મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 32

શ્રુત્વા કુમારં જાતં સા દેવયાની શુચિસ્મિતા
ચિન્તયાવિષ્ટદુઃખાર્તા શર્મિષ્ઠાં પ્રતિ ભારત ॥

તતો ઽભિગમ્ય શર્મિષ્ઠાં દેવયાન્યબ્રવીદિદમ્
કિમર્થં વૃજિનં સુભ્રૂઃ કૃતં તે કામલુબ્ધયા ॥

ઋષિર્ અભ્યાગતઃ કશ્ચિદ્ ધર્માત્મા વેદપારગઃ
સ મયા તુ વરઃ કામં યાચિતો ધર્મસંહતમ્ ॥

નાહમન્યાયતઃ કામમ્ આચરામિ શુચિસ્મિતે
તસ્માદ્ ઋષેર્ મમાપત્યમ્ ઇતિ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥

પદ્યેતદેવં શર્મિષ્ઠે ન મન્યુર્વિદ્યતે મમ
અપત્યં યદિ તે લબ્ધં જ્યેષ્ઠાચ્છ્રેષ્ઠાચ્ચ વૈ દ્વિજાત્ ॥

શોભનં ભીરુ સત્યં ચેત્ કથં સ જ્ઞાયતે દ્વિજઃ
ગોત્રનામાભિજનતઃ શ્રોતુમિચ્છામિ તં દ્વિજમ્ ॥

ઓજસા તેજસા ચૈવ દીપ્યમાનં રવિં યથા
તં દૃષ્ટ્વા મમ સંપ્રષ્ટું શક્તિર્ નાસીચ્છુચિસ્મિતે ॥

અન્યોન્યમેવમ્ ઉક્ત્વા ચ સમ્પ્રહસ્ય ચ તે મિથઃ
જગામ ભાર્ગવી વેશ્મ તથ્યમિત્યભિજાનતી ॥

યયાતિર્દેવયાન્યાં તુ પુત્રાવ્ અજનયન્નૃપઃ
યદું ચ તુર્વસું ચૈવ શક્રવિષ્ણૂ ઇવાપરૌ ॥

તસ્માદેવ તુ રાજર્ષેઃ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
દ્રુહ્યં ચાનું ચ પૂરું ચ ત્રીન્કુમારાનજીજનત્ ॥

તતઃ કાલે ચ કસ્મિંશ્ચિદ્ દેવયાની શુચિસ્મિતા
યયાતિસહિતા રાજઞ્ જગામ હરિતં વનમ્ ॥

દદર્શ ચ તદા તત્ર કુમારાન્દેવરૂપિણઃ
ક્રીડમાનાન્ તુ વિસ્રબ્ધાન્ વિસ્મિતા ચેદમબ્રવીત્ ॥

કસ્યૈતે દારકા રાજન્ દેવપુત્રોપમાઃ શુભાઃ
વર્ચસા રૂપતશ્ચૈવ દૃશ્યન્તે સદૃશાસ્તવ ॥

એવં પૃષ્ટ્વા તુ રાજાનં કુમારાન્પર્યપૃચ્છત
કિં નામધેયગોત્રે વઃ પુત્રકા બ્રાહ્મણઃ પિતા ॥

વિબ્રૂત મે યથાતથ્યં શ્રોતુકામાસ્મ્યતો હ્ય્ અહમ્
તે ઽદર્શયન્પ્રદેશિન્યા તમેવ નૃપસત્તમમ્ ॥

શર્મિષ્ઠાં માતરં ચૈવ તસ્યા ઊચુઃ કુમારકાઃ
ઇત્યુક્ત્વા સહિતાસ્તેન રાજાનમ્ ઉપચક્રમુઃ ॥

નાભ્યનન્દત તાન્રાજા દેવયાન્યાસ્ તદાન્તિકે
રુદન્તસ્તે ઽથ શર્મિષ્ઠામ્ અભ્યયુર્ બાલકાસ્તદા ॥

દૃષ્ટ્વા તેષાં તુ બાલાનાં પ્રણયં પાર્થિવં પ્રતિ
બુદ્ધ્વા ચ તત્ત્વતો દેવી શર્મિષ્ઠામિદમબ્રવીત્ ॥

મદધીના સતી કસ્માદ્ અકાર્ષીર્વિપ્રિયં મમ
તમેવાસુરધર્મં ત્વમ્ આસ્થિતા ન બિભેષિ કિમ્ ॥

યદુક્તમૃષિરિત્યેવ તત્સત્યં ચારુહાસિનિ
ન્યાયતો ધર્મતશ્ચૈવ ચરન્તી ન બિભેમિ તે ॥

યદા ત્વયા વૃતો રાજા વૃત એવ તદા મયા
સખીભર્તા હિ ધર્મેણ ભર્તા ભવતિ શોભને ॥

પૂજ્યાસિ મમ માન્યા ચ શ્રેષ્ઠા જ્યેષ્ઠા ચ બ્રાહ્મણી
ત્વત્તો હિ મે પૂજ્યતરો રાજર્ષિઃ કિં ન વેત્સિ તત્ ॥

