મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 150

અથ ગ્રસનમાલોક્ય યમઃ ક્રોધવિમૂર્છિતઃ
વવર્ષ શરવર્ષેણ વિશેષેણાગ્નિવર્ચસા ॥

સ વિદ્ધો બહુભિર્બાણૈર્ ગ્રસનો ઽતિપરાક્રમઃ
કૃતપ્રતિકૃતાકાઙ્ક્ષી ધનુરાનમ્ય ભૈરવમ્ ॥

શતૈઃ પઞ્ચભિરત્યુગ્રૈઃ શરાણાં યમમર્દયત્
સ વિચિન્ત્ય યમો બાણાન્ ગ્રસનસ્યાતિપૌરુષમ્ ॥

બાણવૃષ્ટિભિરુગ્રાભિર્ યમો ગ્રસનમર્દયત્
કૃતાન્તશરવૃષ્ટિં તાં વિયતિ પ્રતિસર્પિણીમ્ ॥

ચિછેદ શરવર્ષેણ ગ્રસનો દાનવેશ્વરઃ
વિફલાં તાં સમાલોક્ય યમસ્તાં શરસંતતિમ્ ॥

સ વિચિન્ત્ય શરવ્રાતં ગ્રસનસ્ય રથં પ્રતિ
ચિક્ષેપ મુદ્ગરં ઘોરં તરસા તસ્ય ચાન્તકઃ ॥

સ તં મુદ્ગરમ્ આયાન્તમ્ ઉત્પ્લુત્ય ગગનસ્થિતમ્
જગ્રાહ વામહસ્તેન યામ્યં દાનવનન્દનઃ ॥

તમેવ મુદ્ગરં ગૃહ્ય યમસ્ય મહિષં રુષા
પાતયામાસ વેગેન સ પપાત મહીતલે ॥

ઉત્પ્લુત્યાથ યમસ્તસ્માન્ મહિષાન્નિષ્પતિષ્યતઃ
પ્રાસેન તાડયામાસ ગ્રસનં વદને દૃઢમ્ ॥

સ તુ પ્રાસપ્રહારેણ મૂર્છિતો ન્યપતદ્ભુવિ
ગ્રસનં પતિતં દૃષ્ટ્વા જમ્ભો ભીમપરાક્રમઃ ॥

યમસ્ય ભિન્દિપાલેન પ્રહારમકરોદ્ધૃદિ
યમસ્તેન પ્રહારેણ સુસ્રાવ રુધિરં મુખાત્ ॥

કૃતાન્તં મર્દિતં દૃષ્ટ્વા ગદાપાણિર્ધનાધિપઃ
વૃતો યક્ષાયુતશતૈર્ જમ્ભં પ્રત્યુદ્યયૌ રુષા ॥

જમ્ભો રુષા તમ્ આયાન્તં દાનવાનીકસંવૃતઃ
ઉવાચ પ્રાજ્ઞો વાક્યં તુ યથા સ્નિગ્ધેન ભાષિતમ્ ॥

ગ્રસનો લબ્ધસંજ્ઞો ઽથ યમસ્ય પ્રાહિણોદ્ગદામ્
મણિહેમપરિષ્કારાં ગુર્વીમ્ અરિવિમર્દિનીમ્ ॥

તામપ્રતર્ક્યાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ગદાં મહિષવાહનઃ
ગદાયાઃ પ્રતિઘાતાર્થં જગદ્દલનભૈરવમ્ ॥

દણ્ડં મુમોચ કોપેન જ્વાલામાલાસમાકુલમ્
સ ગદાં વિયતિ પ્રાપ્ય રરાસામ્બુધરો યથા ॥

સંઘટ્ટમભવત્તાભ્યાં શૈલાભ્યામિવ દુઃસહમ્
તાભ્યાં નિષ્પેષનિર્હ્રાદ જડીકૃતદિગન્તરમ્ ॥

જગદ્ વ્યાકુલતાં યાતં પ્રલયાગમશઙ્કયા
ક્ષણાત્પ્રશાન્તનિર્હ્રાદં જ્વલદુલ્કાસમાચિતમ્ ॥

નિષ્પેષણે તયોર્ભીમમ્ અભૂદ્ગગનગોચરમ્
નિહત્યાથ ગદાં દણ્ડસ્ તતો ગ્રસનમૂર્ધનિ ॥

હૃત્વા શ્રિયમિવાનર્થો દુર્વૃત્તસ્યાપતદ્દૃઢઃ
સ તુ તેન પ્રહારેણ દૃષ્ટ્વા સતિમિરા દિશઃ ॥

પપાત ભૂમૌ નિઃસંજ્ઞો ભૂમિરેણુવિભૂષિતઃ
તતો હાહારવો ઘોરઃ સેનયોરુભયોરભૂત્ ॥

તતો મુહૂર્તમાત્રેણ ગ્રસનઃ પ્રાપ્ય ચેતનામ્
અપશ્યત્સ્વાં તનું ધ્વસ્તાં વિલોલાભરણામ્બરામ્ ॥

સ ચાપિ ચિન્તયામાસ કૃતે પ્રતિકૃતિક્રિયામ્
મદ્વિધે વસ્તુનિ પુંસિ પ્રભોઃ પરિભવોદયાત્ ॥

મય્યાશ્રિતાનિ સૈન્યાનિ જિતે મયિ વિનાશિતા
અસંભાવિત એવાસ્તુ જનઃ સ્વચ્છન્દચેષ્ટિતઃ ॥

ન તુ વ્યર્થશતોદ્ઘુષ્ટ સંભાવિતધનો નરઃ
એવં સંચિન્ત્ય વેગેન સમુત્તસ્થૌ મહાબલઃ ॥

મુદ્ગરં કાલદણ્ડાભં ગૃહીત્વા ગિરિસંનિભઃ
ગ્રસનો ઘોરસંકલ્પઃ સંદષ્ટૌષ્ઠપુટચ્છદઃ ॥

રથેન ત્વરિતો ગચ્છન્ નાસસાદાન્તકં રણે
સમાસાદ્ય યમં યુદ્ધે ગ્રસનો ભ્રામ્ય મુદ્ગરમ્ ॥

વેગેન મહતા રૌદ્રં ચિક્ષેપ યમમૂર્ધનિ
વિલોક્ય મુદ્ગરં દીપ્તં યમઃ સંભ્રાન્તલોચનઃ ॥

વઞ્ચયામાસ દુર્ધર્ષં મુદ્ગરં સ મહાબલઃ
તસ્મિન્નપસૃતે દૂરં ચણ્ડાનાં ભીમકર્મણામ્ ॥

યામ્યાનાં કિંકરાણાં તુ સહસ્રં નિષ્પિપેષ હ
તતસ્તાં નિહતાં દૃષ્ટ્વા ઘોરાં કિંકરવાહિનીમ્ ॥

