મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 50

અજમીઢસ્ય નીલિન્યાં નીલઃ સમભવન્નૃપઃ
નીલસ્ય તપસોગ્રેણ સુશાન્તિરુદપદ્યત ॥

પુરુજાનુઃ સુશાન્તેસ્તુ પૃથુસ્તુ પુરુજાનુતઃ
ભદ્રાશ્વઃ પૃથુદાયાદો ભદ્રાશ્વતનયાઞ્છૃણુ ॥

મુદ્ગલશ્ચ જયશ્ચૈવ રાજા બૃહદિષુસ્તથા
જવીનરશ્ચ વિક્રાન્તઃ કપિલશ્ચૈવ પઞ્ચમઃ ॥

પઞ્ચાનાં ચૈવ પઞ્ચાલાન્ એતાઞ્જનપદાન્વિદુઃ
પઞ્ચાલરક્ષિણો હ્ય્ એતે દેશાનામિતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

મુદ્ગલસ્યાપિ મૌદ્ગલ્યાઃ ક્ષત્રોપેતા દ્વિજાતયઃ
એતે હ્ય્ અઙ્ગિરસઃ પક્ષં સંશ્રિતાઃ કાણ્વમુદ્ગલાઃ ॥

મુદ્ગલસ્ય સુતો જજ્ઞે બ્રહ્મિષ્ઠઃ સુમહાયશાઃ
ઇન્દ્રસેનઃ સુતસ્તસ્ય વિન્ધ્યાશ્વસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

વિન્ધ્યાશ્વાન્મિથુનં જજ્ઞે મેનકાયામિતિ શ્રુતિઃ
દિવોદાસશ્ચ રાજર્ષિર્ અહલ્યા ચ યશસ્વિની ॥

શરદ્વતસ્તુ દાયાદમ્ અહલ્યા સમ્પ્રસૂયત
શતાનન્દમૃષિશ્રેષ્ઠં તસ્યાપિ સુમહાતપાઃ ॥

સુતઃ સત્યધૃતિર્નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ
આસીત્સત્યધૃતેઃ શુક્રમ્ અમોઘં ધાર્મિકસ્ય તુ ॥

સ્કન્નં રેતઃ સત્યધૃતેર્ દૃષ્ટ્વા ચાપ્સરસં જલે
મિથુનં તત્ર સંભૃતં તસ્મિન્સરસિ સંભૃતમ્ ॥

તતઃ સરસિ તસ્મિંસ્તુ ક્રમમાણં મહીપતિઃ
દૃષ્ટ્વા જગ્રાહ કૃપયા શંતનુર્મૃગયાં ગતઃ ॥

એતે શરદ્વતઃ પુત્રા આખ્યાતા ગૌતમા વરાઃ
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ દિવોદાસસ્ય વૈ પ્રજાઃ ॥

દિવોદાસસ્ય દાયાદો ધર્મિષ્ઠો મિત્રયુર્નૃપઃ
મૈત્રાયણાવરઃ સો ઽથ મૈત્રેયસ્તુ તતઃ સ્મૃતઃ ॥

એતે વંશ્યા યતેઃ પક્ષાઃ ક્ષત્રોપેતાસ્તુ ભાર્ગવાઃ
રાજા ચૈદ્યવરો નામ મૈત્રેયસ્ય સુતઃ સ્મૃતઃ ॥

અથ ચૈદ્યવરાદ્વિદ્વાન્ સુદાસસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
અજમીઢઃ પુનર્જાતઃ ક્ષીણે વંશે તુ સોમકઃ ॥

સોમકસ્ય સુતો જન્તુર્ હતે તસ્મિઞ્છતં બભૌ
પુત્રાણામજમીઢસ્ય સોમકસ્ય મહાત્મનઃ ॥

મહિષી ત્વ્ અજમીઢસ્ય ધૂમિની પુત્રવર્ધિની
પુત્રાભાવે તપસ્તેપે શતં વર્ષાણિ દુશ્ચરમ્ ॥

હુત્વાગ્નિં વિધિવત્સમ્યક્ પવિત્રીકૃતભોજના
અગ્નિહોત્રક્રમેણૈવ સા સુષ્વાપ મહાવ્રતા ॥

