મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 30

અથ દીર્ઘેણ કાલેન દેવયાની નૃપોત્તમ
વનં તદૈવ નિર્યાતા ક્રીડાર્થં વરવર્ણિની ॥

તેન દાસીસહસ્રેણ સાર્ધં શર્મિષ્ઠયા તદા
તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તા યથાકામં ચચાર સા ॥

તાભિઃ સખીભિઃ સહિતા સર્વાભિર્મુદિતા ભૃશમ્
ક્રીડન્ત્યો ઽભિરતાઃ સર્વાઃ પિબન્ત્યો મધુ માધવમ્ ॥

ખાદન્ત્યો વિવિધાન્ભક્ષ્યાન્ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ
પુનશ્ચ નાહુષો રાજા મૃગલિપ્સુર્યદૃચ્છયા ॥

તમેવ દેશં સમ્પ્રાપ્તો જલલિપ્સુઃ પ્રતર્ષિતઃ
દદર્શ દેવયાનીં ચ શર્મિષ્ઠાં તાશ્ચ યોષિતઃ ॥

પિબન્ત્યો લલનાસ્તાશ્ચ દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ
ઉપવિષ્ટાં ચ દદૃશે દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્ ॥

રૂપેણાપ્રતિમાં તાસાં સ્ત્રીણાં મધ્યે વરાઙ્ગનામ્
શર્મિષ્ઠયા સેવ્યમાનાં પાદસંવાહનાદિભિઃ ॥

દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દ્વે કન્યે પરિવારિતે
ગોત્રે ચ નામની ચૈવ દ્વયોઃ પૃચ્છામ્યતો હ્ય્ અહમ્ ॥

આખ્યાસ્યામ્યહમ્ આદત્સ્વ વચનં મે નરાધિપ
શુકો નામાસુરગુરુઃ સુતાં જાનીહિ તસ્ય મામ્ ॥

ઇયં ચ મે સખી દાસી યત્રાહં તત્ર ગામિની
દુહિતા દાનવેન્દ્રસ્ય શર્મિષ્ઠા વૃષપર્વણઃ ॥

કથં તુ તે સખી દાસી કન્યેયં વરવર્ણિની
અસુરેન્દ્રસુતા સુભૂઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥

સર્વમેવ નરવ્યાઘ્ર વિધાનમનુવર્તતે
વિધિના વિહિતં જ્ઞાત્વા મા વિચિત્રં મનઃ કૃથાઃ ॥

રાજવદ્રૂપવેષૌ તે બ્રાહ્મીં વાચં બિભર્ષિ ચ
કિંનામા ત્વં કુતશ્ચાસિ કસ્ય પુત્રશ્ચ શંસ મે ॥

બ્રહ્મચર્યેણ વેદો મે કૃત્સ્નઃ શ્રુતિપથં ગતઃ
રાજાહં રાજપુત્રશ્ચ યયાતિરિતિ વિશ્રુતઃ ॥

કેન ચાર્થેન નૃપતે હ્ય્ એનં દેશં સમાગતઃ
જિઘૃક્ષુર્વારિ યત્કિંચિદ્ અથવા મૃગલિપ્સયા ॥

મૃગલિપ્સુરહં ભદ્રે પાનીયાર્થમ્ ઇહાગતઃ
બહુધાપ્યનુયુક્તો ઽસ્મિ ત્વમ્ અનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥

દ્વાભ્યાં કન્યાસહસ્રાભ્યાં દાસ્યા શર્મિષ્ઠયા સહ
ત્વદધીનાસ્મિ ભદ્રં તે સખે ભર્તા ચ મે ભવ ॥

વિદ્ધ્યૌશનસિ ભદ્રં તે ન ત્વદર્હો ઽસ્મિ ભામિનિ
અવિવાહ્યાઃ સ્મ રાજાનો દેવયાનિ પિતુસ્તવ ॥