શ્રુત્વા તસ્યાસ્તતો વાક્યં દેવયાન્યબ્રવીદ્ ઇદમ્
રાજન્નાદ્યેહ વત્સ્યામિ વિપ્રિયં મે ત્વયા કૃતમ્ ॥

સહસોત્પતિતાં શ્યામાં દૃષ્ટ્વા તાં સાશ્રુલોચનામ્
તૂર્ણં સકાશં કાવ્યસ્ય પ્રસ્થિતાં વ્યથિતસ્તદા ॥

અનુવવ્રાજ સંભ્રાન્તઃ પૃષ્ઠતઃ સાન્ત્વયન્નૃપઃ
ન્યવર્તત ન સા ચૈવ ક્રોધસંરક્તલોચના ॥

અવિબ્રુવન્તી કિંચિચ્ચ રાજાનં સાશ્રુલોચના
અચિરાદેવ સમ્પ્રાપ્તા કાવ્યસ્યોશનસો ઽન્તિકમ્ ॥

સા તુ દૃષ્ટ્વૈવ પિતરમ્ અભિવાદ્યાગ્રતઃ સ્થિતા
અનન્તરં યયાતિસ્તુ પૂજયામાસ ભાર્ગવમ્ ॥

અધર્મેણ જિતો ધર્મઃ પ્રવૃત્તમધરોત્તરમ્
શર્મિષ્ઠા યાતિવૃત્તાસ્તિ દુહિતા વૃષપર્વણઃ ॥

ત્રયો ઽસ્યાં જનિતાઃ પુત્રા રાજ્ઞાનેન યયાતિના
દુર્ભગાયા મમ દ્વૌ તુ પુત્રૌ તાત બ્રવીમિ તે ॥

ધર્મજ્ઞ ઇતિ વિખ્યાત એષ રાજા ભૃગૂદ્વહ
અતિક્રાન્તશ્ચ મર્યાદાં કાવ્યૈતત્કથયામિ તે ॥

ધર્મજ્ઞસ્ત્વં મહારાજ યો ઽધર્મમ્ અકૃથાઃ પ્રિયમ્
તસ્માજ્જરા ત્વામ્ અચિરાદ્ ધર્ષયિષ્યતિ દુર્જયા ॥

ઋતું યો યાચ્યમાનાયા ન દદાતિ પુમાન્વૃતઃ
ભ્રૂણહેત્યુચ્યતે બ્રહ્મન્ સ ચેહ બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥

ઋતુકામાં સ્ત્રિયં યસ્તુ ગમ્યાં રહસિ યાચિતઃ
નોપૈતિ યો હિ ધર્મેણ બ્રહ્મહેત્યુચ્યતે બુધૈઃ ॥

ઇત્યેતાનિ સમીક્ષ્યાહં કારણાનિ ભૃગૂદ્વહ
અધર્મભયસંવિગ્નઃ શર્મિષ્ઠામ્ ઉપજગ્મિવાન્ ॥

ન ત્વ્ અહં પ્રત્યવેક્ષ્યસ્તે મદધીનો ઽસિ પાર્થિવ
મિથ્યાચરણધર્મેષુ ચૌર્યં ભવતિ નાહુષ ॥

ક્રોધેનોશનસા શપ્તો યયાતિર્નાહુષસ્તદા
પૂર્વં વયઃ પરિત્યજ્ય જરાં સદ્યો ઽન્વપદ્યત ॥

અતૃપ્તો યૌવનસ્યાહં દેવયાન્યાં ભૃગૂદ્વહ
પ્રસાદં કુરુ મે બ્રહ્મઞ્ જરેયં મા વિશેત મામ્ ॥

નાહં મૃષા વદામ્યેતજ્ જરાં પ્રાપ્તો ઽસિ ભૂમિપ
જરાં ત્વ્ એતાં ત્વમન્યસ્મિન્ સંક્રામય યદીચ્છસિ ॥

રાજ્યભાક્ સ ભવેદ્બ્રહ્મન્ પુણ્યભાક્કીર્તિભાક્તથા
યો દદ્યાન્મે વયઃ પુત્રસ્ તદ્ભવાનનુમન્યતામ્ ॥

સંક્રામયિષ્યસિ જરાં યથેષ્ટં નહુષાત્મજ
મામનુધ્યાય તત્ત્વેન ન ચ પાપમવાપ્સ્યસિ ॥

વયો દાસ્યતિ તે પુત્રો યઃ સ રાજા ભવિષ્યતિ
આયુષ્માન્કીર્તિમાંશ્ચૈવ બહ્વપત્યસ્ તથૈવ ચ ॥