તસ્યાં વૈ ધૂમવર્ણાયામ્ અજમીઢઃ સમીયિવાન્
ઋક્ષં સા જનયામાસ ધૂમવર્ણં શતાગ્રજમ્ ॥

ઋક્ષાત્સંવરણો જજ્ઞે કુરુઃ સંવરણાત્ તતઃ
યઃ પ્રયાગમતિક્રમ્ય કુરુક્ષેત્રમકલ્પયત્ ॥

કૃષ્યતસ્તુ મહારાજો વર્ષાણિ સુબહૂન્યથ
કૃષ્યમાણસ્તતઃ શક્રો ભયાત્તસ્મૈ વરં દદૌ ॥

પુણ્યં ચ રમણીયં ચ કુરુક્ષેત્રં તુ તત્સ્મૃતમ્
તસ્યાન્વવાયઃ સુમહાન્ યસ્ય નામ્ના તુ કૌરવાઃ ॥

કુરોસ્તુ દયિતાઃ પુત્રાઃ સુધન્વા જહ્નુરેવ ચ
પરીક્ષિચ્ચ મહાતેજાઃ પ્રજનશ્ચારિમર્દનઃ ॥

સુધન્વનસ્તુ દાયાદઃ પુત્રો મતિમતાં વરઃ
ચ્યવનસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ રાજા ધર્માર્થતત્ત્વવિત્ ॥

ચ્યવનસ્ય કૃમિઃ પુત્ર ઋક્ષાજ્જજ્ઞે મહાતપાઃ
કૃમેઃ પુત્રો મહાવીર્યઃ ખ્યાતસ્ત્વિન્દ્રસમો વિભુઃ ॥

ચૈદ્યોપરિચરો વીરો વસુર્નામાન્તરિક્ષગઃ
ચૈદ્યોપરિચરાજ્જજ્ઞે ગિરિકા સપ્ત વૈ સુતાન્ ॥

મહારથો મગધરાડ્ વિશ્રુતો યો બૃહદ્રથઃ
પ્રત્યશ્રવાઃ કુશશ્ચૈવ ચતુર્થો હરિવાહનઃ ॥

પઞ્ચમશ્ચ યજુશ્ચૈવ મત્સ્યઃ કાલી ચ સપ્તમી
બૃહદ્રથસ્ય દાયાદઃ કુશાગ્રો નામ વિશ્રુતઃ ॥

કુશાગ્રસ્યાત્મજશ્ચૈવ વૃષભો નામ વીર્યવાન્
વૃષભસ્ય તુ દાયાદઃ પુણ્યવાન્નામ પાર્થિવઃ ॥

પુણ્યઃ પુણ્યવતશ્ચૈવ રાજા સત્યધૃતિસ્તતઃ
દાયાદસ્તસ્ય ધનુષસ્ તસ્માત્સર્વશ્ચ જજ્ઞિવાન્ ॥

સર્વસ્ય સમ્ભવઃ પુત્રસ્ તસ્માદ્રાજા બૃહદ્રથઃ
દ્વે તસ્ય શકલે જાતે જરયા સંધિતશ્ ચ સઃ ॥

જરયા સંધિતો યસ્માજ્ જરાસંધસ્તતઃ સ્મૃતઃ
જેતા સર્વસ્ય ક્ષત્રસ્ય જરાસંધો મહાબલઃ ॥

જરાસંધસ્ય પુત્રસ્તુ સહદેવઃ પ્રતાપવાન્
સહદેવાત્મજઃ શ્રીમાન્ સોમવિત્ સ મહાતપાઃ ॥

શ્રુતશ્રવાસ્તુ સોમાદેર્ માગધાઃ પરિકીર્તિતાઃ
જહ્નુસ્ત્વજનયત્પુત્રં સુરથં નામ ભૂમિપમ્ ॥

સુરથસ્ય તુ દાયાદો વીરો રાજા વિદૂરથઃ
વિદૂરથસુતશ્ચાપિ સાર્વભૌમ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

સાર્વભૌમાજ્જયત્સેનો રુચિરસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
રુચિરાત્તુ તતો ભૌમસ્ ત્વરિતાયુસ્તતો ઽભવત્ ॥

અક્રોધનસ્ ત્વ્ આયુસુતસ્ તસ્માદ્દેવાતિથિઃ સ્મૃતઃ
દેવાતિથેસ્તુ દાયાદો દક્ષ એવ બભૂવ હ ॥

