Matsya Purana · Chapter 150

atha grasanamālokya yamaḥ krodhavimūrchitaḥ
vavarṣa śaravarṣeṇa viśeṣeṇāgnivarcasā //

sa viddho bahubhirbāṇair grasano 'tiparākramaḥ
kṛtapratikṛtākāṅkṣī dhanurānamya bhairavam //

śataiḥ pañcabhiratyugraiḥ śarāṇāṃ yamamardayat
sa vicintya yamo bāṇān grasanasyātipauruṣam //

bāṇavṛṣṭibhirugrābhir yamo grasanamardayat
kṛtāntaśaravṛṣṭiṃ tāṃ viyati pratisarpiṇīm //

cicheda śaravarṣeṇa grasano dānaveśvaraḥ
viphalāṃ tāṃ samālokya yamastāṃ śarasaṃtatim //

sa vicintya śaravrātaṃ grasanasya rathaṃ prati
cikṣepa mudgaraṃ ghoraṃ tarasā tasya cāntakaḥ //

sa taṃ mudgaram āyāntam utplutya gaganasthitam
jagrāha vāmahastena yāmyaṃ dānavanandanaḥ //

tameva mudgaraṃ gṛhya yamasya mahiṣaṃ ruṣā
pātayāmāsa vegena sa papāta mahītale //

utplutyātha yamastasmān mahiṣānniṣpatiṣyataḥ
prāsena tāḍayāmāsa grasanaṃ vadane dṛḍham //

sa tu prāsaprahāreṇa mūrchito nyapatadbhuvi
grasanaṃ patitaṃ dṛṣṭvā jambho bhīmaparākramaḥ //

yamasya bhindipālena prahāramakaroddhṛdi
yamastena prahāreṇa susrāva rudhiraṃ mukhāt //

kṛtāntaṃ marditaṃ dṛṣṭvā gadāpāṇirdhanādhipaḥ
vṛto yakṣāyutaśatair jambhaṃ pratyudyayau ruṣā //

jambho ruṣā tam āyāntaṃ dānavānīkasaṃvṛtaḥ
uvāca prājño vākyaṃ tu yathā snigdhena bhāṣitam //

grasano labdhasaṃjño 'tha yamasya prāhiṇodgadām
maṇihemapariṣkārāṃ gurvīm arivimardinīm //

tāmapratarkyāṃ samprekṣya gadāṃ mahiṣavāhanaḥ
gadāyāḥ pratighātārthaṃ jagaddalanabhairavam //

daṇḍaṃ mumoca kopena jvālāmālāsamākulam
sa gadāṃ viyati prāpya rarāsāmbudharo yathā //

saṃghaṭṭamabhavattābhyāṃ śailābhyāmiva duḥsaham
tābhyāṃ niṣpeṣanirhrāda jaḍīkṛtadigantaram //

jagad vyākulatāṃ yātaṃ pralayāgamaśaṅkayā
kṣaṇātpraśāntanirhrādaṃ jvaladulkāsamācitam //

niṣpeṣaṇe tayorbhīmam abhūdgaganagocaram
nihatyātha gadāṃ daṇḍas tato grasanamūrdhani //

hṛtvā śriyamivānartho durvṛttasyāpataddṛḍhaḥ
sa tu tena prahāreṇa dṛṣṭvā satimirā diśaḥ //

papāta bhūmau niḥsaṃjño bhūmireṇuvibhūṣitaḥ
tato hāhāravo ghoraḥ senayorubhayorabhūt //

tato muhūrtamātreṇa grasanaḥ prāpya cetanām
apaśyatsvāṃ tanuṃ dhvastāṃ vilolābharaṇāmbarām //

sa cāpi cintayāmāsa kṛte pratikṛtikriyām
madvidhe vastuni puṃsi prabhoḥ paribhavodayāt //

mayyāśritāni sainyāni jite mayi vināśitā
asaṃbhāvita evāstu janaḥ svacchandaceṣṭitaḥ //

na tu vyarthaśatodghuṣṭa saṃbhāvitadhano naraḥ
evaṃ saṃcintya vegena samuttasthau mahābalaḥ //

mudgaraṃ kāladaṇḍābhaṃ gṛhītvā girisaṃnibhaḥ
grasano ghorasaṃkalpaḥ saṃdaṣṭauṣṭhapuṭacchadaḥ //

