મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 172

વિષ્ણુત્વં શૃણુ વિષ્ણોશ્ચ હરિત્વં ચ કૃતે યુગે
વૈકુણ્ઠત્વં ચ દેવેષુ કૃષ્ણત્વં માનુષેષુ ચ ॥

ઈશ્વરસ્ય હિ તસ્યૈષા કર્મણાં ગહના ગતિઃ
સંપ્રત્યતીતાન્ભવ્યાંશ્ચ શૃણુ રાજન્યથાતથમ્ ॥

અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એષ ભગવાન્પ્રભુઃ
નારાયણો હ્યનન્તાત્મા પ્રભવો ઽવ્યય એવ ચ ॥

એષ નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ
બ્રહ્મા વાયુશ્ચ સોમશ્ચ ધર્મઃ શક્રો બૃહસ્પતિઃ ॥

અદિતેરપિ પુત્રત્વમ્ એવ યાતિ યુગે યુગે
એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજો વિભુઃ ॥

પ્રસાદજં હ્યસ્ય વિભોર્ અદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્
વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ॥

પ્રધાનાત્મા પુરા હ્યેષ બ્રહ્માણમસૃજત્પ્રભુઃ
સો ઽસૃજત્પૂર્વપુરુષઃ પુરાકલ્પે પ્રજાપતીન્ ॥

અસૃજન્માનવાંસ્તત્ર બ્રહ્મવંશાનનુત્તમાન્
તેભ્યો ઽભવન્મહાત્મભ્યો બહુધા બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ॥

એતદાશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ કર્માનુકીર્તનમ્
કીર્તનીયસ્ય લોકેષુ કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે ॥

વૃતે વૃત્રવધે તત્ર વર્તમાને કૃતે યુગે
આસીત્ત્રૈલોક્યવિખ્યાતઃ સઙ્ગ્રામસ્તારકામયઃ ॥

યત્ર તે દાનવા ઘોરાઃ સર્વે સઙ્ગ્રામદુર્જયાઃ
ઘ્નન્તિ દેવગણાન્સર્વાન્ સયક્ષોરગરાક્ષસાન્ ॥

તે વધ્યમાના વિમુખાઃ ક્ષીણપ્રહરણા રણે
ત્રાતારં મનસા જગ્મુર્ દેવં નારાયણં પ્રભુમ્ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે મેઘા નિર્વાણાઙ્ગારવર્ચસઃ
સાર્કચન્દ્રગ્રહગણં છાદયન્તો નભસ્તલમ્ ॥

ચણ્ડા વિદ્યુદ્ગણોપેતા ઘોરનિર્હ્રાદકારિણઃ
અન્યોન્યવેગાભિહતાઃ પ્રવવુઃ સહ મારુતાઃ ॥

દીપ્તતોયાશનિપનૈર્ વજ્રવેગાનલાનિલૈઃ
રવૈઃ સુઘોરૈરુત્પાતૈર્ દહ્યમાનમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

તત ઉલ્કાસહસ્રાણિ નિપેતુઃ ખગતાન્યપિ
દિવ્યાનિ ચ વિમાનાનિ પ્રપતન્ત્યુત્પતન્તિ ચ ॥

ચતુર્યુગાન્તપર્યાયે લોકાનાં યદ્ભયં ભવેત્
અરૂપવન્તિ રૂપાણિ તસ્મિન્નુત્પાતલક્ષણે ॥

જાતં ચ નિષ્પ્રભં સર્વં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
તિમિરૌઘપરિક્ષિપ્તા ન રેજુશ્ચ દિશો દશ ॥

વિવેશ રૂપિણી કાલી કાલમેઘાવગુણ્ઠિતા
દ્યૌર્ન ભાત્યભિભૂતાર્કા ઘોરેણ તમસાવૃતા ॥

તાન્ઘનૌઘાન્સ તિમિરાન્ દોર્ભ્યામાક્ષિપ્ય સ પ્રભુઃ
વપુઃ સંદર્શયામાસ દિવ્યં કૃષ્ણવપુર્હરિઃ ॥

બલાહકાઞ્જનનિભં બલાહકતનૂરુહમ્
તેજસા વપુષા ચૈવ કૃષ્ણં કૃષ્ણમિવાચલમ્ ॥

દીપ્તપીતામ્બરધરં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્
ધૂમાન્ધકારવપુષં યુગાન્તાગ્નિમિવોત્થિતમ્ ॥

ચતુર્દ્વિગુણપીનાંસં કિરીટચ્છન્નમૂર્ધજમ્
બભૌ ચામીકરપ્રખ્યૈર્ આયુધૈરુપશોભિતમ્ ॥

ચન્દ્રાર્કકિરણોદ્દ્યોતં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્
નન્દકાનન્દિતકરં શરાશીવિષધારિણમ્ ॥