ભીમસેનસ્તતો દક્ષાદ્ દિલીપસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ
દિલીપસ્ય પ્રતીપસ્તુ તસ્ય પુત્રાસ્ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ॥

દેવાપિઃ શંતનુશ્ચૈવ વાહ્લીકશ્ચૈવ તે ત્રયઃ
વાહ્લીકસ્ય તુ દાયાદાઃ સપ્ત વાહ્લીશ્વરા નૃપાઃ
દેવાપિસ્તુ હ્ય્ અપધ્યાતઃ પ્રજાભિરભવન્મુનિઃ ॥

પ્રજાભિસ્તુ કિમર્થં વૈ હ્ય્ અપધ્યાતો જનેશ્વરઃ
કો દોષો રાજપુત્રસ્ય પ્રજાભિઃ સમુદાહૃતઃ ॥

કિલાસીદ્રાજપુત્રસ્તુ કુષ્ઠી તં નાભ્યપૂજયન્
કાર્યં ચૈવ તુ દેવાનાં ક્ષત્રં પ્રતિ દ્વિજોત્તમાઃ
ભવિષ્યં કીર્તયિષ્યામિ શંતનોસ્તુ નિબોધત ॥

શંતનુસ્ત્વભવદ્રાજા વિદ્વાન્સ વૈ મહાભિષક્
ઇદં ચોદાહરન્ત્યત્ર શ્લોકં પ્રતિ મહાભિષક્ ॥

યં યં કરાભ્યાં સ્પૃશતિ જીર્ણં રોગિણમેવ ચ
પુનર્યુવા ચ ભવતિ તસ્માત્તં શંતનું વિદુઃ ॥

તત્તસ્ય શંતનુત્વં હિ પ્રજાભિરિહ કીર્ત્યતે
તતો ઽવૃણુત ભાર્યાર્થં શંતનુર્જાહ્નવીં નૃપ ॥

તસ્યાં દેવવ્રતં નામ કુમારં જનયદ્વિભુઃ
કાલી વિચિત્રવીર્યં તુ દાશેયી જનયત્સુતમ્ ॥

શંતનોર્દયિતં પુત્રં શાન્તાત્માનમકલ્મષમ્
કૃષ્ણદ્વૈપાયનો નામ ક્ષેત્રે વૈચિત્રવિર્યકે ॥

ધૃતરાષ્ટ્રં ચ પાણ્ડું ચ વિદુરં ચાપ્યજીજનત્
ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ ગાન્ધાર્યાં પુત્રાનજનયચ્છતમ્ ॥

તેષાં દુર્યોધનઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વક્ષત્રસ્ય વૈ પ્રભુઃ
માદ્રી કુન્તી તથા ચૈવ પાણ્ડોર્ભાર્યે બભૂવતુઃ ॥

દેવદત્તાઃ સુતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડોરર્થે ઽભિજજ્ઞિરે
ધર્માદ્યુધિષ્ઠિરો જજ્ઞે મારુતાચ્ચ વૃકોદરઃ ॥

ઇન્દ્રાદ્ધનંજયશ્ચૈવ ઇન્દ્રતુલ્યપરાક્રમઃ
નકુલં સહદેવં ચ માદ્ર્યશ્વિભ્યામજીજનત્ ॥

પઞ્ચૈતે પાણ્ડવેભ્યસ્તુ દ્રૌપદ્યાં જજ્ઞિરે સુતાઃ
દ્રૌપદ્યજનયચ્છ્રેષ્ઠં પ્રતિવિન્ધ્યં યુધિષ્ઠિરાત્ ॥

શ્રુતસેનં ભીમસેનાચ્ છ્રુતકીર્તિં ધનંજયાત્
ચતુર્થં શ્રુતકર્માણં સહદેવાદ્ અજાયત ॥

નકુલાચ્ચ શતાનીકં દ્રૌપદેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
તેભ્યો ઽપરે પાણ્ડવેયાઃ ષડેવાન્યે મહારથાઃ ॥

હૈડમ્બો ભીમસેનાત્તુ પુત્રો જજ્ઞે ઘટોત્કચઃ
કાશી બલધરાદ્ભીમાજ્ જજ્ઞે વૈ સર્વગં સુતમ્ ॥