અગમત્પરમં ક્ષોભં નાનાપ્રહરણોદ્યતઃ
ગ્રસનસ્તુ સમાલોક્ય તાં કિંકરમયીં ચમૂમ્ ॥

મેને યમસહસ્રાણિ સૃષ્ટાનિ યમમાયયા
નિગ્રાહ્ય ગ્રસનઃ સેનાં વિસૃજન્નસ્ત્રવૃષ્ટયઃ ॥

કલ્પાન્તઘોરસંકાશો બભૂવ ક્રોધમૂર્છિતઃ
કાંશ્ચિદ્બિભેદ શૂલેન કાંશ્ચિદ્બાણૈરજિહ્મગૈઃ ॥

કાંશ્ચિત્ પિપેષ ગદયા કાંશ્ચ મુદ્ગરવૃષ્ટિભિઃ
કેચિત્પ્રાસપ્રહારૈશ્ચ દારુણૈસ્તાડિતાસ્તદા ॥

અપરે બહુશસ્તસ્ય લલમ્બુર્બાહુમણ્ડલે
શિલાભિરપરે જઘ્નુર્ દ્રુમૈરન્યૈર્મહોચ્છ્રયૈઃ ॥

તસ્યાપરે તુ ગાત્રેષુ દશનૈરપ્યદંશયન્
અપરે મુષ્ટિભિઃ પૃષ્ઠં કિંકરાઃ પ્રહરન્તિ ચ ॥

અભિદ્રુતસ્તથા ઘોરૈર્ ગ્રસનઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
ઉત્સૃજ્ય ગાત્રં ભૂપૃષ્ઠે નિષ્પિપેષ સહસ્રશઃ ॥

કાંશ્ચિદુત્થાય મુષ્ટિભિર્ જઘ્ને કિંકરસંશ્રયાન્
સ તુ કિંકરયુદ્ધેન ગ્રસનઃ શ્રમમાપ્તવાન્ ॥

તમાલોક્ય યમઃ શ્રાન્તં નિહતાં ચ સ્વવાહિનીમ્
આજગામ સમુદ્યમ્ય દણ્ડં મહિષવાહનઃ ॥

ગ્રસનસ્તુ સમાયાન્તમ્ આજઘ્ને ગદયોરસિ
અચિન્તયિત્વા તત્કર્મ ગ્રસનસ્યાન્તકો ઽરિહા ॥

જઘ્ને રથસ્ય મૂર્ધન્યાન્ વ્યાઘ્રાન્દણ્ડેન કોપનઃ
સ રથો દણ્ડમથિતૈર્ વ્યાઘ્રૈરર્ધૈર્ વિકૃષ્યતે ॥

સંશયઃ પુરુષસ્યેવ ચિત્તં દૈત્યસ્ય તદ્રથમ્
સમુત્સૃજ્ય રથં દૈત્યઃ પદાતિર્ધરણીં ગતઃ ॥

યમં ભુજાભ્યામાદાય યોધયામાસ દાનવઃ
યમો ઽપિ શસ્ત્રાણ્યુત્સૃજ્ય બાહુયુદ્ધેષ્વવર્તત ॥

ગ્રસનઃ કટિવસ્ત્રૈસ્તુ યમં ગુહ્ય બલોદ્ધતઃ
ભ્રામયામાસ વેગેન પ્રચિત્તમિવ સમ્ભ્રમઃ ॥

યમો ઽપિ કણ્ઠે ઽવષ્ટભ્ય દૈત્યં બાહુયુગેન તુ
વેગેન ભ્રામયામાસ સમુત્કૃષ્ય મહીતલાત્ ॥

તતો મુષ્ટિભિરન્યોન્યં નિર્દયૌ તૌ નિજઘ્નતુઃ
દૈત્યેન્દ્રસ્યાતિકાયત્વાત્ તતઃ શ્રાન્તભુજો યમઃ ॥

સ્કન્ધે નિધાય દૈત્યસ્ય મુખં વિશ્રાન્તિમૈચ્છત
તમાલક્ષ્ય તતો દૈત્યઃ શ્રાન્તમન્તકમોજસા ॥

નિષ્પિપેષ મહીપૃષ્ઠે બહુશઃ પાર્ષ્ણિપાણિભિઃ
યાવદ્યમસ્ય વદનાત્ સુસ્રાવ રુધિરં બહુ ॥

નિર્જીવિતં યમં દૃષ્ટ્વા તતઃ સંત્યજ્ય દાનવઃ
જયં પ્રાપ્યોદ્ધતં દૈત્યો નાદં મુક્ત્વા મહાસ્વનઃ ॥

સ્વયં સૈન્યં સમાસાદ્ય તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ
ધનાધિપસ્ય જમ્ભેન સાયકૈર્મર્મભેદિભિઃ ॥

દિશો ઽવરુદ્ધાઃ ક્રુદ્ધેન સૈન્યં ચાસ્ય નિકૃન્તિતમ્
તતઃ ક્રોધપરીતસ્તુ ધનેશો જમ્ભદાનવમ્ ॥

હૃદિ વિવ્યાધ બાણાનાં સહસ્રેણાગ્નિવર્ચસામ્
સારથિં ચ શતેનાજૌ ધ્વજં દશભિરેવ ચ ॥

હસ્તૌ ચ પઞ્ચસપ્તત્યા માર્ગણૈર્દશભિર્ધનુઃ
માર્ગણૈર્ બર્હિપત્ત્રાઙ્ગૈસ્ તૈલધૌતૈરજિહ્મગૈઃ ॥

સિંહમેકેન તં તીક્ષ્ણૈર્ વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ
જમ્ભસ્તુ કર્મ તદ્દૃષ્ટ્વા ધનેશસ્યાતિદુષ્કરમ્ ॥

હૃદિ ધૈર્યં સમાલમ્બ્ય કિંચિત્સંત્રસ્તમાનસઃ
જગ્રાહ નિશિતાન્બાણાઞ્ છત્રુમર્મવિભેદિનઃ ॥

આકર્ણાકૃષ્ટચાપસ્તુ જમ્ભઃ ક્રોધપરિપ્લુતઃ
વિવ્યાધ ધનદં તીક્ષ્ણૈઃ શરૈર્વક્ષસિ દાનવઃ ॥

સારથિં ચાસ્ય બાણેન દૃઢેનાભ્યહનદ્ધૃદિ
ચિછેદ જ્યામથૈકેન તૈલધૌતેન દાનવઃ ॥

તતસ્તુ નિશિતૈર્બાણૈર્ દારુણૈર્ મર્મભેદિભિઃ
વિવ્યાધોરસિ વિત્તેશં દશભિઃ ક્રૂરકર્મકૃત્ ॥

મોહં પરમતો ગચ્છન્ દૃઢવિદ્ધો હિ વિત્તપઃ
સ ક્ષણાદ્ધૈર્યમાલમ્બ્ય ધનુરાકૃષ્ય ભૈરવમ્ ॥

