યપુરવાસિનઃ ॥

ચતુર્મુખાલ્લબ્ધવરાસ્ તે હતા વિજયેન તુ
વિપ્રચિત્તિઃ સૈંહિકેયાન્ સિંહિકાયામ્ અજીજનત્ ॥

હિરણ્યકશિપોર્યે વૈ ભાગિનેયાસ્ ત્રયોદશ
વ્યંસઃ કલ્પશ્ચ રાજેન્દ્ર નલો વાતાપિરેવ ચ ॥

ઇલ્વલો નમુચિશ્ચૈવ શ્વસૃપશ્ ચાજનસ્ તથા
નરકઃ કાલનાભશ્ચ સરમાણસ્ તથૈવ ચ ॥

કાલવીયેશ્ ચ વિખ્યાતો દનુવંશવિવર્ધનાઃ
સંહ્રાદસ્ય તુ દૈત્યસ્ય નિવાતકવચાઃ સ્મૃતાઃ ॥

અવધ્યાઃ સર્વદેવાનાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
યે હતા ભર્ગમ્ આશ્રિત્ય ત્વ્ અર્જુનેન રણાજિરે ॥

ષટ્કન્યા જનયામાસ તામ્રા મારીચબીજતઃ
શુકી શ્યેની ચ ભાસી ચ સુગ્રીવી ગૃધ્રિકા શુચિઃ ॥

શુકી શુકાનુલૂકાંશ્ચ જનયામાસ ધર્મતઃ
શ્યેની શ્યેનાંસ્તથા ભાસી કુરરાનપ્યજીજનત્ ॥

ગૃધ્રી ગૃધ્રાન્કપોતાંશ્ચ પારાવતવિહંગમાન્
હંસસારસક્રૌઞ્ચાંશ્ ચ પ્લવાઞ્છુચિરજીજનત્ ॥

અજાશ્વમેષોષ્ટ્રખરાન્ સુગ્રીવી ચાપ્યજીજનત્
એષ તામ્રાન્વયઃ પ્રોક્તો વિનતાયાં નિબોધત ॥

ગરુડઃ પતતાં નાથઃ અરુણશ્ચ પતત્રિણામ્
સૌદામની તથા કન્યા યેયં નભસિ વિશ્રુતા ॥

સમ્પાતિશ્ ચ જટાયુશ્ચ અરુણસ્ય સુતાવ્ ઉભૌ
સમ્પાતિપુત્રો બભ્રુશ્ચ શીઘ્રગશ્ચાપિ વિશ્રુતઃ ॥

જટાયુષઃ કર્ણિકારઃ શતગામી ચ વિશ્રુતૌ
સારસો રજ્જુવાલશ્ચ ભેરુણ્ડશ્ચાપિ તત્સુતાઃ ॥

તેષામનન્તમભવત્ પક્ષિણાં પુત્રપૌત્રકમ્
સુરસાયાઃ સહસ્રં તુ સર્પાણામ્ અભવત્પુરા ॥

સહસ્રશિરસાં કદ્રૂઃ સહસ્રં ચાપિ સુવ્રત
પ્રધાનાસ્તેષુ વિખ્યાતાઃ ષડ્વિંશતિર્ અરિંદમ ॥

શેષવાસુકિકર્કોટ શઙ્ખૈરાવતકમ્બલાઃ
ધનંજયમહાનીલ પદ્માશ્વતરતક્ષકાઃ ॥

એલાપત્ત્રમહાપદ્મ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકાઃ
શઙ્ખપાલમહાશઙ્ખ પુષ્પદંષ્ટ્રશુભાનનાઃ ॥

શઙ્કુરોમા ચ બહુલો વામનઃ પાણિનસ્તથા
કપિલો દુર્મુખશ્ચાપિ પતઞ્જલિરિતિ સ્મૃતાઃ ॥

એષામનન્તમભવત્ સર્વેષાં પુત્રપૌત્રકમ્
પ્રાયશો યત્પુરા દગ્ધં જનમેજયમન્દિરે ॥

રક્ષોગણં ક્રોધવશા સ્વનામાનમ્ અજીજનત્
દંષ્ટ્રિણાં નિયુતં તેષાં ભીમસેનાદગાત્ક્ષયમ્ ॥

રુદ્રાણાં ચ ગણં તદ્વદ્ ગોમહિષ્યો વરાઙ્ગનાઃ
સુરભિર્જનયામાસ કશ્યપાત્સંયતવ્રતા ॥

મુનિર્મુનીનાં ચ ગણં ગણમપ્સરસાં તથા
તથા કિંનરગન્ધર્વાન્ અરિષ્ટાજનયદ્ બહૂન્ ॥

તૃણવૃક્ષલતાગુલ્મમ્ ઇરા સર્વમ્ અજીજનત્
વિશ્વા તુ યક્ષરક્ષાંસિ જનયામાસ કોટિશઃ ॥

તત એકોનપઞ્ચાશન્ મરુતઃ કશ્યપાદ્દિતિઃ
જનયામાસ ધર્મજ્ઞાન્ સર્વાનમરવલ્લભાન્ ॥