મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 31

યયાતિઃ સ્વપુરં પ્રાપ્ય મહેન્દ્રપુરસંનિભમ્
પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તત્ર દેવયાનીં ન્યવેશયત્ ॥

દેવયાન્યાશ્ચાનુમતે સુતાં તાં વૃષપર્વણઃ
અશોકવનિકાભ્યાશે ગૃહં કૃત્વા ન્યવેશયત્ ॥

વૃતાં દાસીસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠામ્ આસુરાયણીમ્
વાસોભિરન્નપાનૈશ્ચ સંવિભજ્ય સુસંવૃતામ્ ॥

દેવયાન્યા તુ સહિતઃ સ નૃપો નહુષાત્મજઃ
વિજહાર બહૂનબ્દાન્ દેવવન્મુદિતો ભૃશમ્ ॥

ઋતુકાલે તુ સમ્પ્રાપ્તે દેવયાની વરાઙ્ગના
લેભે ગર્ભં પ્રથમતઃ કુમારશ્ચ વ્યજાયત ॥

ગતે વર્ષસહસ્રે તુ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
દદર્શ યૌવનં પ્રાપ્તા ઋતું સા કમલેક્ષણા ॥

ચિન્તયામાસ ધર્મજ્ઞા ઋતુપ્રાપ્તૌ ચ ભામિની
ઋતુકાલશ્ચ સમ્પ્રાપ્તો ન કશ્ચિન્મે પતિર્વૃતઃ ॥

કિં પ્રાપ્તં કિંચ કર્તવ્યં કથં કૃત્વા સુખં ભવેત્
દેવયાની પ્રસૂતાસૌ વૃથાહં પ્રાપ્તયૌવના ॥

યથા તયા વૃતો ભર્તા તથૈવાહં વૃણોમિ તમ્
રાજ્ઞા પુત્રફલં દેયમ્ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ
અપીદાનીં સ ધર્માત્મા રહો મે દર્શનં વ્રજેત્ ॥

અથ નિષ્ક્રમ્ય રાજાસૌ તસ્મિન્કાલે યદૃચ્છયા
અશોકવનિકાભ્યાશે શર્મિષ્ઠાં પ્રાપ્ય વિસ્મિતઃ ॥

તમેકં રહસિ દૃષ્ટ્વા શર્મિષ્ઠા ચારુહાસિની
પ્રત્યુદ્ગમ્યાઞ્જલિં કૃત્વા રાજાનં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

સોમશ્ચેન્દ્રશ્ચ વાયુશ્ચ યમશ્ચ વરુણશ્ચ વા
તવ વા નાહુષ ગૃહે કઃ સ્ત્રિયં દ્રષ્ટુમર્હતિ ॥

રૂપાભિજનશીલૈર્હિ ત્વં રાજન્વેત્થ માં સદા
સા ત્વાં યાચે પ્રસાદ્યેહ રન્તુમેહિ નરાધિપ ॥

વેદ્મિ ત્વાં શીલસમ્પન્નાં દૈત્યકન્યામનિન્દિતામ્
રૂપં તુ તે ન પશ્યામિ સૂચ્યગ્રમપિ નિન્દિતમ્ ॥

મામબ્રવીત્તદા શુક્રો દેવયાનીં યદાવહમ્
નેયમ્ આહ્વયિતવ્યા તે શયને વાર્ષપર્વણી ॥

ન નર્મયુક્તં વચનં હિનસ્તિ ન સ્ત્રીષુ રાજન્ ન વિવાહકાલે
પ્રાણાત્યયે સર્વધનાપહારે પઞ્ચાનૃતાન્યાહુર્ અપાતકાનિ ॥

પૃષ્ટાસ્તુ સાક્ષ્યે પ્રવદન્તિ ચાન્યથા ભવન્તિ મિથ્યાવચના નરેન્દ્ર તે
એકાર્થતાયાં તુ સમાહિતાયાં મિથ્યા વદન્તં હ્ય્ અનૃતં હિનસ્તિ ॥

રાજા પ્રમાણં ભૂતાનાં સ વિનશ્યેન્મૃષા વદન્
અર્થકૃચ્છ્રમપિ પ્રાપ્ય ન મિથ્યા કર્તુમુત્સહે ॥

સમાવ્ એતૌ મતૌ રાજન્ પતિઃ સખ્યાશ્ચ યઃ પતિઃ
સમં વિવાહ ઇત્યાહુઃ સખ્યા મે ઽસિ પતિર્યતઃ ॥

દાતવ્યં યાચમાનસ્ય હીતિ મે વ્રતમાહિતમ્
ત્વં ચ યાચસિ કામં માં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તત્ ॥

અધર્માત્ત્રાહિ માં રાજન્ ધર્મં ચ પ્રતિપાદય
ત્વત્તો ઽપત્યવતી લોકે ચરેયં ધર્મમુત્તમમ્ ॥

ત્રય એવાધના રાજન્ ભાર્યા દાસસ્તથા સુતઃ
યત્તે સમધિગચ્છન્તિ યસ્ય તે તસ્ય તદ્ધનમ્ ॥

દેવયાન્યા ભુજિષ્યાસ્મિ વશ્યા ચ તવ ભાર્ગવી
સા ચાહં ચ ત્વયા રાજન્ ભરણીયાં ભજસ્વ મામ્ ॥

એવમુક્તસ્તયા રાજા તથ્યમ્ ઇત્યભિજજ્ઞિવાન્
પૂજયામાસ શર્મિષ્ઠાં ધર્મં ચ પ્રતિપાદયન્ ॥

સ સમાગમ્ય શર્મિષ્ઠાં યથાકામમવાપ્ય ચ
અન્યોન્યં ચાભિસંપૂજ્ય જગ્મતુસ્તૌ યથાગતમ્ ॥

તસ્મિન્સમાગમે સુભ્રૂઃ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
લેભે ગર્ભં પ્રથમતસ્ તસ્માન્નૃપતિસત્તમાત્ ॥

પ્રજજ્ઞે ચ તતઃ કાલે રાજ્ઞી રાજીવલોચના
કુમારં દેવગર્ભાભમ્ આદિત્યસમતેજસમ્ ॥