મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 166

ભૂત્વા નારાયણો યોગી સત્ત્વમૂર્તિર્વિભાવસુઃ
ગભસ્તિભિઃ પ્રદીપ્તાભિઃ સંશોષયતિ સાગરાન્ ॥

તતઃ પીત્વાર્ણવાન્ સર્વાન્ નદીઃ કૂપાંશ્ચ સર્વશઃ
પર્વતાનાં ચ સલિલં સર્વમાદાય રશ્મિભિઃ ॥

ભિત્ત્વા ગભસ્તિભિશ્ચૈવ મહીં ગત્વા રસાતલાત્
પાતાલજલમાદાય પિબતે રસમુત્તમમ્ ॥

મૂત્રાસૃક્ક્લેદમ્ અન્યચ્ચ યદસ્તિ પ્રાણિષુ ધ્રુવમ્
તત્સર્વમરવિન્દાક્ષ આદત્તે પુરુષોત્તમઃ ॥

વાયુશ્ચ બલવાન્ભૂત્વા વિધુન્વાનો ઽખિલં જગત્
પ્રાણાપાનસમાનાદ્યાન્ વાયૂન્ આકર્ષતે હરિઃ ॥

તતો દેવગણાઃ સર્વે ભૂતાન્યેવ ચ યાનિ તુ
ગન્ધો ઘ્રાણં શરીરં ચ પૃથિવીં સંશ્રિતા ગુણાઃ ॥

જિહ્વા રસશ્ચ સ્નેહશ્ચ સંશ્રિતાઃ સલિલે ગુણાઃ
રૂપં ચક્ષુર્વિપાકશ્ચ જ્યોતિરેવાશ્રિતા ગુણાઃ ॥

સ્પર્શઃ પ્રાણશ્ચ ચેષ્ટા ચ પવને સંશ્રિતા ગુણાઃ
શબ્દઃ શ્રોત્રં ચ ખાન્યેવ ગગને સંશ્રિતા ગુણાઃ ॥

લોકમાયા ભગવતા મુહૂર્તેન વિનાશિતા
મનો બુદ્ધિશ્ચ સર્વેષાં ક્ષેત્રજ્ઞશ્ચેતિ યઃ શ્રુતઃ ॥

તં વરેણ્યં પરમેષ્ઠી હૃષીકેશમુપાશ્રિતઃ
તતો ભગવતસ્તસ્ય રશ્મિભિઃ પરિવારિતઃ ॥

વાયુનાક્રમ્યમાણાસુ દ્રુમશાખાસુ ચાશ્રિતઃ
તેષાં સંઘર્ષણોદ્ભૂતઃ પાવકઃ શતધા જ્વલન્ ॥

અદહચ્ચ તદા સર્વં વૃતઃ સંવર્તકો ઽનલઃ
સપર્વતદ્રુમાન્ગુલ્માંલ્ લતાવલ્લીસ્તૃણાનિ ચ ॥

વિમાનાનિ ચ દિવ્યાનિ પુરાણિ વિવિધાનિ ચ
યાનિ ચાશ્રયણીયાનિ તાનિ સર્વાણિ સો ઽદહત્ ॥

ભસ્મીકૃત્ય તતઃ સર્વાંલ્ લોકાંલ્લોકગુરુર્હરિઃ
ભૂયો નિર્વાપયામાસ યુગાન્તેન ચ કર્મણા ॥

સહસ્રવૃષ્ટિઃ શતધા ભૂત્વા કૃષ્ણો મહાબલઃ
દિવ્યતોયેન હવિષા તર્પયામાસ મેદિનીમ્ ॥

તતઃ ક્ષીરનિકાયેન સ્વાદુના પરમામ્ભસા
શિવેન પુણ્યેન મહી નિર્વાણમગમત્પરમ્ ॥

તેન રોધેન સંછન્ના પયસાં વર્ષતો ધરા
એકાર્ણવજલીભૂતા સર્વસત્ત્વવિવર્જિતા ॥

મહાસત્ત્વાન્યપિ વિભું પ્રવિષ્ટાન્યમિતૌજસમ્
નષ્ટાર્કપવનાકાશે સૂક્ષ્મે જગતિ સંવૃતે ॥

સંશોષમાત્મના કૃત્વા સમુદ્રાનપિ દેહિનઃ
દગ્ધ્વા સંપ્લાવ્ય ચ તથા સ્વપિત્યેકઃ સનાતનઃ ॥

પૌરાણં રૂપમાસ્થાય સ્વપિત્યમિતવિક્રમઃ
એકાર્ણવજલવ્યાપી યોગી યોગમુપાશ્રિતઃ ॥

અનેકાનિ સહસ્રાણિ યુગાન્યેકાર્ણવામ્ભસિ
ન ચૈનં કશ્ચિદવ્યક્તં વ્યક્તં વેદિતુમર્હતિ ॥

કશ્ચૈવ પુરુષો નામ કિંયોગઃ કશ્ચ યોગવાન્
અસૌ કિયન્તં કાલં ચ એકાર્ણવવિધિં પ્રભુઃ ॥

કરિષ્યતીતિ ભગવાન્ ઇતિ કશ્ચિન્ ન બુધ્યતે ॥

ન દ્રષ્ટા નૈવ ગમિતા ન જ્ઞાતા નૈવ પાર્શ્વગઃ
તસ્ય ન જ્ઞાયતે કિંચિત્ તમૃતે દેવસત્તમમ્ ॥

નભઃ ક્ષિતિં પવનમ્ અપઃ પ્રકાશકં પ્રજાપતિં ભુવનધરં સુરેશ્વરમ્
પિતામહં શ્રુતિનિલયં મહામુનિં પ્રશામ્ય ભૂયઃ શયનં હ્યરોચયત્ ॥