મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 59

પાદપાનાં વિધિં સૂત યથાવદ્વિસ્તરાદ્વદ
વિધિના કેન કર્તવ્યં પાદપોદ્યાપનં બુધૈઃ ॥

યે ચ લોકાઃ સ્મૃતાસ્તેષાં તાનિદાનીં વદસ્વ નઃ
યત્ફલં લભતે પ્રેત્ય તત્સર્વં વક્તુમર્હસિ ॥

પાદપાનાં વિધિં વક્ષ્યે તથૈવોદ્યાનભૂમિષુ
તડાગવિધિવત્સર્વમ્ આસાદ્ય જગદીશ્વર ॥

ઋત્વિઙ્મણ્ડપસમ્ભારશ્ ચાચાર્યશ્ચૈવ તદ્વિધઃ
પૂજયેદ્બ્રાહ્મણાંસ્તદ્વદ્ ધેમવસ્ત્રાનુલેપનૈઃ ॥

સર્વૌષધ્યુદકૈઃ સિક્તાન્ પિષ્ટાતકવિભૂષિતાન્
વૃક્ષાન્માલ્યૈરલંકૃત્ય વાસોભિરભિવેષ્ટયેત્ ॥

સૂચ્યા સૌવર્ણયા કાર્યં સર્વેષાં કર્ણવેધનમ્
અઞ્જનં ચાપિ દાતવ્યં તદ્વદ્ધેમશલાકયા ॥

ફલાનિ સપ્ત ચાષ્ટૌ વા કાલધૌતાનિ કારયેત્
પ્રત્યેકં સર્વવૃક્ષાણાં વેદ્યાં તાન્યધિવાસયેત્ ॥

ધૂપો ઽત્ર ગુગ્ગુલઃ શ્રેષ્ઠસ્ તામ્રપાત્રૈરધિષ્ઠિતાન્
સપ્તધાન્યસ્થિતાન્કૃત્વા વસ્ત્રગન્ધાનુલેપનૈઃ ॥

કુમ્ભાન્સર્વેષુ વૃક્ષેષુ સ્થાપયિત્વા નરેશ્વર
સહિરણ્યાનશેષાંસ્તાન્ કૃત્વા બલિનિવેદનમ્ ॥

યથાસ્વં લોકપાલાનામ્ ઇન્દ્રાદીનાં વિશેષતઃ
વનસ્પતેશ્ચ વિદ્વદ્ભિર્ હોમઃ કાર્યો દ્વિજાતિભિઃ ॥

તતઃ શુક્લામ્બરધરાં સૌવર્ણકૃતભૂષણામ્
સકાંસ્યદોહાં સૌવર્ણ શૃઙ્ગાભ્યામ્ અતિશાલિનીમ્
પયસ્વિનીં વૃક્ષમધ્યાદ્ ઉત્સૃજેદ્ગામુદઙ્મુખીમ્ ॥

તતો ઽભિષેકમન્ત્રેણ વાદ્યમઙ્ગલગીતકૈઃ
ઋગ્યજુઃસામમન્ત્રૈશ્ચ વારુણૈરભિતસ્તથા
તૈરેવ કુમ્ભૈઃ સ્નપનં કુર્યાદ્બ્રાહ્મણપુંગવઃ ॥

સ્નાતઃ શુક્લામ્બરસ્તદ્વદ્ યજમાનો ઽભિપૂજયેત્
ગોભિર્ વિભવતઃ સર્વાન્ ઋત્વિજસ્તાન્સમાહિતઃ ॥

હેમસૂત્રૈઃ સકટકૈર્ અઙ્ગુલીયપવિત્રકૈઃ
વાસોભિઃ શયનીયૈશ્ચ તથોપસ્કરપાદુકૈઃ
ક્ષીરેણ ભોજનં દદ્યાદ્ યાવદ્દિનચતુષ્ટયમ્ ॥

હોમશ્ચ સર્ષપૈઃ કાર્યો યવૈઃ કૃષ્ણતિલૈસ્તથા
પલાશસમિધઃ શસ્તાશ્ ચતુર્થે ઽહ્નિ તથોત્સવઃ
દક્ષિણા ચ પુનસ્તદ્વદ્ દેયા તત્રાપિ શક્તિતઃ ॥

યદ્યદિષ્ટતમં કિંચિત્ તત્તદ્ દદ્યાદમત્સરી
આચાર્યે દ્વિગુણં દદ્યાત્ પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્ ॥

અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાદ્વૃક્ષોત્સવં બુધઃ
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ ફલં ચાનન્ત્યમશ્નુતે ॥

યશ્ચૈકમપિ રાજેન્દ્ર વૃક્ષં સંસ્થાપયેન્નરઃ
સો ઽપિ સ્વર્ગે વસેદ્રાજન્ યાવદિન્દ્રાયુતત્રયમ્ ॥

ભૂતાન્ભવ્યાંશ્ચ મનુજાંસ્ તારયેદ્દ્રુમસંમિતાન્
પરમાં સિદ્ધિમાપ્નોતિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભામ્ ॥

ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યં શ્રાવયેદ્વાપિ માનવઃ
સો ઽપિ સમ્પૂજિતો દેવૈર્ બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