સંસૃષ્ટં બ્રહ્મણા ક્ષત્રં ક્ષત્રં બ્રહ્મણિ સંશ્રિતમ્
ઋષિશ્ચ ઋષિપુત્રશ્ચ નાહુષાદ્ય ભજસ્વ મામ્ ॥

એકદેહોદ્ભવા વર્ણાશ્ ચત્વારો ઽપિ વરાનને
પૃથગ્ધર્માઃ પૃથક્છૌચાસ્ તેષાં વૈ બ્રાહ્મણો વરઃ ॥

પાણિગ્રહો નાહુષાયં ન પુંભિઃ સેવિતઃ પુરા
ત્વં પાણિમગ્રહીદગ્રે વૃણોમિ ત્વામહં તતઃ ॥

કથં તુ મે મનસ્વિન્યાઃ પાણિમન્યઃ પુમાન્સ્પૃશેત્
ગૃહીતમૃષિપુત્રેણ સ્વયં વાપ્યૃષિણા ત્વયા ॥

ક્રુદ્ધાદાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્
દુરાધર્ષતરો વિપ્રઃ પુરુષેણ વિજાનતા ॥

કથમાશીવિષાત્ સર્પાજ્ જ્વલનાત્ સર્વતોમુખાત્
દુરાધર્ષતરો વિપ્ર ઇત્યાત્થ પુરુષર્ષભ ॥

દશેદાશીવિષસ્ત્વેકં શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે
હન્તિ વિપ્રઃ સરાષ્ટ્રાણિ પુરાણ્યપિ હિ કોપિતઃ ॥

દુરાધર્ષતરો વિપ્રસ્ તસ્માદ્ભીરુ મતો મમ
અતો ઽદત્તાં ચ પિત્રા ત્વાં ભદ્રે ન વિવહામ્યહમ્ ॥

દત્તાં વહસ્વ પિત્રા માં ત્વં હિ રાજન્વૃતો મયા
અયાચતો ભયં નાસ્તિ દત્તાં ચ પ્રતિગૃહ્ણતઃ ॥

ત્વરિતં દેવયાન્યાથ પ્રેષિતા પિતુરાત્મનઃ
સર્વં નિવેદયામાસ ધાત્રી તસ્મૈ યથાતથમ્ ॥

શ્રુત્વૈવ ચ સ રાજાનં દર્શયામાસ ભાર્ગવઃ
દૃષ્ટ્વૈવમ્ આગતં વિપ્રં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ ॥

વવન્દે બ્રાહ્મણં કાવ્યં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ
તં ચાપ્યભ્યવદત્કાવ્યઃ સામ્ના પરમવલ્ગુના ॥

રાજાયં નાહુષસ્તાત દુર્ગમે પાણિમગ્રહીત્
નમસ્તે દેહિ મામસ્મૈ લોકે નાન્યં પતિં વૃણે ॥

વૃતો ઽનયા પતિર્વીર સુતયા ત્વં મમેષ્ટયા
ગૃહાણેમાં મયા દત્તાં મહિષીં નહુષાત્મજ ॥

અધર્મો માં સ્પૃશેદેવં પાપમ્ અસ્યાશ્ચ ભાર્ગવ
વર્ણસંકરતો બ્રહ્મન્ન્ ઇતિ ત્વાં પ્રવૃણોમ્યહમ્ ॥

અધર્માત્ત્વાં વિમુઞ્ચામિ વરં વરય ચેપ્સિતમ્
અસ્મિન્વિવાહે ત્વં શ્લાઘ્યો રહઃ પાપં નુદામિ તે ॥

વહસ્વ ભાર્યાં ધર્મેણ દેવયાનીં શુચિસ્મિતામ્
અનયા સહ સમ્પ્રીતિમ્ અતુલાં સમવાપ્નુહિ ॥

ઇયં ચાપિ કુમારી તે શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
સંપૂજ્યા સતતં રાજન્ ન ચૈનાં શયને હ્વય ॥

એવમુક્તો યયાતિસ્તુ શુક્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્
જગામ સ્વપુરં હૃષ્ટઃ સો ઽનુજ્ઞાતો મહાત્મના ॥