મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 39

યદા વસન્નન્દને કામરૂપે સંવત્સરાણામયુતં શતાનામ્
કિંકારણં કાર્તયુગપ્રધાન હિત્વા તદ્વૈ વસુધામ્ અન્વપદ્યઃ ॥

જ્ઞાતિઃ સુહૃત્સ્વજનો યો યથેહ ક્ષીણે વિત્તે ત્યજ્યતે માનવૈર્હિ
તથા સ્વર્ગે ક્ષીણપુણ્યં મનુષ્યં ત્યજન્તિ સદ્યઃ ખેચરા દેવસંઘાઃ ॥

કથં તસ્મિન્ક્ષીણપુણ્યા ભવન્તિ સંમુહ્યતે મે ઽત્ર મનો ઽતિમાત્રમ્
કિંવિશિષ્ટાઃ કસ્ય ધામોપયાન્તિ તદ્વૈ બ્રૂહિ ક્ષેત્રવિત્ત્વં મતો મે ॥

ઇમં ભૌમં નરકં તે પતન્તિ લાલપ્યમાના નરદેવ સર્વે
તે કઙ્કગોમાયુપલાશનાર્થં ક્ષિતૌ વિવૃદ્ધિં બહુધા પ્રયાન્તિ ॥

તસ્માદેવં વર્જનીયં નરેન્દ્ર દુષ્ટં લોકે ગર્હણીયં ચ કર્મ
આખ્યાતં તે પાર્થિવ સર્વમેતદ્ ભૂયશ્ચેદાનીં વદ કિં તે વદામિ ॥

યદા તુ તાંસ્ તે વિતુદન્તે વયાંસિ તથા ગૃધ્રાઃ શિતિકણ્ઠાઃ પતંગાઃ
કથં ભવન્તિ કથમાભવન્તિ ત્વત્તો ભૌમં નરકમહં શૃણોમિ ॥

ઊર્ધ્વં દેહાત્કર્મણો જૃમ્ભમાણાદ્ વ્યક્તં પૃથિવ્યામ્ અનુસંચરન્તિ
ઇમં ભૌમં નરકં તે પતન્તિ નાવેક્ષન્તે વર્ષપૂગાનનેકાન્ ॥

ષષ્ટિં સહસ્રાણિ પતન્તિ વ્યોમ્નિ તથાશીતિં ચૈવ તુ વત્સરાણામ્
તાન્વૈ નુદન્તે પ્રપતન્તઃ પ્રયાતાન્ ભીમા ભૌમા રાક્ષસાસ્ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાઃ ॥

યદેતાંસ્તે સંપતતસ્તુદન્તિ ભીમા ભૌમા રાક્ષસાસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાઃ
કથં ભવન્તિ કથમાભવન્તિ કથંભૂતા ગર્ભભૂતા ભવન્તિ ॥

અસૃગ્રેતઃ પુષ્પરસાનુયુક્તમ્ અન્વેતિ સદ્યઃ પુરુષેણ સૃષ્ટમ્
તવ તરયા રજ આપદ્યતે ચ સ ગર્ભભૂતઃ સમુપૈતિ તત્ર ॥

વનસ્પતીન્ ઓષધીંશ્ચાવિશન્તિ અપો વાયું પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષમ્
ચતુષ્પદં દ્વિપદં ચાપિ સર્વ એવંભૂતા ગર્ભભૂતા ભવન્તિ ॥

અન્યદ્વપુર્વિદધાતીહ ગર્ભ ઉતાહોસ્વિત્સ્વેન કામેન યાતિ
આપદ્યમાનો નરયોનિમેતામ્ આચક્ષ્વ મે સંશયાત્પૃચ્છતસ્ત્વમ્ ॥

શરીરદેહાદિસમુચ્છ્રયં ચ ચક્ષુઃશ્રોત્રે લભતે કેન સંજ્ઞામ્
એતત્સર્વં તાત આચક્ષ્વ પૃષ્ટઃ ક્ષેત્રજ્ઞં ત્વાં મન્યમાના હિ સર્વે ॥

વાયુઃ સમુત્કર્ષતિ ગર્ભયોનિમ્ ઋતૌ રેતઃ પુષ્પરસાનુયુક્તમ્
સ તત્ર તન્માત્રકૃતાધિકારઃ ક્રમેણ સંવર્ધયતીહ ગર્ભમ્ ॥