સુહોત્રં તનયં માદ્રી સહદેવાદસૂયત
કરેણુમત્યાં ચૈદ્યાયાં નિરમિત્રસ્તુ નાકુલિઃ ॥

સુભદ્રાયાં રથી પાર્થાદ્ અભિમન્યુરજાયત
યૌધેયં દેવકી ચૈવ પુત્રં જજ્ઞે યુધિષ્ઠિરાત્ ॥

અભિમન્યોઃ પરીક્ષિત્તુ પુત્રઃ પરપુરજયઃ
જનમેજયઃ પરીક્ષિતઃ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ॥

બ્રહ્માણં કલ્પયામાસ સ વૈ વાજસનેયકમ્
સ વૈશમ્પાયનેનૈવ શપ્તઃ કિલ મહર્ષિણા ॥

ન સ્થાસ્યતીહ દુર્બુદ્ધે તવૈતદ્વચનં ભુવિ
યાવત્સ્થાસ્યસિ ત્વં લોકે તાવદેવ પ્રપત્સ્યતિ ॥

ક્ષત્રસ્ય વિજયં જ્ઞાત્વા તતઃપ્રભૃતિ સર્વશઃ
અભિગમ્ય સ્થિતાશ્ચૈવ નૃપં ચ જનમેજયમ્ ॥

તતઃપ્રભૃતિ શાપેન ક્ષત્રિયસ્ય તુ યાજિનઃ
ઉત્સન્ના યાજિનો યજ્ઞે તતઃપ્રભૃતિ સર્વશઃ ॥

ક્ષત્રસ્ય યાજિનઃ કેચિચ્ છાપાત્તસ્ય મહાત્મનઃ
પૌર્ણમાસેન હવિષા ઇષ્ટ્વા તસ્મિન્પ્રજાપતિમ્
સ વૈશમ્પાયનેનૈવ પ્રવિશન્વારિતસ્તતઃ ॥

પરીક્ષિતઃ સુતો ઽસૌ વૈ પૌરવો જનમેજયઃ
દ્વિર્ અશ્વમેધમાહૃત્ય મહાવાજસનેયકઃ ॥

પ્રવર્તયિત્વા તં સર્વમ્ ઋષિં વાજસનેયકમ્
વિવાદે બ્રાહ્મણૈઃ સાર્ધમ્ અભિશપ્તો વનં યયૌ ॥

જનમેજયાચ્છતાનીકસ્ તસ્માજ્જજ્ઞે સ વીર્યવાન્
જનમેજયઃ શતાનીકં પુત્રં રાજ્યે ઽભિષિક્તવાન્ ॥

અથાશ્વમેધેન તતઃ શતાનીકસ્ય વીર્યવાન્
જજ્ઞે ઽધિસોમકૃષ્ણાખ્યઃ સામ્પ્રતં યો મહાયશાઃ ॥

તસ્મિઞ્છાસતિ રાષ્ટ્રં તુ યુષ્માભિરિદમાહૃતમ્
દુરાપં દીર્ઘસત્ત્રં વૈ ત્રીણિ વર્ષાણિ પુષ્કરે
વર્ષદ્વયં કુરુક્ષેત્રે દૃષદ્વત્યાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

ભવિષ્યં શ્રોતુમિચ્છામઃ પ્રજાનાં લોમહર્ષણે
પુરા કિલ યદેતદ્વૈ વ્યતીતં કીર્તિતં ત્વયા ॥

યેષુ વૈ સ્થાસ્યતે ક્ષત્રમ્ ઉત્પત્સ્યન્તે નૃપાશ્ચ યે
તેષામ્ આયુષ્પ્રમાણં ચ નામતશ્ચૈવ તાન્નૃપાન્ ॥

કૃતયુગપ્રમાણં ચ ત્રેતાદ્વાપરયોસ્તથા
કલિયુગપ્રમાણં ચ યુગદોષં યુગક્ષયમ્ ॥

સુખદુઃખપ્રમાણં ચ પ્રજાદોષં યુગસ્ય તુ
એતત્સર્વં પ્રસંખ્યાય પૃચ્છતાં બ્રૂહિ નઃ પ્રભો ॥

યથા મે કીર્તિતં પૂર્વં વ્યાસેનાક્લિષ્ટકર્મણા
ભાવ્યં કલિયુગં ચૈવ તથા મન્વન્તરાણિ ચ ॥