rathena tvarito gacchan nāsasādāntakaṃ raṇe
samāsādya yamaṃ yuddhe grasano bhrāmya mudgaram //

vegena mahatā raudraṃ cikṣepa yamamūrdhani
vilokya mudgaraṃ dīptaṃ yamaḥ saṃbhrāntalocanaḥ //

vañcayāmāsa durdharṣaṃ mudgaraṃ sa mahābalaḥ
tasminnapasṛte dūraṃ caṇḍānāṃ bhīmakarmaṇām //

yāmyānāṃ kiṃkarāṇāṃ tu sahasraṃ niṣpipeṣa ha
tatastāṃ nihatāṃ dṛṣṭvā ghorāṃ kiṃkaravāhinīm //

agamatparamaṃ kṣobhaṃ nānāpraharaṇodyataḥ
grasanastu samālokya tāṃ kiṃkaramayīṃ camūm //

mene yamasahasrāṇi sṛṣṭāni yamamāyayā
nigrāhya grasanaḥ senāṃ visṛjannastravṛṣṭayaḥ //

kalpāntaghorasaṃkāśo babhūva krodhamūrchitaḥ
kāṃścidbibheda śūlena kāṃścidbāṇairajihmagaiḥ //

kāṃścit pipeṣa gadayā kāṃśca mudgaravṛṣṭibhiḥ
kecitprāsaprahāraiśca dāruṇaistāḍitāstadā //

apare bahuśastasya lalamburbāhumaṇḍale
śilābhirapare jaghnur drumairanyairmahocchrayaiḥ //

tasyāpare tu gātreṣu daśanairapyadaṃśayan
apare muṣṭibhiḥ pṛṣṭhaṃ kiṃkarāḥ praharanti ca //

abhidrutastathā ghorair grasanaḥ krodhamūrchitaḥ
utsṛjya gātraṃ bhūpṛṣṭhe niṣpipeṣa sahasraśaḥ //

kāṃścidutthāya muṣṭibhir jaghne kiṃkarasaṃśrayān
sa tu kiṃkarayuddhena grasanaḥ śramamāptavān //

tamālokya yamaḥ śrāntaṃ nihatāṃ ca svavāhinīm
ājagāma samudyamya daṇḍaṃ mahiṣavāhanaḥ //

grasanastu samāyāntam ājaghne gadayorasi
acintayitvā tatkarma grasanasyāntako 'rihā //

jaghne rathasya mūrdhanyān vyāghrāndaṇḍena kopanaḥ
sa ratho daṇḍamathitair vyāghrairardhair vikṛṣyate //

saṃśayaḥ puruṣasyeva cittaṃ daityasya tadratham
samutsṛjya rathaṃ daityaḥ padātirdharaṇīṃ gataḥ //

yamaṃ bhujābhyāmādāya yodhayāmāsa dānavaḥ
yamo 'pi śastrāṇyutsṛjya bāhuyuddheṣvavartata //

grasanaḥ kaṭivastraistu yamaṃ guhya baloddhataḥ
bhrāmayāmāsa vegena pracittamiva sambhramaḥ //

yamo 'pi kaṇṭhe 'vaṣṭabhya daityaṃ bāhuyugena tu
vegena bhrāmayāmāsa samutkṛṣya mahītalāt //

tato muṣṭibhiranyonyaṃ nirdayau tau nijaghnatuḥ
daityendrasyātikāyatvāt tataḥ śrāntabhujo yamaḥ //

skandhe nidhāya daityasya mukhaṃ viśrāntimaicchata
tamālakṣya tato daityaḥ śrāntamantakamojasā //

niṣpipeṣa mahīpṛṣṭhe bahuśaḥ pārṣṇipāṇibhiḥ
yāvadyamasya vadanāt susrāva rudhiraṃ bahu //

nirjīvitaṃ yamaṃ dṛṣṭvā tataḥ saṃtyajya dānavaḥ
jayaṃ prāpyoddhataṃ daityo nādaṃ muktvā mahāsvanaḥ //

svayaṃ sainyaṃ samāsādya tasthau giririvācalaḥ
dhanādhipasya jambhena sāyakairmarmabhedibhiḥ //