કિરન્બાણસહસ્રાણિ નિશિતાનિ ધનાધિપઃ
દિશઃ ખં વિદિશો ભૂમીર્ અનીકાન્યસુરસ્ય ચ ॥

પૂરયામાસ વેગેન સંછાદ્ય રવિમણ્ડલમ્
જમ્ભો ઽપિ પરમેકૈકં શરૈર્બહુભિરાહવે ॥

ચિછેદ લઘુસંધાનો ધનેશસ્યાતિપૌરુષાત્
તતો ધનેશઃ સંક્રુદ્ધો દાનવેન્દ્રસ્ય કર્મણા ॥

વ્યધમત્તસ્ય સૈન્યાનિ નાનાસાયકવૃષ્ટિભિઃ
તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કૃતં કર્મ ધનાધ્યક્ષસ્ય દાનવઃ ॥

ગૃહીત્વા મુદ્ગરં ભીમમ્ આયસં હેમભૂષિતમ્
ધનદાનુચરાન્યક્ષાન્ નિષ્પિપેષ સહસ્રશઃ ॥

તે વધ્યમાના દૈત્યેન મુઞ્ચન્તો ભૈરવાન્રવાન્
રથં ધનપતેઃ સર્વે પરિવાર્ય વ્યવસ્થિતાઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તાનર્દિતાન્દેવઃ શૂલં જગ્રાહ દારુણમ્
તેન દૈત્યસહસ્રાણિ સૂદયામાસ સત્વરઃ ॥

ક્ષીયમાણેષુ દૈત્યેષુ દાનવઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
જગ્રાહ પરશું દૈત્યો મર્દનં દૈત્યવિદ્વિષામ્ ॥

સ તેન શિતધારેણ ધનભર્તુર્ મહારથમ્
ચિછેદ શતશો દૈત્યો હ્ય્ આખુઃ સ્નિગ્ધમિવામ્બરમ્ ॥

પદાતિરથ વિત્તેશો ગદામાદાય ભૈરવીમ્
મહાહવવિમર્દેષુ દૃપ્તશત્રુવિનાશિનીમ્ ॥

અધૃષ્યાં સર્વભૂતાનાં બહુવર્ષગણાર્ચિતામ્
નાનાચન્દનદિગ્ધાઙ્ગાં દિવ્યપુષ્પવિવાસિતામ્ ॥

નિર્મલાયોમયીં ગુર્વીમ્ અમોઘાં હેમભૂષણામ્
ચિક્ષેપ મૂર્ધ્નિ સંક્રુદ્ધો જમ્ભસ્ય તુ ધનાધિપઃ ॥

આયાન્તીં તાં સમાલોક્ય તડિત્સંઘાતમણ્ડિતામ્
દૈત્યો ગદાભિઘાતાર્થં શસ્ત્રવૃષ્ટિં મુમોચ હ ॥

ચક્રાણિ કુણપાન્પ્રાસાન્ ભુશુણ્ડીઃ પટ્ટિશાનપિ
હેમકેયૂરનદ્ધાભ્યાં બાહુભ્યાં ચણ્ડવિક્રમઃ ॥

વ્યર્થીકૃત્ય તુ તાન્સર્વાન્ આયુધાન્દૈત્યવક્ષસિ
પ્રસ્ફુરન્તી પપાતોગ્રા મહોલ્કેવાદ્રિકન્દરે ॥

સ તયાભિહતો ગાઢં પપાત રથકૂબરે
સ્રોતોભિશ્ચાસ્ય રુધિરં સુસ્રાવ ગતચેતસઃ ॥

જમ્ભં તુ નિહતં મત્વા કુજમ્ભો ભૈરવસ્વનઃ
ધનાધિપસ્ય સંક્રુદ્ધો વાક્યેનાતીવ કોપિતઃ ॥

ચક્રે બાણમયં જાલં દિક્ષુ યક્ષાધિપસ્ય તુ
ચિછેદ બાણજાલં તદ્ અર્ધચન્દ્રૈઃ શિતૈસ્તતઃ ॥

મુમોચ શરવૃષ્ટિં તુ તસ્મૈ યક્ષાધિપો બલી
સ તં દૈત્યઃ શરવ્રાતં ચિછેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

વ્યર્થીકૃતાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા શરવૃષ્ટિં ધનાધિપઃ
શક્તિં જગ્રાહ દુર્ધર્ષાં હેમઘણ્ટાટ્ટહાસિનીમ્ ॥

બાહુના રત્નકેયૂર કાન્તિસંતાનહાસિના
સ તાં નિરૂપ્ય વેગેન કુજમ્ભાય મુમોચ હ ॥

સા કુજમ્ભસ્ય હૃદયં દારયામાસ દારુણમ્
વિત્તેહા સ્વલ્પસત્ત્વસ્ય પુરુષસ્યેવ ભાવિતા ॥

અથાસ્ય હૃદયં ભિત્ત્વા જગામ ધરણીતલમ્
તતો મુહૂર્તાદસ્વસ્થો દાનવો દારુણાકૃતિઃ ॥

જગ્રાહ પટ્ટિશં દૈત્યઃ પ્રાંશું શિતશિલામુખમ્
સ તેન પટ્ટિશેનાજૌ ધનદસ્ય સ્તનાન્તરમ્ ॥

વાક્યેન તીક્ષ્ણરૂપેણ મર્માન્તરવિસર્પિણા
નિર્બિભેદાભિજાતસ્ય હૃદયં દુર્જનો યથા ॥

તેન પટ્ટિશઘાતેન ધનેશઃ પરિમૂર્છિતઃ
નિપપાત રથોપસ્થે જર્જરો ધૂર્વહો યથા ॥

તથાગતં તુ તં દૃષ્ટ્વા ધનેશં નરવાહનમ્
ખડ્ગાસ્ત્રો નિરૃતિર્દેવો નિશાચરબલાનુગઃ ॥

અભિદુદ્રાવ વેગેન કુજમ્ભં ભીમવિક્રમમ્
અથ દૃષ્ટ્વા તુ દુર્ધર્ષં કુજમ્ભો રાક્ષસેશ્વરમ્ ॥

ચોદયામાસ સૈન્યાનિ રાક્ષસેન્દ્રવધં પ્રતિ
સ દૃષ્ટ્વા ચોદિતાં સેનાં ભલ્લનાનાસ્ત્રભીષણામ્ ॥

રથાદાપ્લુત્ય વેગેન ભૂષણદ્યુતિભાસ્વરઃ
ખડ્ગેન કમલાનીવ વિકોશેનામ્બરત્વિષા ॥

ચિછેદ રિપુવક્ત્રાણિ વિચિત્રાણિ સમન્તતઃ
તિર્યક્પૃષ્ઠમધશ્ચોર્ધ્વં દીર્ઘબાહુર્મહાસિના ॥

સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાટોપ ભ્રુકુટીવિકટાનનઃ
પ્રચણ્ડકોપરક્તાક્ષો ન્યકૃન્તદ્દાનવાન્રણે ॥

તતો નિઃશેષિતપ્રાયાં વિલોક્ય સ્વામનીકિનીમ્
મુક્ત્વા કુજમ્ભો ધનદં રાક્ષસેન્દ્રમભિદ્રવન્ ॥

લબ્ધસંજ્ઞો ઽથ જમ્ભસ્તુ ધનાધ્યક્ષપદાનુગાન્
જીવગ્રાહાન્સ જગ્રાહ બદ્ધ્વા પાશૈઃ સહસ્રશઃ ॥

