મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 40

ચરન્ગૃહસ્થઃ કથમેતિ દેવાન્ કથં ભિક્ષુઃ કથમ્ આચાર્યકર્મા
વાનપ્રસ્થઃ સત્પથે સંનિવિષ્ટો બહૂન્યસ્મિન્ સમ્પ્રતિ વેદયન્તિ ॥

આહૂતાધ્યાયી ગુરુકર્મસુ ચોદ્યતઃ પૂર્વોત્થાયી ચરમં ચોપશાયી
મૃદુર્દાન્તો ધૃતિમાનપ્રમત્તઃ સ્વાધ્યાયશીલઃ સિધ્યતિ બ્રહ્મચારી ॥

ધર્માગતં પ્રાપ્ય ધનં યજેત દદ્યાત્સદૈવાતિથીન્ભોજયેચ્ચ
અનાદદાનશ્ચ પરૈરદત્તં સૈષા ગૃહસ્થોપનિષત્પુરાણી ॥

સ્વવીર્યજીવી વૃજિનાન્નિવૃત્તો દાતા પરેભ્યો ન પરોપતાપી
તાદૃઙ્મુનિઃ સિદ્ધિમુપૈતિ મુખ્યાં વસન્ન્ અરણ્યે નિયતાહારચેષ્ટઃ ॥

અશિલ્પજીવી વિગૃહશ્ચ નિત્યં જિતેન્દ્રિયઃ સર્વતો વિપ્રમુક્તઃ
અનોકશાયી લઘુ લિપ્સમાનશ્ ચરન્ દેશાનેકચરઃ સ ભિક્ષુઃ ॥

રાત્ર્યા યયા ચાભિરતાશ્ચ લોકા ભવન્તિ કામાભિજિતાઃ સુખેન ચ
તામેવ રાત્રિં પ્રયતેત વિદ્વાન્ અરણ્યસંસ્થો ભવિતું યતાત્મા ॥

દશૈવ પૂર્વાન્દશ ચાપરાંસ્તુ જ્ઞાતીંસ્તથાત્માનમથૈકવિંશમ્
અરણ્યવાસી સુકૃતં દધાતિ મુક્ત્વા ત્વ્ અરણ્યે સ્વશરીરધાતૂન્ ॥

કતિસ્વિદ્ દેવમુનયો મૌનાનિ કતિ ચાપ્યુત
ભવન્તીતિ તદાચક્ષ્વ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે વયમ્ ॥

અરણ્યે વસતો યસ્ય ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ
ગ્રામે વા વસતો ઽરણ્યં સ મુનિઃ સ્યાજ્જનાધિપ ॥

કથંસ્વિદ્વસતો ઽરણ્યે ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ
ગ્રામે વા વસતો ઽરણ્યં કથં ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥

ન ગ્રામ્યમુપયુઞ્જીત ય આરણ્યો મુનિર્ભવેત્
તથાસ્ય વસતો ઽરણ્યે ગ્રામો ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥

અનગ્નિરનિકેતશ્ ચાપ્ય્ અગોત્રચરણો મુનિઃ
કૌપીનાચ્છાદનં યાવત્ તાવદિચ્છેચ્ચ ચીવરમ્ ॥

યાવત્પ્રાણાભિસંધાનં તાવદિચ્છેચ્ચ ભોજનમ્
તદાસ્ય વસતો ગ્રામે ઽરણ્યં ભવતિ પૃષ્ઠતઃ ॥

યસ્તુ કામાન્પરિત્યજ્ય ત્યક્તકર્મા જિતેન્દ્રિયઃ
આતિષ્ઠેત મુનિર્ મૌનં સ લોકે સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ॥

ધૌતદન્તં કૃત્તનખં સદા સ્નાતમલંકૃતમ્
અસિતં સિતકર્મસ્થં કસ્તં નાર્ચિતુમર્હતિ ॥

તપસા કર્શિતઃ ક્ષામઃ ક્ષીણમાંસાસ્થિશોણિતઃ
યદા ભવતિ નિર્દ્વંદ્વો મુનિર્મૌનં સમાસ્થિતઃ ॥

અથ લોકમિમં જિત્વા લોકં ચાપિ જયેત્પરમ્
આસ્યેન તુ યદાહારં ગોવન્મૃગયતે મુનિઃ
અથાસ્ય લોકૈઃ સર્વો યઃ સો ઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