મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 174

શ્રુતસ્તે દૈત્યસૈન્યસ્ય વિસ્તારો રવિનન્દન
સુરાણામપિ સૈન્યસ્ય વિસ્તારં વૈષ્ણવં શૃણુ ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ મહાબલૌ
સબલાઃ સાનુગાશ્ચૈવ સંનહ્યન્ત યથાક્રમમ્ ॥

પુરુહૂતસ્તુ પુરતો લોકપાલઃ સહસ્રદૃક્
ગ્રામણીઃ સર્વદેવાનામ્ આરુરોહ સુરદ્વિપમ્ ॥

મધ્યે ચાસ્ય રથઃ સર્વ પક્ષિપ્રવરહંસઃ
સુચારુચક્રચરણો હેમવજ્રપરિષ્કૃતઃ ॥

દેવગન્ધર્વયક્ષૌઘૈર્ અનુયાતઃ સહસ્રશઃ
દીપ્તિમદ્ભિઃ સદસ્યૈશ્ચ બ્રહ્મર્ષિભિરભિષ્ટુતઃ ॥

વજ્રવિસ્ફૂર્જિતોદ્ભૂતૈર્ વિદ્યુદિન્દ્રાયુધોદિતૈઃ
યુક્તો બલાહકગણૈઃ પર્વતૈરિવ કામગૈઃ ॥

યમારૂઢઃ સ ભગવાન્ પર્યેતિ સકલં જગત્
હવિર્ધાનેષુ ગાયન્તિ વિપ્રા મખમુખે સ્થિતાઃ ॥

સ્વર્ગે શક્રાનુયાતેષુ દેવતૂર્યનિનાદિષુ
સુન્દર્યઃ પરિનૃત્યન્તિ શતશો ઽપ્સરસાં ગણાઃ ॥

કેતુના નાગરાજેન રાજમાનો યથા રવિઃ
યુક્તો હયસહસ્રેણ મનોમારુતરંહસા ॥

સ સ્યન્દનવરો ભાતિ ગુપ્તો માતલિના તદા
કૃત્સ્નઃ પરિવૃતો મેરુર્ ભાસ્કરસ્યેવ તેજસા ॥

યમસ્તુ દણ્ડમુદ્યમ્ય કાલયુક્તશ્ચ મુદ્ગરમ્
તસ્થૌ સુરગણાનીકે દૈત્યાન્નાદેન ભીષયન્ ॥

ચતુર્ભિઃ સાગરૈર્યુક્તો લેલિહાનૈશ્ચ પન્નગૈઃ
શઙ્ખમુક્તાઙ્ગદધરો બિભ્રત્તોયમયં વપુઃ ॥

કાલપાશાન્સમાવિધ્યન્ હયૈઃ શશિકરોપમૈઃ
વાય્વીરિતૈર્ જલાકારૈઃ કુર્વંલ્લીલાઃ સહસ્રશઃ ॥

પાણ્ડુરોદ્ધૂતવસનઃ પ્રવાલરુચિરાઙ્ગદઃ
મણિશ્યામોત્તમવપુર્ હરિભારાર્પિતો વરઃ ॥

વરુણઃ પાશધૃઙ્ મધ્યે દેવાનીકસ્ય તસ્થિવાન્
યુદ્ધવેલામભિલષન્ ભિન્નવેલ ઇવાર્ણવઃ ॥

યક્ષરાક્ષસસૈન્યેન ગુહ્યકાનાં ગણૈરપિ
યુક્તશ્ચ શઙ્ખપદ્માભ્યાં નિધીનામધિપઃ પ્રભુઃ ॥

રાજરાજેશ્વરઃ શ્રીમાન્ ગદાપાણિરદૃશ્યત
વિમાનયોધી ધનદો વિમાને પુષ્પકે સ્થિતઃ ॥

સ રાજરાજઃ શુશુભે યુદ્ધાર્થી નરવાહનઃ
ઉક્ષાણમાસ્થિતઃ સંખ્યે સાક્ષાદિવ શિવઃ સ્વયમ્ ॥

પૂર્વપક્ષઃ સહસ્રાક્ષઃ પિતૃરાજસ્તુ દક્ષિણઃ
વરુણઃ પશ્ચિમં પક્ષમ્ ઉત્તરં નરવાહનઃ ॥

ચતુર્ષુ યુક્તાશ્ચત્વારો લોકપાલા મહાબલાઃ
સ્વાસુ દિક્ષુ સ્વરક્ષન્ત તસ્ય દેવબલસ્ય તે ॥

સૂર્યઃ સપ્તાશ્વયુક્તેન રથેનામિતગામિના
શ્રિયા જાજ્વલ્યમાનેન દીપ્યમાનૈશ્ચ રશ્મિભિઃ ॥

ઉદયાસ્તગચક્રેણ મેરુપર્વતગામિના
ત્રિદિવદ્વારચક્રેણ તપતા લોકમવ્યયમ્ ॥

સહસ્રરશ્મિયુક્તેન ભ્રાજમાનેન તેજસા
ચચાર મધ્યે લોકાનાં દ્વાદશાત્મા દિનેશ્વરઃ ॥

સોમઃ શ્વેતહયે ભાતિ સ્યન્દને શીતરશ્મિવાન્
હિમવત્તોયપૂર્ણાભિર્ ભાભિરાહ્લાદયઞ્જગત્ ॥