મૂર્તિમન્તિ તુ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ દાનવાઃ
વાહનાનિ ચ દિવ્યાનિ વિમાનાનિ સહસ્રશઃ ॥

ધનેશો લબ્ધસંજ્ઞો ઽથ તામવસ્થાં વિલોક્ય તુ
નિઃશ્વસન્દીર્ઘમુષ્ણં ચ રોષાત્તામ્રવિલોચનઃ ॥

ધ્યાત્વાસ્ત્રં ગારુડં દિવ્યં બાણં સંધાય કાર્મુકે
મુમોચ દાનવાનીકે તં બાણં શત્રુદારણમ્ ॥

પ્રથમં કાર્મુકાત્તસ્ય નિશ્ચેરુર્ધૂમરાજયઃ
અનન્તરં સ્ફુલિઙ્ગાનાં કોટયો દીપ્તવર્ચસામ્ ॥

તતો જ્વાલાકુલં વ્યોમ ચકારાસ્ત્રં સમન્તતઃ
તતઃ ક્રમેણ દુર્વારં નાનારૂપં તદાભવત્ ॥

અમૂર્તશ્ચાભવલ્લોકો હ્ય્ અન્ધકારસમાવૃતઃ
તતો ઽન્તરિક્ષે શંસન્તિ તેજસ્તે તુ પરિષ્કૃતમ્ ॥

કુજમ્ભસ્તત્સમાલોચ્ય દાનવો ઽતિપરાક્રમઃ
અભિદુદ્રાવ વેગેન પદાતિર્ધનદં નદન્ ॥

અથાભિમુખમ્ આયાન્તં દૈત્યં દૃષ્ટ્વા ધનાધિપઃ
બભૂવ સમ્ભ્રમાવિષ્ટઃ પલાયનપરાયણઃ ॥

તતઃ પલાયતસ્તસ્ય મુકુટં રત્નમણ્ડિતમ્
પપાત ભૂતલે દીપ્તં રવિબિમ્બમિવામ્બરાત્ ॥

શૂરાણામભિજાતાનાં ભર્તર્યપસૃતે રણાત્
મર્તું સંગ્રામશિરસિ યુક્તં તદ્ભૂષણાગ્રતઃ ॥

ઇતિ વ્યવસ્ય દુર્ધર્ષા નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રપાણયઃ
યુયુત્સવઃ સ્થિતા યક્ષા મુકુટં પરિવાર્ય તમ્ ॥

અભિમાનધના વીરા ધનદસ્ય પદાનુગાઃ
તાનમર્ષાચ્ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય દાનવશ્ચણ્ડપૌરુષઃ ॥

ભુશુણ્ડીં ભૈરવાકારાં ગૃહીત્વા શૈલગૌરવામ્
રક્ષિણો મુકુટસ્યાથ નિષ્પિપેષ નિશાચરાન્ ॥

તાન્પ્રમથ્યાથ દનુજો મુકુટં તત્સ્વકે રથે
સમારોપ્યામરરિપુર્ જિત્વા ધનદમાહવે ॥

ધનાનિ રત્નાનિ ચ મૂર્તિમન્તિ તથા નિધાનાનિ શરીરિણશ્ચ
આદાય સર્વાણિ જગામ દૈત્યો જમ્ભઃ સ્વસૈન્યં દનુજેન્દ્રસિંહઃ
ધનાધિપો વૈ વિનિકીર્ણમૂર્ધજો જગામ દીનઃ સુરભર્તુરન્તિકમ્ ॥

કુજમ્ભેનાથ સંસક્તો રજનીચરનન્દનઃ
માયામમોઘામાશ્રિત્ય તામસીં રાક્ષસેશ્વરઃ ॥

મોહયામાસ દૈત્યેન્દ્રં જગત્કૃત્વા તમોમયમ્
તતો વિફલનેત્રાણિ દાનવાનાં બલાનિ તુ ॥

ન શેકુશ્ચલિતં તત્ર પદાદપિ પદં તદા
તતો નાનાસ્ત્રવર્ષેણ દાનવાનાં મહાચમૂમ્ ॥

જઘાન ઘનનીહાર તિમિરાતુરવાહનામ્
વધ્યમાનેષુ દૈત્યેષુ કુજમ્ભે મૂઢચેતસિ ॥

મહિષો દાનવેન્દ્રસ્તુ કલ્પાન્તામ્ભોદસંનિભઃ
અસ્ત્રં ચકાર સાવિત્રમ્ ઉલ્કાસંઘાતમણ્ડિતમ્ ॥

વિજૃમ્ભત્યથ સાવિત્રે પરમાસ્ત્રે પ્રતાપિનિ
પ્રણાશમગમત્તીવ્રં તમો ઘોરમનન્તરમ્ ॥

તતો ઽસ્ત્રં વિસ્ફુલિઙ્ગાઙ્કં તમઃ કૃત્સ્નં વ્યનાશયત્
પ્રફુલ્લારુણપદ્મૌઘં શરદીવામલં સરઃ ॥

તતસ્તમસિ સંશાન્તે દૈત્યેન્દ્રાઃ પ્રાપ્તચક્ષુષઃ
ચક્રુઃ ક્રૂરેણ મનસા દેવાનીકૈઃ સહાદ્ભુતમ્ ॥

શસ્ત્રૈરમર્ષાન્નિર્મુક્તૈર્ ભુજંગાસ્ત્રં વિનોદિતમ્
અથાદાય ધનુર્ઘોરમ્ ઇષૂંશ્ચાશીવિષોપમાન્ ॥

કુજમ્ભો ઽધાવત ક્ષિપ્તં રક્ષોરાજબલં પ્રતિ
રાક્ષસેન્દ્રસ્તમ્ આયાન્તં વિલોક્ય સપદાનુગઃ ॥

વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈઃ ક્રૂરાશીવિષભીષણૈઃ
તદાદાનં ચ સંધાનં ન મોક્ષશ્ચાપિ લક્ષ્યતે ॥

ચિછેદાસ્ય શરવ્રાતાન્ સ્વશરૈર્ અતિલાઘવાત્
ધ્વજં પરમતીક્ષ્ણેન ચિત્રકર્મામરદ્વિષઃ ॥

સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાતયત્
કુજમ્ભઃ કર્મ તદ્દૃષ્ટ્વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સંયુગે ॥

રોષરક્તેક્ષણયુતો રથાદાપ્લુત્ય દાનવઃ
ખડ્ગં જગ્રાહ વેગેન શરદમ્બરનિર્મલમ્ ॥

ચર્મ ચોદયખણ્ડેન્દુ દશકેન વિભૂષિતમ્
અભ્યદ્રવદ્રણે દૈત્યો રક્ષો ઽધિપતિમોજસા ॥

તં રક્ષો ઽધિપતિઃ પ્રાપ્તં મુદ્ગરેણાહનદ્ધૃદિ
સ તુ તેન પ્રહારેણ ક્ષીણઃ સંભ્રાન્તમાનસઃ ॥

