મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 69

પુરા રથંતરે કલ્પે પરિપૃષ્ટો મહાત્મના
મન્દરસ્થો મહાદેવઃ પિનાકી બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ॥

કથમારોગ્યમૈશ્વર્યમ્ અનન્તમમરેશ્વર
સ્વલ્પેન તપસા દેવ ભવેન્મોક્ષો ઽથવા નૃણામ્ ॥

કિમજ્ઞાતં મહાદેવ ત્વત્પ્રસાદાદધોક્ષજ
સ્વલ્પકેનાથ તપસા મહત્ફલમિહોચ્યતામ્ ॥

એવં પૃષ્ટઃ સ વિશ્વાત્મા બ્રહ્મણા લોકભાવનઃ
ઉમાપતિરુવાચેદં મનસઃ પ્રીતિકારકમ્ ॥

અસ્માદ્રથંતરાત્કલ્પાત્ ત્રયોવિંશાત્ પુનર્યદા
વારાહો ભવિતા કલ્પસ્ તસ્ય મન્વન્તરે શુભે ॥

વૈવસ્વતાખ્યે સંજાતે સપ્તમે સપ્તલોકકૃત્
દ્વાપરાખ્યં યુગં તદ્વદ્ અષ્ટાવિંશતિમં જગુઃ ॥

તસ્યાન્તે સ મહાદેવો વાસુદેવો જનાર્દનઃ
ભારાવતરણાર્થાય ત્રિધા વિષ્ણુર્ભવિષ્યતિ ॥

દ્વૈપાયન ઋષિસ્તદ્વદ્ રૌહિણેયો ઽથ કેશવઃ
કંસાદિદર્પમથનઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥

પુરીં દ્વારવતીં નામ સામ્પ્રતં યા કુશસ્થલી
દિવ્યાનુભાવસંયુક્તામ્ અધિવાસાય શાર્ઙ્ગિણઃ
ત્વષ્ટા મમાજ્ઞયા તદ્વત્ કરિષ્યતિ જગત્પતેઃ ॥

તસ્યાં કદાચિદાસીનઃ સભાયામમિતદ્યુતિઃ
ભાર્યાભિર્વૃષ્ણિભિશ્ચૈવ ભૂભૃદ્ભિર્ ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥

કુરુભિર્દેવગન્ધર્વૈર્ અભિતઃ કૈટભાર્દનઃ
પ્રવૃત્તાસુ પુરાણીષુ ધર્મસમ્બન્ધિનીષુ ચ ॥

કથાન્તે ભીમસેનેન પરિપૃષ્ટઃ પ્રતાપવાન્
ત્વયા પૃષ્ટસ્ય ધર્મસ્ય રહસ્યસ્યાસ્ય ભેદકૃત્ ॥

ભવિતા સ તદા બ્રહ્મન્ કર્તા ચૈવ વૃકોદરઃ
પ્રવર્તકો ઽસ્ય ધર્મસ્ય પાણ્ડુપુત્રો મહાબલઃ ॥

યસ્ય તીક્ષ્ણો વૃકો નામ જઠરે હવ્યવાહનઃ
મયા દત્તઃ સ ધર્માત્મા તેન ચાસૌ વૃકોદરઃ ॥

મતિમાન્માનશીલશ્ચ નાગાયુતબલો મહાન્
ભવિષ્યત્યજરઃ શ્રીમાન્ કન્દર્પ ઇવ રૂપવાન્ ॥

ધાર્મિકસ્યાપ્યશક્તસ્ય તીવ્રાગ્નિત્વાદુપોષણે
ઇદં વ્રતમશેષાણાં વ્રતાનામધિકં યતઃ ॥

કથયિષ્યતિ વિશ્વાત્મા વાસુદેવો જગદ્ગુરુઃ
અશેષયજ્ઞફલદમ્ અશેષાઘવિનાશનમ્ ॥

અશેષદુષ્ટશમનમ્ અશેષસુરપૂજિતમ્
પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્
ભવિષ્યં ચ ભવિષ્યાણાં પુરાણાનાં પુરાતનમ્ ॥