અનાગતાનિ સર્વાણિ બ્રુવતો મે નિબોધત
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ભવિષ્યા યે નૃપાસ્તથા ॥

ઐડેક્ષ્વાક્વન્વયે ચૈવ પૌરવે ચાન્વયે તથા
યેષુ સંસ્થાસ્યતે તચ્ચ ઐડેક્ષ્વાકુકુલં શુભમ્
તાન્સર્વાન્કીર્તયિષ્યામિ ભવિષ્યે કથિતાન્નૃપાન્ ॥

તેભ્યો ઽપરે ઽપિ યે ત્વ્ અન્યે હ્ય્ ઉત્પત્સ્યન્તે નૃપાઃ પુનઃ
ક્ષત્રાઃ પારશવાઃ શૂદ્રાસ્ તથાન્યે યે બહિશ્ચરાઃ ॥

અન્ધાઃ શકાઃ પુલિન્દાશ્ચ ચૂલિકા યવનાસ્તથા
કૈવર્તાભીરશબરા યે ચાન્યે મ્લેચ્છસમ્ભવાઃ
પર્યાયતઃ પ્રવક્ષ્યામિ નામતશ્ચૈવ તાન્નૃપાન્ ॥

અધિસોમકૃષ્ણશ્ ચૈતેષાં પ્રથમં વર્તતે નૃપઃ
તસ્યાન્વવાયે વક્ષ્યામિ ભવિષ્યે કથિતાન્નૃપાન્ ॥

અધિસોમકૃષ્ણપુત્રસ્તુ વિવક્ષુર્ભવિતા નૃપઃ
ગઙ્ગયા તુ હૃતે તસ્મિન્ નગરે નાગસાહ્વયે ॥

ત્યક્ત્વા વિવક્ષુર્નગરં કૌશામ્બ્યાં તુ નિવત્સ્યતિ
ભવિષ્યાષ્ટૌ સુતાસ્તસ્ય મહાબલપરાક્રમાઃ ॥

ભૂરિર્જ્યેષ્ઠઃ સુતસ્તસ્ય તસ્ય ચિત્રરથઃ સ્મૃતઃ
શુચિદ્રવશ્ચિત્રરથાદ્ વૃષ્ણિમાંશ્ચ શુચિદ્રવાત્ ॥

વૃષ્ણિમતઃ સુષેણશ્ચ ભવિષ્યતિ શુચિર્નૃપઃ
તસ્માત્સુષેણાદ્ભવિતા સુનીથો નામ પાર્થિવઃ ॥

નૃપાત્સુનીથાદ્ભવિતા નૃચક્ષુઃ સુમહાયશાઃ
નૃચક્ષુષસ્તુ દાયાદો ભવિતા વૈ સુખીવલઃ ॥

સુખીવલસુતશ્ચાપિ ભાવી રાજા પરિષ્ણવઃ
પરિષ્ણવસુતશ્ચાપિ ભવિતા સુતપા નૃપઃ ॥

મેધાવી તસ્ય દાયાદો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
મેધાવિનઃ સુતશ્ચાપિ ભવિષ્યતિ પુરંજયઃ ॥

ઉર્વો ભાવ્યઃ સુતસ્તસ્ય તિગ્માત્મા તસ્ય ચાત્મજઃ
તિગ્માદ્બૃહદ્રથો ભાવ્યો વસુદામા બૃહદ્રથાત્ ॥

વસુદામ્નઃ શતાનીકો ભવિષ્યોદયનસ્તતઃ
ભવિષ્યતે ચોદયનાદ્ વીગે રાજા વહીનરઃ ॥

વહીનરાત્મજશ્ચૈવ દણ્ડપાણિર્ભવિષ્યતિ
દણ્ડપાણેર્નિરમિત્રો નિરમિત્રાત્તુ ક્ષેમકઃ ॥

અત્રાનુવંશશ્લોકો ઽયં ગીતો વિપ્રૈઃ પુરાતનૈઃ
બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય યો યોનિર્ વંશો દેવર્ષિસત્કૃતઃ
ક્ષેમકં પ્રાપ્ય રાજાનં સંસ્થાસ્યતિ કલૌ યુગે ॥

ઇત્યેષ પૌરવો વંશો યથાવદિહ કીર્તિતઃ
ધીમતઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય ચાર્જુનસ્ય મહાત્મનઃ ॥