તસ્થાવચેષ્ટો દનુજો યથા ધીરો ધરાધરઃ
સ મુહૂર્તં સમાશ્વસ્તો દાનવેન્દ્રો ઽતિદુર્જયઃ ॥

રથમારુહ્ય જગ્રાહ રક્ષો વામકરેણ તુ
કેશેષુ નિરૃતિં દૈત્યો જાનુનાક્રમ્ય ધિષ્ઠિતમ્ ॥

તતઃ ખડ્ગેન ચ શિરશ્ છેત્તુમૈચ્છદમર્ષણઃ
તસ્મિંસ્તદન્તરે દેવો વરુણો ઽપાંપતિર્દ્રુતમ્ ॥

પાશેન દાનવેન્દ્રસ્ય બબન્ધ ચ ભુજદ્વયમ્
તતો બદ્ધભુજં દૈત્યં વિફલીકૃતપૌરુષમ્ ॥

તાડયામાસ ગદયા દયામુત્સૃજ્ય પાશભૃત્
સ તુ તેન પ્રહારેણ સ્રોતોભિઃ ક્ષતજં વમન્ ॥

દધાર રૂપં મેઘસ્ય વિદ્યુન્માલાલતાવૃતમ્
તદવસ્થાગતં દૃષ્ટ્વા કુજમ્ભં મહિષાસુરઃ ॥

વ્યાવૃત્તવદને ઽગાધે ગ્રસ્તુમૈચ્છત્ સુરાવુભૌ
નિરૃતિં વરુણં ચૈવ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રોત્કટાનનઃ ॥

તાવભિપ્રાયમાલક્ષ્ય તસ્ય દૈત્યસ્ય દૂષિતમ્
ત્યક્ત્વા રથપથં ભીતૌ મહિષસ્યાતિરંહસા ॥

ભૃશં દ્રુતૌ જવાદ્ દિગ્ભ્યામ્ ઉભાભ્યાં ભયવિહ્વલૌ
જગામ નિરૃતિઃ ક્ષિપ્રં શરણં પાકશાસનમ્ ॥

ક્રુદ્ધસ્તુ મહિષો દૈત્યો વરુણં સમભિદ્રુતઃ
તમન્તકમુખાસક્તમ્ આલોક્ય હિમવદ્દ્યુતિઃ ॥

ચક્રે સોમાસ્ત્રનિઃસૃષ્ટં હિમસંઘાતકણ્ટકમ્
વાયવ્યં ચાસ્ત્રમતુલં ચન્દ્રશ્ચક્રે દ્વિતીયકમ્ ॥

વાયુના તેન ચન્દ્રેણ સંશુષ્કેણ હિમેન ચ
વ્યથિતા દાનવાઃ સર્વે શીતોચ્છિન્ના વિપૌરુષાઃ ॥

ન શેકુશ્ચલિતું પદ્ભ્યાં નાસ્ત્રાણ્યાદાતુમેવ ચ
મહાહિમનિપાતેન શસ્ત્રૈશ્ચન્દ્રપ્રચોદિતૈઃ ॥

ગાત્રાણ્યસુરસૈન્યાનામ્ અદહ્યન્ત સમન્તતઃ
મહિષો નિષ્પ્રયત્નસ્તુ શીતેનાકમ્પિતાનનઃ ॥

કક્ષાવાલમ્બ્ય પાણિભ્યામ્ ઉપવિષ્ટો હ્યધોમુખઃ
સર્વે તે નિષ્પ્રતીકારા દૈત્યાશ્ચન્દ્રમસા જિતાઃ ॥

રણેચ્છાં દૂરતસ્ત્યક્ત્વા તસ્થુસ્તે જીવિતાર્થિનઃ
તત્રાબ્રવીત્કાલનેમિર્ દૈત્યાન્કોપેન દીપિતઃ ॥

ભો ભોઃ શૃઙ્ગારિણઃ શરાઃ સર્વે શસ્ત્રાસ્ત્રપારગાઃ
એકૈકો ઽપિ જગત્સર્વં શક્તસ્તુલયિતું ભુજૈઃ ॥

એકૈકો ઽપિ ક્ષમો ગ્રસ્તું જગત્સર્વં ચરાચરમ્
એકૈકસ્યાપિ પર્યાપ્તા ન સર્વે ઽપિ દિવૌકસઃ ॥

કલાં પૂરયિતું યત્નાત્ ષોડશીમતિવિક્રમાઃ
કિં પ્રયાતાશ્ચ તિષ્ઠધ્વં સમરે ઽમરનિર્જિતાઃ ॥

ન યુક્તમેતચ્છૂરાણાં વિશેષાદ્દૈત્યજન્મનામ્
રાજા ચાન્તરિતો ઽસ્માકં તારકો લોકમારકઃ ॥

વિરતાનાં રણાદસ્માત્ ક્રુદ્ધઃ પ્રાણાન્હરિષ્યતિ
શીતેન નષ્ટશ્રુતયો ભ્રષ્ટવાક્પાટવાસ્તથા ॥

મૂકાસ્તદાભવન્દૈત્યા રણદ્દશનપઙ્ક્તયઃ
તાન્દૃષ્ટ્વા નષ્ટચેતસ્કાન્ દૈત્યાઞ્છીતેન સાદિતાન્ ॥

મત્વા કાલક્ષમં કાર્યં કાલનેમિર્મહાસુરઃ
આશ્રિત્ય દાનવીં માયાં વિતત્ય સ્વં મહાવપુઃ ॥

પૂરયામાસ ગગનં દિશો વિદિશ એવ ચ
નિર્મમે દાનવેન્દ્રેશઃ શરીરે ભાસ્કરાયુતમ્ ॥

દિશશ્ચ માયયા ચણ્ડૈઃ પૂરયામાસ પાવકૈઃ
તતો જ્વાલાકુલં સર્વં ત્રૈલોક્યમભવત્ક્ષણાત્ ॥

તેન જ્વાલાસમૂહેન હિમાંશુરગમચ્છમમ્
તતઃ ક્રમેણ વિભ્રષ્ટં શીતદુર્દિનમ્ આબભૌ ॥

તદ્બલં દાનવેન્દ્રાણાં માયયા કાલનેમિનઃ
તદ્દૃષ્ટ્વા દાનવાનીકં લબ્ધસંજ્ઞં દિવાકરઃ
ઉવાચારુણમુદ્ભ્રાન્તઃ કોપાલ્લોકૈકલોચનઃ ॥

નયારુણ રથં શીઘ્રં કાલનેમિરથો યતઃ
વિમર્દસ્તત્ર વિષમો ભવિતા શૂરસંક્ષયઃ ॥

જિત એષ શશાઙ્કો ઽત્ર યદ્બલં વયમાશ્રિતાઃ
ઇત્યુક્તશ્ચોદયામાસ રથં ગરુડપૂર્વજઃ ॥

પ્રયત્નવિધૃતૈરશ્વૈઃ સિતચામરમાલિભિઃ
જગદ્દીપો ઽથ ભગવાઞ્ જગ્રાહ વિતતં ધનુઃ ॥

શરૌ ચ દ્વૌ મહાભાગો દિવ્યાવાશીવિષદ્યુતી
સંચારાસ્ત્રેણ સંધાય બાણમેકં સસર્જ સઃ ॥

દ્વિતીયમિન્દ્રજાલેન યોજિતં પ્રમુમોચ હ
સંચારાસ્ત્રેણ રૂપાણાં ક્ષણાચ્ચક્રે વિપર્યયમ્ ॥