diśo 'varuddhāḥ kruddhena sainyaṃ cāsya nikṛntitam
tataḥ krodhaparītastu dhaneśo jambhadānavam //

hṛdi vivyādha bāṇānāṃ sahasreṇāgnivarcasām
sārathiṃ ca śatenājau dhvajaṃ daśabhireva ca //

hastau ca pañcasaptatyā mārgaṇairdaśabhirdhanuḥ
mārgaṇair barhipattrāṅgais tailadhautairajihmagaiḥ //

siṃhamekena taṃ tīkṣṇair vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
jambhastu karma taddṛṣṭvā dhaneśasyātiduṣkaram //

hṛdi dhairyaṃ samālambya kiṃcitsaṃtrastamānasaḥ
jagrāha niśitānbāṇāñ chatrumarmavibhedinaḥ //

ākarṇākṛṣṭacāpastu jambhaḥ krodhapariplutaḥ
vivyādha dhanadaṃ tīkṣṇaiḥ śarairvakṣasi dānavaḥ //

sārathiṃ cāsya bāṇena dṛḍhenābhyahanaddhṛdi
cicheda jyāmathaikena tailadhautena dānavaḥ //

tatastu niśitairbāṇair dāruṇair marmabhedibhiḥ
vivyādhorasi vitteśaṃ daśabhiḥ krūrakarmakṛt //

mohaṃ paramato gacchan dṛḍhaviddho hi vittapaḥ
sa kṣaṇāddhairyamālambya dhanurākṛṣya bhairavam //

kiranbāṇasahasrāṇi niśitāni dhanādhipaḥ
diśaḥ khaṃ vidiśo bhūmīr anīkānyasurasya ca //

pūrayāmāsa vegena saṃchādya ravimaṇḍalam
jambho 'pi paramekaikaṃ śarairbahubhirāhave //

cicheda laghusaṃdhāno dhaneśasyātipauruṣāt
tato dhaneśaḥ saṃkruddho dānavendrasya karmaṇā //

vyadhamattasya sainyāni nānāsāyakavṛṣṭibhiḥ
taddṛṣṭvā duṣkṛtaṃ karma dhanādhyakṣasya dānavaḥ //

gṛhītvā mudgaraṃ bhīmam āyasaṃ hemabhūṣitam
dhanadānucarānyakṣān niṣpipeṣa sahasraśaḥ //

te vadhyamānā daityena muñcanto bhairavānravān
rathaṃ dhanapateḥ sarve parivārya vyavasthitāḥ //

dṛṣṭvā tānarditāndevaḥ śūlaṃ jagrāha dāruṇam
tena daityasahasrāṇi sūdayāmāsa satvaraḥ //

kṣīyamāṇeṣu daityeṣu dānavaḥ krodhamūrchitaḥ
jagrāha paraśuṃ daityo mardanaṃ daityavidviṣām //

sa tena śitadhāreṇa dhanabhartur mahāratham
cicheda śataśo daityo hy ākhuḥ snigdhamivāmbaram //

padātiratha vitteśo gadāmādāya bhairavīm
mahāhavavimardeṣu dṛptaśatruvināśinīm //

adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ bahuvarṣagaṇārcitām
nānācandanadigdhāṅgāṃ divyapuṣpavivāsitām //

nirmalāyomayīṃ gurvīm amoghāṃ hemabhūṣaṇām
cikṣepa mūrdhni saṃkruddho jambhasya tu dhanādhipaḥ //

āyāntīṃ tāṃ samālokya taḍitsaṃghātamaṇḍitām
daityo gadābhighātārthaṃ śastravṛṣṭiṃ mumoca ha //

cakrāṇi kuṇapānprāsān bhuśuṇḍīḥ paṭṭiśānapi
hemakeyūranaddhābhyāṃ bāhubhyāṃ caṇḍavikramaḥ //

vyarthīkṛtya tu tānsarvān āyudhāndaityavakṣasi
prasphurantī papātogrā maholkevādrikandare //

sa tayābhihato gāḍhaṃ papāta rathakūbare
srotobhiścāsya rudhiraṃ susrāva gatacetasaḥ //

jambhaṃ tu nihataṃ matvā kujambho bhairavasvanaḥ
dhanādhipasya saṃkruddho vākyenātīva kopitaḥ //