યદ્યષ્ટમીચતુર્દશ્યોર્ દ્વાદશીષ્વથ ભારત
અન્યેષ્વપિ દિનર્ક્ષેષુ ન શક્તસ્ત્વમ્ ઉપોષિતુમ્ ॥

તતઃ પુણ્યાં તિથિમિમાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્
ઉપોષ્ય વિધિનાનેન ગચ્છ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્ ॥

માઘમાસસ્ય દશમી યદા શુક્લા ભવેત્તદા
ઘૃતેનાભ્યઞ્જનં કૃત્વા તિલૈઃ સ્નાનં સમાચરેત્ ॥

તથૈવ વિષ્ણુમભ્યર્ચ્ય નભો નારાયણેતિ ચ
કૃષ્ણાય પાદૌ સમ્પૂજ્ય શિરઃ સર્વાત્મને નમઃ ॥

વૈકુણ્ઠાયેતિ વૈકુણ્ઠમ્ ઉરઃ શ્રીવત્સધારિણે
શઙ્ખિને ચક્રિણે તદ્વદ્ ગદિને વરદાય વૈ
સર્વે નારાયણસ્યૈવં સંપૂજ્યા બાહવઃ ક્રમાત્ ॥

દામોદરાયેત્યુદરં મેઢ્રં પઞ્ચશરાય વૈ
ઊરૂ સૌભાગ્યનાથાય જાનુની ભૂતધારિણે ॥

નમો નીલાય વૈ જઙ્ઘે પાદૌ વિશ્વસૃજે નમઃ
નમો દેવ્યૈ નમઃ શાન્ત્યૈ નમો લક્ષ્મ્યૈ નમઃ શ્રિયૈ ॥

નમઃ પુષ્ટ્યૈ નમસ્તુષ્ટ્યૈ ધૃષ્ટ્યૈ હૃષ્ટ્યૈ નમો નમઃ
નમો વિહંગનાથાય વાયુવેગાય પક્ષિણે
વિષપ્રમાથિને નિત્યં ગરુડં ચાભિપૂજયેત્ ॥

એવં સમ્પૂજ્ય ગોવિન્દમ્ ઉમાપતિવિનાયકૌ
ગન્ધૈર્માલ્યૈસ્તથા ધૂપૈર્ ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈરપિ ॥

ગવ્યેન પયસા સિદ્ધાં કૃસરામથ વાગ્યતઃ
સર્પિષા સહ ભુક્ત્વા ચ ગત્વા શતપદં બુધઃ ॥

નૈયગ્રોધં દન્તકાષ્ઠમ્ અથવા ખાદિરં બુધઃ
ગૃહીત્વા ધાવયેદ્દન્તાન્ આચાન્તઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ ॥

બ્રૂયાત્ સાયન્તનીં કૃત્વા સંધ્યામસ્તમિતે રવૌ
નમો નારાયણાયેતિ ત્વામહં શરણં ગતઃ ॥

એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સમભ્યર્ચ્ય ચ કેશવમ્
રાત્રિં ચ સકલાં સ્થિત્વા સ્નાનં ચ પયસા તથા ॥

સર્પિષા ચાપિ દહનં હુત્વા બ્રાહ્મણપુંગવૈઃ
સહૈવ પુણ્ડરીકાક્ષ દ્વાદશ્યાં ક્ષીરભોજનમ્ ॥

કરિષ્યામિ યતાત્માહં નિર્વિઘ્નેનાસ્તુ તચ્ચ મે
એવમુક્ત્વા સ્વપેદ્ભૂમાવ્ ઇતિહાસકથાં પુનઃ ॥

શ્રુત્વા પ્રભાતે સંજાતે નદીં ગત્વા વિશાં પતે
સ્નાનં કૃત્વા મૃદા તદ્વત્ પાષણ્ડાન્ અભિવર્જયેત્ ॥