સ જાયમાનો ઽથ ગૃહીતમાત્રઃ સંજ્ઞામધિષ્ઠાય તતો મનુષ્યઃ
સ શ્રોત્રાભ્યાં વેદયતીહ શબ્દં સ વૈ રૂપં પશ્યતિ ચક્ષુષા ચ ॥

ઘ્રાણેન ગન્ધં જિહ્વયાથો રસં ચ ત્વચા સ્પર્શં મનસા દેવભાવમ્
ઇત્યષ્ટકેહોપચિતં હિ વિદ્ધિ મહાત્મનઃ પ્રાણભૃતઃ શરીરે ॥

યઃ સંસ્થિતઃ પુરુષો દહ્યતે વા નિખન્યતે વાપિ નિકૃષ્યતે વા
અભાવભૂતઃ સ વિનાશમેત્ય કેનાત્માનં ચેતયતે પુરસ્તાત્ ॥

હિત્વા સો ઽસૂન્ સુપ્તવન્નિષ્ઠિતત્વાત્ પુરોધાય સુકૃતં દુષ્કૃતં ચ
અન્યાં યોનિં પુણ્યપાપાનુસારાં હિત્વા દેહં ભજતે રાજસિંહ ॥

પુણ્યાં યોનિં પુણ્યકૃતો વિશન્તિ પાપાં યોનિં પાપકૃતો વ્રજન્તિ
કીટાઃ પતંગાશ્ચ ભવન્તિ પાપાન્ ન મે વિવક્ષાસ્તિ મહાનુભાવ ॥

ચતુષ્પદા દ્વિપદાઃ પક્ષિણશ્ચ તથાભૂતા ગર્ભભૂતા ભવન્તિ
આખ્યાતમેતન્નિખિલં હિ સર્વં ભૂયસ્તુ કિં પૃચ્છસિ રાજસિંહ ॥

કિં સ્વિત્કૃત્વા લભતે તાત સંજ્ઞાં મર્ત્યઃ શ્રેષ્ઠાં તપસા વિદ્યયા વા
તન્મે પૃષ્ટઃ શંસ સર્વં યથાવચ્ છુભાંલ્લોકાન્ યેન ગચ્છેત્ક્રમેણ ॥

તપશ્ચ દાનં ચ શમો દમશ્ચ હ્રીર્ આર્જવં સર્વભૂતાનુકમ્પા
સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય વદન્તિ સન્તો દ્વારાણિ સપ્તૈવ મહાન્તિ પુંસામ્ ॥

સર્વાણિ ચૈતાનિ યથોદિતાનિ તપઃપ્રધાનાન્યભિમર્ષકેણ
નશ્યન્તિ માનેન તમો ઽભિભૂતાઃ પુંસઃ સદૈવેતિ વદન્તિ સન્તઃ ॥

અધીયાનઃ પણ્ડિતં મન્યમાનો યો વિદ્યયા હન્તિ યશઃ પરસ્ય
તસ્યાન્તવન્તઃ પુરુષસ્ય લોકા ન ચાસ્ય તદ્બ્રહ્મફલં દદાતિ ॥

ચત્વારિ કર્માણિ ભયંકરાણિ ભયં પ્રયચ્છન્ત્યયથાકૃતાનિ
માનાગ્નિહોત્રમુત માનમૌનં માનેનાધીતમુત માનયજ્ઞઃ ॥

ન માન્યમાનો મુદમાદદીત ન સંતાપં પ્રાપ્નુયાચ્ચાવમાનાત્
સન્તઃ સતઃ પૂજયન્તીહ લોકે નાસાધવઃ સાધુબુદ્ધિં લભન્તે ॥

ઇતિ દદ્યાદિતિ યજેદ્ ઇત્યધીયીત મે શ્રુતમ્
ઇત્યેતાન્યભયાન્યાહુસ્ તાન્ય્ અવર્જ્યાનિ નિત્યશઃ ॥

યેનાશ્રયં વેદયન્તે પુરાણં મનીષિણો માનસે માનયુક્તમ્
તન્નિઃશ્રેયસ્ તેન સંયોગમેત્ય પરાં શાન્તિં પ્રાપ્નુયુઃ પ્રેત્ય ચેહ ॥