cakre bāṇamayaṃ jālaṃ dikṣu yakṣādhipasya tu
cicheda bāṇajālaṃ tad ardhacandraiḥ śitaistataḥ //

mumoca śaravṛṣṭiṃ tu tasmai yakṣādhipo balī
sa taṃ daityaḥ śaravrātaṃ cicheda niśitaiḥ śaraiḥ //

vyarthīkṛtāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā śaravṛṣṭiṃ dhanādhipaḥ
śaktiṃ jagrāha durdharṣāṃ hemaghaṇṭāṭṭahāsinīm //

bāhunā ratnakeyūra kāntisaṃtānahāsinā
sa tāṃ nirūpya vegena kujambhāya mumoca ha //

sā kujambhasya hṛdayaṃ dārayāmāsa dāruṇam
vittehā svalpasattvasya puruṣasyeva bhāvitā //

athāsya hṛdayaṃ bhittvā jagāma dharaṇītalam
tato muhūrtādasvastho dānavo dāruṇākṛtiḥ //

jagrāha paṭṭiśaṃ daityaḥ prāṃśuṃ śitaśilāmukham
sa tena paṭṭiśenājau dhanadasya stanāntaram //

vākyena tīkṣṇarūpeṇa marmāntaravisarpiṇā
nirbibhedābhijātasya hṛdayaṃ durjano yathā //

tena paṭṭiśaghātena dhaneśaḥ parimūrchitaḥ
nipapāta rathopasthe jarjaro dhūrvaho yathā //

tathāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā dhaneśaṃ naravāhanam
khaḍgāstro nirṛtirdevo niśācarabalānugaḥ //

abhidudrāva vegena kujambhaṃ bhīmavikramam
atha dṛṣṭvā tu durdharṣaṃ kujambho rākṣaseśvaram //

codayāmāsa sainyāni rākṣasendravadhaṃ prati
sa dṛṣṭvā coditāṃ senāṃ bhallanānāstrabhīṣaṇām //

rathādāplutya vegena bhūṣaṇadyutibhāsvaraḥ
khaḍgena kamalānīva vikośenāmbaratviṣā //

cicheda ripuvaktrāṇi vicitrāṇi samantataḥ
tiryakpṛṣṭhamadhaścordhvaṃ dīrghabāhurmahāsinā //

saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāṭopa bhrukuṭīvikaṭānanaḥ
pracaṇḍakoparaktākṣo nyakṛntaddānavānraṇe //

tato niḥśeṣitaprāyāṃ vilokya svāmanīkinīm
muktvā kujambho dhanadaṃ rākṣasendramabhidravan //

labdhasaṃjño 'tha jambhastu dhanādhyakṣapadānugān
jīvagrāhānsa jagrāha baddhvā pāśaiḥ sahasraśaḥ //

mūrtimanti tu ratnāni vividhāni ca dānavāḥ
vāhanāni ca divyāni vimānāni sahasraśaḥ //

dhaneśo labdhasaṃjño 'tha tāmavasthāṃ vilokya tu
niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca roṣāttāmravilocanaḥ //

dhyātvāstraṃ gāruḍaṃ divyaṃ bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke
mumoca dānavānīke taṃ bāṇaṃ śatrudāraṇam //

prathamaṃ kārmukāttasya niścerurdhūmarājayaḥ
anantaraṃ sphuliṅgānāṃ koṭayo dīptavarcasām //

tato jvālākulaṃ vyoma cakārāstraṃ samantataḥ
tataḥ krameṇa durvāraṃ nānārūpaṃ tadābhavat //

amūrtaścābhavalloko hy andhakārasamāvṛtaḥ
tato 'ntarikṣe śaṃsanti tejaste tu pariṣkṛtam //

kujambhastatsamālocya dānavo 'tiparākramaḥ
abhidudrāva vegena padātirdhanadaṃ nadan //

athābhimukham āyāntaṃ daityaṃ dṛṣṭvā dhanādhipaḥ
babhūva sambhramāviṣṭaḥ palāyanaparāyaṇaḥ //

tataḥ palāyatastasya mukuṭaṃ ratnamaṇḍitam
papāta bhūtale dīptaṃ ravibimbamivāmbarāt //