તમૃક્ષપૂગાનુગતં શિશિરાંશું દ્વિજેશ્વરમ્
શશચ્છાયાઙ્કિતતનું નૈશસ્ય તમસઃ ક્ષયમ્ ॥

જ્યોતિષામીશ્વરં વ્યોમ્નિ રસાનાં રસદં પ્રભુમ્
ઓષધીનાં સહસ્રાણાં નિધાનમમૃતસ્ય ચ ॥

જગતઃ પ્રથમં ભાગં સૌમ્યં સત્યમયં રથમ્
દદૃશુર્દાનવાઃ સોમં હિમપ્રહરણં સ્થિતમ્ ॥

યઃ પ્રાણઃ સર્વભૂતાનાં પઞ્ચધા ભિદ્યતે નૃષુ
સપ્તધાતુગતો લોકાંસ્ ત્રીન્દધાર ચચાર ચ ॥

યમાહુરગ્નિકર્તારં સર્વપ્રભવમીશ્વરમ્
સપ્તસ્વરગતો યશ્ચ નિત્યં ગીર્ભિરુદીર્યતે ॥

યં વદન્ત્યુત્તમં ભૂતં યં વદન્ત્યશરીરિણમ્
યમાહુરાકાશગમં શીઘ્રગં શબ્દયોગિનમ્ ॥

સ વાયુઃ સર્વભૂતાયુર્ ઉદ્ભૂતઃ સ્વેન તેજસા
વવૌ પ્રવ્યથયન્દૈત્યાન્ પ્રતિલોમં સતોયદઃ ॥

મરુતો દિવ્યગન્ધર્વૈર્ વિદ્યાધરગણૈઃ સહ
ચિક્રીડુરસિભિઃ શુભ્રૈર્ નિર્મુક્તૈરિવ પન્નગૈઃ ॥

સૃજન્તઃ સર્પપતયસ્ તીવ્રતોયમયં વિષમ્
શરભૂતા દિવીન્દ્રાણાં ચેરુર્વ્યાત્તાનના દિવિ ॥

પર્વતૈશ્ચ શિલાશૃઙ્ગૈઃ શતશશ્ચૈવ પાદપૈઃ
ઉપતસ્થુઃ સુરગણાઃ પ્રહર્તું દાનવં બલમ્ ॥

યઃ સ દેવો હૃષીકેશઃ પદ્મનાભસ્ત્રિવિક્રમઃ
યુગાન્તકૃષ્ણવર્ત્માભો વિશ્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ ॥

સર્વયોનિઃ સ મધુહા હવ્યભુક્ક્રતુસંસ્થિતઃ
ભૂમ્યાપોવ્યોમભૂતાત્મા શ્યામઃ શાન્તિકરો ઽરિહા ॥

અરિઘ્નમમરાદીનાં ચક્રં ગૃહ્ય ગદાધરઃ
અર્કં નાગાદિવોદ્યન્તમ્ ઉદ્યમ્યોત્તમતેજસા ॥

સવ્યેનાલમ્બ્ય મહતીં સર્વાસુરવિનાશિનીમ્
કરેણ કાલીં વપુષા શત્રુકાલપ્રદાં ગદામ્ ॥

અન્યૈર્ભુજૈઃ પ્રદીપ્તાનિ ભુજગારિધ્વજઃ પ્રભુઃ
દધારાયુધજાતાનિ શાર્ઙ્ગાદીનિ મહાબલઃ ॥

સ કશ્યપસ્યાત્મભુવં દ્વિજં ભુજગભોજનમ્
પવનાધિકસંપાતં ગગનક્ષોભણં ખગમ્ ॥

ભુજગેન્દ્રેણ વદને નિવિષ્ટેન વિરાજિતમ્
અમૃતારમ્ભનિર્મુક્તં મન્દરાદ્રિમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્ ॥

દેવાસુરવિમર્દેષુ બહુશો દૃષ્ટવિક્રમમ્
મહેન્દ્રેણામૃતસ્યાર્થે વજ્રેણ કૃતલક્ષણમ્ ॥

શિખિનં બલિનં ચૈવ તપ્તકુણ્ડલભૂષણમ્
વિચિત્રપત્રવસનં ધાતુમન્તમિવાચલમ્ ॥

સ્ફીતક્રોડાવલમ્બેન શીતાંશુસમતેજસા
ભોગિભોગાવસક્તેન મણિરત્નેન ભાસ્વતા ॥

પક્ષાભ્યાં ચારુપત્રાભ્યામ્ આવૃત્ય દિવિ લીલયા
યુગાન્તે સેન્દ્રચાપાભ્યાં તોયદાભ્યામિવામ્બરમ્ ॥

નીલલોહિતપીતાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતમ્
કેતુવેષપ્રતિચ્છન્નં મહાકાયનિકેતનમ્ ॥

અરુણાવરજં શ્રીમાન્ આરુહ્ય સમરે વિભુઃ
સુવર્ણવર્ણવપુષા સુપર્ણં ખેચરોત્તમમ્ ॥

તમન્વયુર્દેવગણા મુનયશ્ચ સમાહિતાઃ
ગીર્ભિઃ પરમમન્ત્રાભિસ્ તુષ્ટુવુશ્ચ જનાર્દનમ્ ॥

તદ્વૈશ્રવણસંશ્લિષ્ટં વૈવસ્વતપુરઃસરમ્
દ્વિજરાજપરિક્ષિપ્તં દેવરાજવિરાજિતમ્ ॥

ચન્દ્રપ્રભાભિર્વિપુલં યુદ્ધાય સમવર્તત
પવનાવિદ્ધનિર્ઘોષં સંપ્રદીપ્તહુતાશનમ્ ॥

વિષ્ણોર્જિષ્ણોશ્ચ ભ્રાજિષ્ણોસ્ તેજસા તમસાવૃતમ્
બલં બલવદુદ્વૃત્તં યુદ્ધાય સમવર્તત ॥

સ્વસ્ત્યસ્તુ દેવેભ્ય ઇતિ બૃહસ્પતિરભાષત
સ્વસ્ત્યસ્તુ દાનવાનીક ઉશના વાક્યમાદદે ॥