દેવાનાં દાનવં રૂપં દાનવાનાં ચ દૈવિકમ્
મત્વા સુરાન્સ્વકાનેવ જઘ્ને ઘોરાસ્ત્રલાઘવાત્ ॥

કાલનેમી રુષાવિષ્ટઃ કૃતાન્ત ઇવ સંક્ષયે
કાંશ્ચિત્ખડ્ગેન તીક્ષ્ણેન કાંશ્ચિન્ નારાચવૃષ્ટિભિઃ
કાંશ્ચિદ્ગદાભિર્ઘોરાભિઃ કાંશ્ચિદ્ઘોરૈઃ પરશ્વધૈઃ ॥

શિરાંસિ કેષાંચિદપાતયચ્ચ ભુજાન્રથાન્સારથીંશ્ચોગ્રવેગઃ
કાંશ્ચિત્ પિપેષાથ રથસ્ય વેગાત્ કાંશ્ચિત્ક્રુધા ચોદ્ધતમુષ્ટિપાતૈઃ ॥

રણે વિનિહતાન્દૃષ્ટ્વા નેમિઃ સ્વાન્દાનવાધિપઃ
રૂપં સ્વં તુ પ્રપદ્યન્ત હ્ય્ અસુરાઃ સુરધર્ષિતાઃ ॥

કાલનેમી રુષાવિષ્ટસ્ તેષાં રૂપં ન બુદ્ધવાન્
નેમિદૈત્યસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા કાલનેમિમુવાચ હ ॥

અહં નેમિઃ સુરો નૈવ કાલનેમે વિદસ્વ મામ્
ભવતા મોહિતેનાજૌ નિહતા ભૂરિવિક્રમાઃ ॥

દૈત્યાનાં દશલક્ષાણિ દુર્જયાનાં સુરૈરિહ
સર્વાસ્ત્રવારણં મુઞ્ચ બ્રાહ્મમસ્ત્રં ત્વરાન્વિતઃ ॥

સ તેન બોધિતો દૈત્યઃ સમ્ભ્રમાકુલચેતનઃ
યોજયામાસ બાણં હિ બ્રહ્માસ્ત્રવિહિતેન તુ ॥

મુમોચ ચાપિ દૈત્યેન્દ્રઃ સ સ્વયં સુરકણ્ટકઃ
તતો ઽસ્ત્રતેજસા વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥

દેવાનાં ચાભવત્સૈન્યં સર્વમેવ ભયાન્વિતમ્
સંચરાસ્ત્રં ચ સંશાન્તં સ્વયમાયોધને બભૌ ॥

તસ્મિન્પ્રતિહતે હ્યસ્ત્રે ભ્રષ્ટતેજા દિવાકરઃ
મહેન્દ્રજાલમાશ્રિત્ય ચક્રે સ્વાં કોટિશસ્તનુમ્ ॥

વિસ્ફૂર્જત્કરસમ્પાત સમાક્રાન્તજગત્ત્રયમ્
તતાપ દાનવાનીકં ગતમજ્જૌઘશોણિતમ્ ॥

તતશ્ચાવર્ષદનલં સમન્તાદ્ અતિસંહતમ્
ચક્ષૂંષિ દાનવેન્દ્રાણાં ચકારાન્ધાનિ ચ પ્રભુઃ ॥

ગજાનામગલન્મેદઃ પેતુશ્ચાપ્યરવા ભુવિ
તુરગા નિઃશ્વસન્તશ્ચ ઘર્માર્તા રથિનો ઽપિ ચ ॥

ઇતશ્ચેતશ્ચ સલિલં પ્રાર્થયન્તસ્તૃષાતુરાઃ
પ્રચ્છાયવિટપાંશ્ચૈવ ગિરીણાં ગહ્વરાણિ ચ ॥

તેષાં પ્રાર્થયતાં શીતં દ્રુમાન્તરવિસર્પિણામ્
દાવાગ્નિઃ પ્રજ્વલંશ્ચૈવ ઘોરાર્ચિર્દગ્ધપાદપઃ
તોયાર્થિનઃ પુરો દૃષ્ટ્વા તોયં કલ્લોલમાલિનમ્ ॥

પુરઃસ્થિતમપિ પ્રાપ્તું ન શેકુરવમર્દિતાઃ
અપ્રાપ્ય સલિલં ભૂમૌ વ્યાત્તાસ્યા ગતચેતસઃ ॥

તત્ર તત્ર વ્યદૃશ્યન્ત મૃતા દૈત્યેશ્વરા ભુવિ
રથા ગજાશ્ચ પતિતાસ્ તુરગાશ્ચ સમાપિતાઃ ॥

સ્થિતા વમન્તો ધાવન્તો ગલદ્રક્તવસાસૃજઃ
દાનવાનાં સહસ્રાણિ વ્યદૃશ્યન્ત મૃતાનિ તુ ॥

સંક્ષયે દાનવેન્દ્રાણાં તસ્મિન્મહતિ વર્તિતે
પ્રકોપોદ્ભૂતતામ્રાક્ષઃ કાલનેમી રુષાતુરઃ ॥

અભવત્કલ્પમેઘાભઃ સ્ફુરદ્ભૂરિશતહ્રદઃ
ગમ્ભીરાસ્ફોટનિર્હ્રાદ જગદ્ધૃદયઘટ્ટકઃ ॥

પ્રચ્છાદ્ય ગગનાભોગં રવિમાયાં વ્યનાશયત્
શીતં વવર્ષ સલિલં દાનવેન્દ્રબલં પ્રતિ ॥

દૈત્યાસ્તાં વૃષ્ટિમાસાદ્ય સમાશ્વસ્તાસ્તતઃ ક્રમાત્
બીજાઙ્કુરા ઇવામ્લાનાઃ પ્રાપ્ય વૃષ્ટિં ધરાતલે ॥

તતઃ સ મેઘરૂપી તુ કાલનેમિર્મહાસુરઃ
શસ્ત્રવૃષ્ટિં વવર્ષોગ્રાં દેવાનીકેષુ દુર્જયામ્ ॥

તયા વૃષ્ટ્યા બાધ્યમાના દૈત્યેન્દ્રાણાં મહૌજસામ્
ગતિં કાં ચ ન પશ્યન્તો ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ ॥

પરસ્પરં વ્યલીયન્ત પૃષ્ઠેષુ વ્યસ્ત્રપાણયઃ
સ્વેષુ બાધે વ્યલીયન્ત ગજેષુ તુરગેષુ ચ ॥

રથેષુ ત્વમરાસ્ત્રસ્તાસ્ તત્ર તત્ર નિલિલ્યિરે
અપરે કુઞ્ચિતૈર્ગાત્રૈઃ સ્વહસ્તપિહિતાનનાઃ ॥

