મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 151

તં દૃષ્ટ્વા દાનવાઃ ક્રુદ્ધાશ્ચેરુઃ સ્વૈઃ સ્વૈર્બલૈર્વૃતાઃ ।
સરઘા ઇવ માક્ષીકહરણે સર્વતોદિશમ્ ॥

કૃષ્ણચામરજાલાઢ્યે સુધાવિરચિતાઙ્કુરે
ચિત્રપઞ્ચપતાકે તુ પ્રભિન્નકરટામુખે ॥

પર્વતાભે ગજે ભીમે મદસ્રાવિણિ દુર્ધરે
આરુહ્યાજૌ નિમિર્દૈત્યો હરિં પ્રત્યુદ્યયૌ બલી ॥

તસ્યાસન્દાનવા રૌદ્રા ગજસ્ય પદરક્ષિણઃ
સપ્તવિંશતિસાહસ્રાઃ કિરીટકવચોજ્જ્વલાઃ ॥

અશ્વારૂઢશ્ચ મથનો જમ્ભકશ્ચોષ્ટ્રવાહનઃ
શુમ્ભો ઽપિ વિપુલં મેષં સમારુહ્યાવ્રજદ્રણમ્ ॥

અપરે દાનવેન્દ્રાસ્તુ યત્તા નાનાસ્ત્રપાણયઃ
આજઘ્નુઃ સમરે ક્રુદ્ધા વિષ્ણુમક્લિષ્ટકારિણમ્ ॥

પરિઘેણ નિમિર્દૈત્યો મથનો મુદ્ગરેણ તુ
શુમ્ભઃ શૂલેન તીક્ષ્ણેન પ્રાસેન ગ્રસનસ્તથા ॥

ચક્રેણ મહિષઃ ક્રુદ્ધો જમ્ભઃ શક્ત્યા મહારણે
જઘ્નુર્નારાયણં સર્વે શેષાસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચ માર્ગણૈઃ ॥

તાન્યસ્ત્રાણિ પ્રયુક્તાનિ શરીરં વિવિશુર્હરેઃ
ગુરૂક્તાન્યુપદિષ્ટાનિ સચ્છિષ્યસ્ય શ્રુતાવિવ ॥

અસમ્ભ્રાન્તો રણે વિષ્ણુર્ અથ જગ્રાહ કાર્મુકમ્
શરાંશ્ચાશીવિષાકારાંસ્ તૈલધૌતાનજિહ્મગાન્ ॥

તતો ઽભિસંધ્ય દૈત્યાંસ્તાન્ આકર્ણાકૃષ્ટકાર્મુકઃ
અભ્યદ્રવદ્રણે ક્રુદ્ધો દૈત્યાનીકે તુ પૌરુષાત્ ॥

નિમિં વિવ્યાધ વિંશત્યા બાણાનામગ્નિવર્ચસામ્
મથનં દશભિર્બાણૈઃ શુમ્ભં પઞ્ચભિરેવ ચ ॥

એકેન મહિષં ક્રુદ્ધો વિવ્યાધોરસિ પત્ત્રિણા
જમ્ભં દ્વાદશભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વાંશ્ચૈકૈકશો ઽષ્ટભિઃ ॥

તસ્ય તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા દાનવાઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ
નર્દમાનાઃ પ્રયત્નેન ચક્રુરત્યદ્ભુતં રણમ્ ॥

ચિછેદાથ ધનુર્વિષ્ણોર્ નિમિર્ભલ્લેન દાનવઃ
સંધ્યમાનં શરં હસ્તે ચિછેદ મહિષાસુરઃ ॥

પીડયામાસ ગરુડં જમ્ભસ્તીક્ષ્ણૈસ્તુ સાયકૈઃ
ભુજં તસ્યાહનદ્ગાઢં શુમ્ભો ભૂધરસંનિભઃ ॥

છિન્ને ધનુષિ ગોવિન્દો ગદાં જગ્રાહ ભીષણામ્
તાં પ્રાહિણોત્સ વેગેન મથનાય મહાહવે ॥

તામપ્રાપ્તાં નિમિર્બાણૈશ્ ચિછેદ તિલશો રણે
તાં નાશમાગતાં દૃષ્ટ્વા હીનાગ્રે પ્રાર્થનામિવ ॥

જગ્રાહ મુદ્ગરં ઘોરં દિવ્યરત્નપરિષ્કૃતમ્
તં મુમોચાથ વેગેન નિમિમુદ્દિશ્ય દાનવમ્ ॥

તમ્ આયાન્તં વિયત્યેવ ત્રયો દૈત્યા ન્યવારયન્
ગદયા જમ્ભદૈત્યસ્તુ ગ્રસનઃ પટ્ટિશેન તુ ॥