ઉપાસ્ય સંધ્યાં વિધિવત્ કૃત્વા ચ પિતૃતર્પણમ્
પ્રણમ્ય ચ હૃષીકેશં સપ્તલોકૈકમીશ્વરમ્ ॥

ગૃહસ્ય પુરતો ભક્ત્યા મણ્ડપં કારયેદ્બુધઃ
દશહસ્તમથાષ્ટૌ વા કરાન્કુર્યાદ્વિશાં પતે ॥

ચતુર્હસ્તાં શુભાં કુર્યાદ્ વેદીમરિનિષૂદન
ચતુર્હસ્તપ્રમાણં ચ વિન્યસેત્તત્ર તોરણમ્ ॥

આરોપ્ય કલશં તત્ર દિક્પાલાન્પૂજયેત્તતઃ
છિદ્રેણ જલસમ્પૂર્ણમ્ અથ કૃષ્ણાજિનસ્થિતઃ
તસ્ય ધારાં ચ શિરસા ધારયેત્સકલાં નિશામ્ ॥

તથૈવ વિષ્ણોઃ શિરસિ ક્ષીરધારાં પ્રપાતયેત્
અરત્નિમાત્રં કુણ્ડં ચ કુર્યાત્તત્ર ત્રિમેખલમ્ ॥

યોનિવક્ત્રં ચ તત્કૃત્વા બ્રાહ્મણૈઃ યવસર્પિષી
તિલાંશ્ચ વિષ્ણુદેવત્યૈર્ મન્ત્રૈરેકાગ્નિવત્તદા ॥

હુત્વા ચ વૈષ્ણવં સમ્યક્ ચરું ગોક્ષીરસંયુતમ્
નિષ્પાવાર્ધપ્રમાણાં વૈ ધારામાજ્યસ્ય પાતયેત્ ॥

જલકુમ્ભાન્મહાવીર્ય સ્થાપયિત્વા ત્રયોદશ
ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૈર્યુક્તાન્ સિતવસ્ત્રૈરલંકૃતાન્ ॥

યુક્તાનૌદુમ્બરૈઃ પાત્રૈઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાન્
ચતુર્ભિર્બહ્વૃચૈર્હોમસ્ તત્ર કાર્ય ઉદઙ્મુખૈઃ ॥

રુદ્રજાપશ્ચતુર્ભિશ્ચ યજુર્વેદપરાયણૈઃ
વૈષ્ણવાનિ તુ સામાનિ ચતુરઃ સામવેદિનઃ
અરિષ્ટવર્ગસહિતાન્ય્ અભિતઃ પરિપાઠયેત્ ॥

એવં દ્વાદશ તાન્વિપ્રાન્ વસ્ત્રમાલ્યાનુલેપનૈઃ
પૂજયેદઙ્ગુલીયૈશ્ચ કટકૈર્હેમસૂત્રકૈઃ ॥

વાસોભિઃ શયનીયૈશ્ચ વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ
એવં ક્ષપાતિવાહ્યા ચ ગીતમઙ્ગલનિઃસ્વનૈઃ ॥

ઉપાધ્યાયસ્ય ચ પુનર્ દ્વિગુણં સર્વમેવ તુ
તતઃ પ્રભાતે વિમલે સમુત્થાય ત્રયોદશ ॥

ગા વૈ દદ્યાત્કુરુશ્રેષ્ઠ સૌવર્ણમુખસંયુતાઃ
પયસ્વિનીઃ શીલવતીઃ કાંસ્યદોહસમન્વિતાઃ ॥

રૌપ્યખુરાઃ સવસ્ત્રાશ્ચ ચન્દનેનાભિષેચિતાઃ
તાસ્તુ તેષાં તતો ભક્ત્યા ભક્ષ્યભોજ્યાન્નતર્પિતાન્ ॥

કૃત્વા વૈ બ્રાહ્મણાન્ સર્વાન્ અન્નૈર્નાનાવિધૈસ્તથા
ભુક્ત્વા ચાક્ષારલવણમ્ આત્મના ચ વિસર્જયેત્ ॥