ઇતશ્ચેતશ્ચ સંભ્રાન્તા બભ્રમુર્વૈ દિશો દશ
એવંવિધે તુ સંગ્રામે તુમુલે દેવસંક્ષયે ॥

દૃશ્યન્તે પતિતા ભૂમૌ શસ્ત્રભિન્નાઙ્ગસંધયઃ
વિભુજા ભિન્નમૂર્ધાનસ્ તથા છિન્નોરુજાનવઃ ॥

વિપર્યસ્તરથાસઙ્ગા નિષ્પિષ્ટધ્વજપઙ્ક્તયઃ
નિર્ભિન્નાઙ્ગૈસ્તુરંગૈસ્તુ ગજૈશ્ચાચલસંનિભૈઃ ॥

સ્રુતરક્તહ્રદૈર્ભૂમિર્ વિકૃતાવિકૃતા બભૌ
એવમાજૌ બલી દૈત્યઃ કાલનેમિર્મહાસુરઃ ॥

જઘ્ને મુહૂર્તમાત્રેણ ગન્ધર્વાણાં દશાયુતમ્
યક્ષાણાં પઞ્ચ લક્ષાણિ રક્ષસામયુતાનિ ષટ્ ॥

ત્રીણિ લક્ષાણિ જઘ્ને સ કિંનરાણાં તરસ્વિનામ્
જઘ્ને પિશાચમુખ્યાનાં સપ્ત લક્ષાણિ નિર્ભયઃ ॥

ઇતરેષામસંખ્યાતાઃ સુરજાતિનિકાયિનામ્
જઘ્ને સ કોટીઃ સંક્રુદ્ધશ્ ચિત્રાસ્ત્રૈરસ્ત્રકોવિદઃ ॥

એવં પરિભવે ભીમે તદા ત્વમરસંક્ષયે
સંક્રુદ્ધાવશ્વિનૌ દેવૌ ચિત્રાસ્ત્રકવચોજ્જ્વલૌ ॥

જઘ્નતુઃ સમરે દૈત્યં કૃતાન્તાનલસંનિભમ્
તમાસાદ્ય રણે ઘોરમ્ એકૈકઃ ષષ્ટિભિઃ શરૈઃ ॥

જઘ્ને મર્મસુ તીક્ષ્ણાગ્રૈર્ અસુરં ભીમદર્શનમ્
તાભ્યાં બાણપ્રહારૈઃ સ કિંચિદાયસ્તચેતનઃ ॥

જગ્રાહ ચક્રમષ્ટારં તૈલધૌતં રણાન્તકમ્
તેન ચક્રેણ સો ઽશ્વિભ્યાં ચિછેદ રથકૂબરમ્ ॥

જગ્રાહાથ ધનુર્દૈત્યઃ શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્
વવર્ષ ભિષજો મૂર્ધ્નિ સંછાદ્યાકાશગોચરમ્ ॥

તાવપ્યસ્ત્રૈશ્ચિછિદતુઃ શિતૈસ્તૈર્દૈત્યસાયકાન્
તચ્ચ કર્મ તયોર્દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ કોપમાવિશત્ ॥

મહતા સ તુ કોપેન સર્વાયોમયસાદનમ્
જગ્રાહ મુદ્ગરં ભીમં કાલદણ્ડવિભીષણમ્ ॥

સ તતો ભ્રામ્ય વેગેન ચિક્ષેપાશ્વિરથં પ્રતિ
તં તુ મુદ્ગરમ્ આયાન્તમ્ આલોક્યામ્બરગોચરમ્ ॥

ત્યક્ત્વા રથૌ તુ તૌ વેગાદ્ આપ્લુતૌ તરસાશ્વિનૌ
તૌ રથૌ સ તુ નિષ્પિષ્ય મુદ્ગરો ઽચલસંનિભઃ ॥

દારયામાસ ધરણીં હેમજાલપરિષ્કૃતઃ
તસ્ય કર્માશ્વિનૌ દૃષ્ટ્વા ભિષજૌ ચિત્રયોધિનૌ ॥

વજ્રાસ્ત્રં તુ પ્રકુર્વાતે દાનવેન્દ્રનિવારણમ્
તતો વજ્રમયં વર્ષં પ્રાવર્તદ્ અતિદારુણમ્ ॥

ઘોરવજ્રપ્રહારૈસ્તુ દૈત્યેન્દ્રઃ સ પરિષ્કૃતઃ
રથો ધ્વજો ધનુશ્ચક્રં કવચં ચાપિ કાઞ્ચનમ્ ॥

ક્ષણેન તિલશો જાતં સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ
તદ્દૃષ્ટ્વા દુષ્કરં કર્મ સો ઽશ્વિભ્યાં ભીમવિક્રમઃ ॥

નારાયણાસ્ત્રં બલવાન્ મુમોચ રણમૂર્ધનિ
વજ્રાસ્ત્રં શમયામાસ દાનવેન્દ્રો ઽસ્ત્રતેજસા ॥

તસ્મિન્પ્રશાન્તે વજ્રાસ્ત્રે કાલનેમિરનન્તરમ્
જીવગ્રાહં ગ્રાહયિતુમ્ અશ્વિનૌ તુ પ્રચક્રમે ॥

તાવશ્વિનૌ રણાદ્ભીતૌ સહસ્રાક્ષરથં પ્રતિ
પ્રયાતૌ વેપમાનૌ તુ પદા શસ્ત્રવિવર્જિતૌ ॥

તયોરનુગતો દૈત્યઃ કાલનેમિર્મહાબલઃ
પ્રાપ્યેન્દ્રસ્ય રથં ક્રૂરો દૈત્યાનીકપદાનુગઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સર્વભૂતાનિ વિત્રેસુર્વિહ્વલાનિ તુ
દૃષ્ટ્વા દૈત્યસ્ય તત્ક્રૌર્યં સર્વભૂતાનિ મેનિરે ॥

પરાજયં મહેન્દ્રસ્ય સર્વલોકક્ષયાવહમ્
ચેલુઃ શિખરિણો મુખ્યાઃ પેતુરુલ્કા નભસ્તલાત્ ॥

જગર્જુર્જલદા દિક્ષુ હ્ય્ ઉદ્ભૂતાશ્ચ મહાર્ણવાઃ
તાં ભૂતવિકૃતિં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ગરુડધ્વજઃ ॥

વ્યબુધ્યતાહિપર્યઙ્કે યોગનિદ્રાં વિહાય તુ
લક્ષ્મીકરયુગાજસ્ર લાલિતાઙ્ઘ્રિસરોરુહઃ ॥

શરદમ્બરનીલાબ્જ કાન્તદેહછવિર્વિભુઃ
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કઃ કાન્તકેયૂરભાસ્વરઃ ॥