શક્ત્યા ચ મહિષો દૈત્યઃ સ્વપક્ષજયકાઙ્ક્ષયા
નિરાકૃતં તમાલોક્ય દુર્જને પ્રણયં યથા ॥

જગ્રાહ શક્તિમુગ્રાગ્રામ્ અષ્ટઘણ્ટોત્કટસ્વનામ્
જમ્ભાય તાં સમુદ્દિશ્ય પ્રાહિણોદ્રણભીષણઃ ॥

તામમ્બરસ્થાં જગ્રાહ ગજો દાનવનન્દનઃ
ગૃહીતાં તાં સમાલોક્ય શિક્ષામિવ વિવેકિભિઃ ॥

દૃઢં ભારસહં સારમ્ અન્યદાદાય કાર્મુકમ્
રૌદ્રાસ્ત્રમભિસંધાય તસ્મિન્બાણં મુમોચ હ ॥

તતો ઽસ્ત્રતેજસા સર્વં વ્યાપ્તં લોકં ચરાચરમ્
તતો બાણમયં સર્વમ્ આકાશં સમદૃશ્યત ॥

ભૂર્દિશો વિદિશશ્ચૈવ બાણજાલમયા બભુઃ
દૃષ્ટ્વા તદસ્ત્રમાહાત્મ્યં સેનનીર્ ગ્રસનો ઽસુરઃ ॥

બ્રાહ્મમસ્ત્રં ચકારાસૌ સર્વાસ્ત્રવિનિવારણમ્
તેન તત્પ્રશમં યાતં રૌદ્રાસ્ત્રં લોકઘસ્મરમ્ ॥

અસ્ત્રે પ્રતિહતે તસ્મિન્ વિષ્ણુર્દાનવસૂદનઃ
કાલદણ્ડાસ્ત્રમકરોત્ સર્વલોકભયંકરમ્ ॥

સંધીયમાને તસ્મિંસ્તુ મારુતઃ પરુષો વવૌ
ચકમ્પે ચ મહી દેવી દૈત્યા ભિન્નધિયો ઽભવન્ ॥

તદસ્ત્રમુગ્રં દૃષ્ટ્વા તુ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ
ચક્રુરસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ નાનારૂપાણિ સંયુગે ॥

નારાયણાસ્ત્રં ગ્રસનો ગૃહીત્વા ચક્રં નિમિઃ સ્વાસ્ત્રવરં મુમોચ
ઐષીકમસ્ત્રં ચ ચકાર જમ્ભસ્ તત્કાલદણ્ડાસ્ત્રનિવારણાય ॥

યાવન્ન સંધ્યા ન દશાં પ્રયાન્તિ દૈત્યેશ્વરાશ્ચાસ્ત્રનિવારણાય
તાવત્ક્ષણેનૈવ જઘાન કોટીર્ દૈત્યેશ્વરાણાં સગજાન્સહાશ્વાન્ ॥

અનન્તરં શાન્તમભૂત્તદસ્ત્રં દૈત્યાસ્ત્રયોગેણ તુ કાલદણ્ડમ્
શાન્તં તદાલોક્ય હરિઃ સ્વશસ્ત્રં સ્વવિક્રમે મન્યુપરીતમૂર્તિઃ ॥

જગ્રાહ ચક્રં તપનાયુતાભમ્ ઉગ્રારમાત્માનમિવ દ્વિતીયમ્
ચિક્ષેપ સેનાપતયે ઽભિસંધ્ય કણ્ઠસ્થલં વજ્રકઠોરમુગ્રમ્ ॥

ચક્રં તદાકાશગતં વિલોક્ય સર્વાત્મના દૈત્યવરાઃ સ્વવીર્યૈઃ
નાશક્નુવન્વારયિતું પ્રચણ્ડં દૈવં યથા કર્મ મુધા પ્રપન્નમ્ ॥

તમપ્રતર્ક્યં જનયન્નજય્યં ચક્રં પપાત ગ્રસનસ્ય કણ્ઠે
દ્વિધા તુ કૃત્વા ગ્રસનસ્ય કણ્ઠં તદ્રક્તધારારુણઘોરનાભિ
જગામ ભૂયો ઽપિ જનાર્દનસ્ય પાણિં પ્રવૃદ્ધાનલતુલ્યદીપ્તિ ॥