શક્તિચિત્રબલોદગ્રં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
વિષ્ણુશૈલં ક્ષમામૂલં શ્રીવૃક્ષં શાર્ઙ્ગશૃઙ્ગિણમ્ ॥

ત્રિદશોદારફલદં સ્વર્ગસ્ત્રીચારુપલ્લવમ્
સર્વલોકમનઃકાન્તં સર્વસત્ત્વમનોહરમ્ ॥

નાનવિમાનવિટપં તોયદામ્બુમધુસ્રવમ્
વિદ્યાહંકારસારાઢ્યં મહાભૂતપ્રરોહણમ્ ॥

વિશેષપત્રૈર્નિચિતં ગ્રહનક્ષત્રપુષ્પિતમ્
દૈત્યલોકમહાસ્કન્ધં મર્ત્યલોકપ્રકાશિતમ્ ॥

સાગરાકારનિર્હ્રાદં રસાતલમહાશ્રયમ્
મૃગેન્દ્રપાશૈર્વિતતં પક્ષજન્તુનિષેવિતમ્ ॥

શીલાર્થચારુગન્ધાઢ્યં સર્વલોકમહાદ્રુમમ્
અવ્યક્તાનન્તસલિલં વ્યક્તાહંકારફેનિલમ્ ॥

મહાભૂતતરઙ્ગૌઘં ગ્રહનક્ષત્રબુદ્બુદમ્
વિમાનવિહગવ્યાતં તોયદાડમ્બરાકુલમ્ ॥

જન્તુમત્સ્યગણાકીર્ણં શૈલશઙ્ખકુલૈર્યુતમ્
ત્રૈગુણ્યવિષયાવર્તં સર્વલોકતિમિઙ્ગિલમ્ ॥

વીરવૃક્ષલતાગુલ્મં ભુજગોત્કૃષ્ટશૈવલમ્
દ્વાદશાર્કમહાદ્વીપં રુદ્રૈકાદશપત્તનમ્ ॥

વસ્વષ્ટપર્વતોપેતં ત્રૈલોક્યામ્ભોમહોદધિમ્
સંધ્યાસંખ્યોર્મિસલિલં સુપર્ણાનિલસેવિતમ્ ॥

દૈત્યરક્ષોગણગ્રાહં યક્ષોરગઝષાકુલમ્
પિતામહમહાવીર્યં સર્વસ્ત્રીરત્નશોભિતમ્ ॥

શ્રીકીર્તિકાન્તિલક્ષ્મીભિર્ નદીભિર્ ઉપશોભિતમ્
કાલયોગિમહાપર્વ પ્રલયોત્પત્તિવેગિનમ્ ॥

તં તુ યોગમહાપારં નારાયણમહાર્ણવમ્
દેવાધિદેવં વરદં ભક્તાનાં ભક્તિવત્સલમ્ ॥

અનુગ્રહકરં દેવં પ્રશાન્તિકરણં શુભમ્
હર્યશ્વરથસંયુક્તે સુપર્ણધ્વજસેવિતે ॥

ગ્રહચન્દ્રાર્કરચિતે મન્દરાક્ષવરાવૃતે
અનન્તરશ્મિભિર્યુક્તે વિસ્તીર્ણે મેરુગહ્વરે ॥

તારકાચિત્રકુસુમે ગ્રહનક્ષત્રબન્ધુરે
ભયેષ્વભયદં વ્યોમ્નિ દેવા દૈત્યપરાજિતાઃ ॥

દદૃશુસ્તે સ્થિતં દેવં દિવ્યે લોકમયે રથે
તે કૃતાઞ્જલયઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥

જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ
સ તેષાં તાં ગિરં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્દૈવતદૈવતમ્ ॥

મનશ્ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે
આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુર્ ઉત્તમં વપુરાસ્થિતઃ ॥

ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ
શાન્તિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાં ગણાઃ ॥

જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્
તે તસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ ॥

દેવાઃ પ્રીતિં સમાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્
તતસ્તમઃ સંહૃતં તદ્ વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ ॥

પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રશાન્તાશ્ચ દિશો દશ
શુદ્ધપ્રભાણિ જ્યોતીંષિ સોમશ્ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણામ્ ॥

ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રશાન્તાશ્ચાપિ સિન્ધવઃ
વિરજસ્કાભવન્માર્ગા નાકવર્ગાદયસ્ત્રયઃ ॥

યથાર્થમૂહુઃ સરિતો નાપિ ચુક્ષુભિરે ઽર્ણવાઃ
આસઞ્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામન્તરાત્મસુ ॥

મહર્ષયો વીતશોકા વેદાન્ ઉચ્ચૈરધીયત
યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ ॥

પ્રવૃત્તધર્માઃ સંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ
વિષ્ણોર્દત્તપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધને ગિરમ્ ॥