વિમૃશ્ય સુરસંક્ષોભં વૈનતેયં સમાહ્વયત્
આહૂતે ઽવસ્થિતે તસ્મિન્ નાગાવસ્થિતવર્ષ્મણિ ॥

દિવ્યનાનાસ્ત્રતીક્ષ્ણાર્ચિર્ આરુહ્યાગાત્ સુરાન્સ્વયમ્
તત્રાપશ્યત દેવેન્દ્રમ્ અભિદ્રુતમભિપ્લુતૈઃ ॥

દાનવેન્દ્રૈર્નવામ્ભોદ સચ્છાયૈઃ પૌરુષોત્કટૈઃ
યથા હિ પુરુષં ઘોરૈર્ અભાગ્યૈર્વંશશાલિભિઃ ॥

પરિત્રાણાયાશુ કૃતં સુક્ષેત્રે કર્મ નિર્મલમ્
અથાપશ્યન્ત દૈતેયા વિયતિ જ્યોતિર્મણ્ડલમ્ ॥

સ્ફુરન્તમુદયાદ્રિસ્થં સૂર્યમુષ્ણત્વિષા ઇવ
પ્રભાવં જ્ઞાતુમિચ્છન્તો દાનવાસ્તસ્ય તેજસઃ ॥

ગરુત્મન્તમપશ્યન્તઃ કલ્પાન્તાનલસંનિભમ્
તમાસ્થિતં ચ મેઘૌઘ દ્યુતિમક્ષયમચ્યુતમ્ ॥

તમ્ આલોક્યાસુરેન્દ્રાસ્તુ હર્ષસમ્પૂર્ણમાનસાઃ
અયં વૈ દેવસર્વસ્વં જિતે ઽસ્મિન્નિર્જિતાઃ સુરાઃ ॥

અયં સ દૈત્યચક્રાણાં કૃતાન્તઃ કેશવો ઽરિહા
એનમાશ્રિત્ય લોકેષુ યજ્ઞભાગભુજો ઽમરાઃ ॥

ઇત્યુક્ત્વા દાનવાઃ સર્વે પરિવાર્ય સમન્તતઃ
નિજઘ્નુર્વિવિધૈરસ્ત્રૈસ્ તે તમ્ આયાન્તમ્ આહવે ॥

કાલનેમિપ્રભૃતયો દશ દૈત્યા મહારથાઃ
ષષ્ટ્યા વિવ્યાધ બાણાનાં કાલનેમિર્જનાર્દનમ્ ॥

નિમિઃ શતેન બાણાનાં મથનો ઽશીતિભિઃ શરૈઃ
જમ્ભકશ્ચૈવ સપ્તત્યા શુમ્ભો દશભિરેવ ચ ॥

શેષા દૈત્યેશ્વરાઃ સર્વે વિષ્ણુમેકૈકશઃ શરૈઃ
દશભિશ્ચૈવ યત્તાસ્તે જઘ્નુઃ સગરુડં રણે ॥

તેષામ્ અમૃષ્ય તત્કર્મ વિષ્ણુર્દાનવસૂદનઃ
એકૈકં દાનવં જઘ્ને ષડ્ભિઃ ષડ્ભિરજિહ્મગૈઃ ॥

આકર્ણકૃષ્ટૈર્ભૂયશ્ચ કાલનેમિસ્ ત્રિભિઃ શરૈઃ
વિષ્ણું વિવ્યાધ હૃદયે ક્રોધાદ્રક્તવિલોચનઃ ॥

તસ્યાશોભન્ત તે બાણા હૃદયે તપ્તકાઞ્ચનાઃ
મયૂખાનીવ દીપ્તાનિ કૌસ્તુભસ્ય સ્ફુટત્વિષઃ ॥

તૈર્બાણૈઃ કિંચિદાયસ્તો હરિર્જગ્રાહ મુદ્ગરમ્
સતતં ભ્રામ્ય વેગેન દાનવાય વ્યસર્જયત્ ॥

દાનવેન્દ્રસ્તમપ્રાપ્તં વિયત્યેવ શતૈઃ શરૈઃ
ચિછેદ તિલશઃ ક્રુદ્ધો દર્શયન્પાણિલાઘવમ્ ॥

તતો વિષ્ણુઃ પ્રકુપિતઃ પ્રાસં જગ્રાહ ભૈરવમ્
તેન દૈત્યસ્ય હૃદયં તાડયામાસ ગાઢતઃ ॥

ક્ષણેન લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ કાલનેમિર્મહાસુરઃ
શક્તિં જગ્રાહ તીક્ષ્ણાગ્રાં હેમઘણ્ટાટ્ટહાસિનીમ્ ॥

તયા વામભુજં વિષ્ણોર્ બિભેદ દિતિનન્દનઃ
ભિન્નઃ શક્ત્યા ભુજસ્તસ્ય સ્રુતશોણિત આબભૌ ॥

પદ્મરાગમયેનેવ કેયૂરેણ વિભૂષિતઃ
તતો વિષ્ણુઃ પ્રકુપિતો જગ્રાહ વિપુલં ધનુઃ ॥

સપ્તદશ ચ નારાચાંસ્ તીક્ષ્ણાન્મર્મવિભેદિનઃ
દૈત્યસ્ય હૃદયં ષડ્ભિર્ વિવ્યાધ ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

ચતુર્ભિઃ સારથિં ચાસ્ય ધ્વજં ચૈકેન પત્ત્રિણા
દ્વાભ્યાં જ્યાધનુષી ચાપિ ભુજં સવ્યં ચ પત્ત્રિણા ॥

સ વિદ્ધો હૃદયે ગાઢં દૈત્યો હરિશિલીમુખૈઃ
સ્રુતરક્તારુણપ્રાંશુઃ પીડાકુલિતમાનસઃ ॥

ચકમ્પે મારુતેનેવ નોદિતઃ કિંશુકદ્રુમઃ
તમાકમ્પિતમાલક્ષ્ય ગદાં જગ્રાહ કેશવઃ ॥

તાં ચ વેગેન ચિક્ષેપ કાલનેમિરથં પ્રતિ
સા પપાત શિરસ્યુગ્રા વિપુલા કાલનેમિનઃ ॥

સંચૂર્ણિતોત્તમાઙ્ગસ્તુ નિષ્પિષ્ટમુકુટો ઽસુરઃ
સ્રુતરક્તૌઘરન્ધ્રસ્તુ સ્રુતધાતુરિવાચલઃ ॥

પ્રાપતત્સ્વે રથે ભગ્ને વિસંજ્ઞઃ શિષ્ટજીવિતઃ
પતિતસ્ય રથોપસ્થે દાનવસ્યાચ્યુતો ઽરિહા ॥

સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં વાક્યં ચક્રાયુધઃ પ્રભુઃ
ગચ્છાસુર વિમુક્તો ઽસિ સામ્પ્રતં જીવ નિર્ભયઃ ॥

તતઃ સ્વલ્પેન કાલેન અહમેવ તવાન્તકઃ
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સારથિઃ કાલનેમિનઃ
અપવાહ્ય રથં દૂરમ્ અનયત્કાલનેમિનઃ ॥