અનુગમ્ય પદાન્યષ્ટૌ પુત્રભાર્યાસમન્વિતઃ
પ્રીયતામત્ર દેવેશઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥

શિવસ્ય હૃદયે વિષ્ણુર્ વિષ્ણોશ્ચ હૃદયે શિવઃ
યથાન્તરં ન પશ્યામિ તથા મે સ્વસ્તિ ચાયુષઃ ॥

એવમુચ્ચાર્ય તાન્કુમ્ભાન્ ગાશ્ચૈવ શયનાનિ ચ
વાસાંસિ ચૈવ સર્વેષાં ગૃહાણિ પ્રાપયેદ્બુધઃ ॥

અભાવે બહુશય્યાનામ્ એકામપિ સુસંસ્કૃતામ્
શય્યાં દદ્યાદ્દ્વિજાતેશ્ચ સર્વોપસ્કરસંયુતામ્ ॥

ઇતિહાસપુરાણાનિ વાચયિત્વાતિવાહયેત્
તદ્દિનં નરશાર્દૂલ ય ઇચ્છેદ્વિપુલાં શ્રિયમ્ ॥

તસ્માત્ત્વં સત્ત્વમાલમ્બ્ય ભીમસેન વિમત્સરઃ
કુરુ વ્રતમિદં સમ્યક્ સ્નેહાત્તવ મયેરિતમ્ ॥

ત્વયા કૃતમિદં વીર ત્વન્નામાખ્યં ભવિષ્યતિ
સા ભીમદ્વાદશી હ્યેષા સર્વપાપહરા શુભા
યા તુ કલ્યાણિની નામ પુરા કલ્પેષુ પઠ્યતે ॥

ત્વમાદિકર્તા ભવ સૌકરે ઽસ્મિન્ કલ્પે મહાવીરવરપ્રધાન
યસ્યાઃ સ્મરન્કીર્તનમપ્યશેષં વિનષ્ટપાપસ્ત્રિદશાધિપઃ સ્યાત્ ॥

કૃત્વા ચ યામપ્સરસામ્ અધીશા વેશ્યા કૃતા હ્યન્યભવાન્તરેષુ
આભીરકન્યાતિકુતૂહલેન સૈવોર્વશી સમ્પ્રતિ નાકપૃષ્ઠે ॥

જાતાથવા વૈશ્યકુલોદ્ભવાપિ પુલોમકન્યા પુરુહૂતપત્ની
તત્રાપિ તસ્યાઃ પરિચારિકેયં મમ પ્રિયા સમ્પ્રતિ સત્યભામા ॥

સ્નાતઃ પુરા મણ્ડલમેષ તદ્વત્ તેજોમયં વેદશરીરમાપ
અસ્યાં ચ કલ્યાણતિથૌ વિવસ્વાન્ સહસ્રધારેણ સહસ્રરશ્મિઃ ॥

ઇદમેવ કૃતં મહેન્દ્રમુખ્યૈર્ વસુભિર્દેવસુરારિભિસ્તથા તુ
ફલમસ્ય ન શક્યતે ઽભિવક્તું યદિ જિહ્વાયુતકોટયો મુખે સ્યુઃ ॥

કલિકલુષવિદારિણીમનન્તામ્ ઇતિ કથયિષ્યતિ યાદવેન્દ્રસૂનુઃ
અપિ નરકગતાન્પિતૄન્ અશેષાન્ અલમુદ્ધર્તુમિહૈવ યઃ કરોતિ ॥

ય ઇદમઘવિદારણં શૃણોતિ ભક્ત્યા પરિપઠતીહ પરોપકારહેતોઃ
તિથિમિહ સકલાર્થભાઙ્નરેન્દ્રસ્ તવ ચતુરાનન સામ્યતામુપૈતિ ॥

કલ્યાણિની નામ પુરા બભૂવ યા દ્વાદશી માઘદિનેષુ પૂજ્યા
સા પાણ્ડુપુત્રેણ કૃતા ભવિષ્યત્ય્ અનન્તપુણ્યાનઘ ભીમપૂર્વા ॥