śūrāṇāmabhijātānāṃ bhartaryapasṛte raṇāt
martuṃ saṃgrāmaśirasi yuktaṃ tadbhūṣaṇāgrataḥ //

iti vyavasya durdharṣā nānāśastrāstrapāṇayaḥ
yuyutsavaḥ sthitā yakṣā mukuṭaṃ parivārya tam //

abhimānadhanā vīrā dhanadasya padānugāḥ
tānamarṣācca samprekṣya dānavaścaṇḍapauruṣaḥ //

bhuśuṇḍīṃ bhairavākārāṃ gṛhītvā śailagauravām
rakṣiṇo mukuṭasyātha niṣpipeṣa niśācarān //

tānpramathyātha danujo mukuṭaṃ tatsvake rathe
samāropyāmararipur jitvā dhanadamāhave //

dhanāni ratnāni ca mūrtimanti tathā nidhānāni śarīriṇaśca
ādāya sarvāṇi jagāma daityo jambhaḥ svasainyaṃ danujendrasiṃhaḥ
dhanādhipo vai vinikīrṇamūrdhajo jagāma dīnaḥ surabharturantikam //

kujambhenātha saṃsakto rajanīcaranandanaḥ
māyāmamoghāmāśritya tāmasīṃ rākṣaseśvaraḥ //

mohayāmāsa daityendraṃ jagatkṛtvā tamomayam
tato viphalanetrāṇi dānavānāṃ balāni tu //

na śekuścalitaṃ tatra padādapi padaṃ tadā
tato nānāstravarṣeṇa dānavānāṃ mahācamūm //

jaghāna ghananīhāra timirāturavāhanām
vadhyamāneṣu daityeṣu kujambhe mūḍhacetasi //

mahiṣo dānavendrastu kalpāntāmbhodasaṃnibhaḥ
astraṃ cakāra sāvitram ulkāsaṃghātamaṇḍitam //

vijṛmbhatyatha sāvitre paramāstre pratāpini
praṇāśamagamattīvraṃ tamo ghoramanantaram //

tato 'straṃ visphuliṅgāṅkaṃ tamaḥ kṛtsnaṃ vyanāśayat
praphullāruṇapadmaughaṃ śaradīvāmalaṃ saraḥ //

tatastamasi saṃśānte daityendrāḥ prāptacakṣuṣaḥ
cakruḥ krūreṇa manasā devānīkaiḥ sahādbhutam //

śastrairamarṣānnirmuktair bhujaṃgāstraṃ vinoditam
athādāya dhanurghoram iṣūṃścāśīviṣopamān //

kujambho 'dhāvata kṣiptaṃ rakṣorājabalaṃ prati
rākṣasendrastam āyāntaṃ vilokya sapadānugaḥ //

vivyādha niśitairbāṇaiḥ krūrāśīviṣabhīṣaṇaiḥ
tadādānaṃ ca saṃdhānaṃ na mokṣaścāpi lakṣyate //

cichedāsya śaravrātān svaśarair atilāghavāt
dhvajaṃ paramatīkṣṇena citrakarmāmaradviṣaḥ //

sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍādapātayat
kujambhaḥ karma taddṛṣṭvā rākṣasendrasya saṃyuge //

roṣaraktekṣaṇayuto rathādāplutya dānavaḥ
khaḍgaṃ jagrāha vegena śaradambaranirmalam //

carma codayakhaṇḍendu daśakena vibhūṣitam
abhyadravadraṇe daityo rakṣo 'dhipatimojasā //

taṃ rakṣo 'dhipatiḥ prāptaṃ mudgareṇāhanaddhṛdi
sa tu tena prahāreṇa kṣīṇaḥ saṃbhrāntamānasaḥ //

tasthāvaceṣṭo danujo yathā dhīro dharādharaḥ
sa muhūrtaṃ samāśvasto dānavendro 'tidurjayaḥ //

rathamāruhya jagrāha rakṣo vāmakareṇa tu
keśeṣu nirṛtiṃ daityo jānunākramya dhiṣṭhitam //

tataḥ khaḍgena ca śiraś chettumaicchadamarṣaṇaḥ
tasmiṃstadantare devo varuṇo 'pāṃpatirdrutam //

pāśena dānavendrasya babandha ca bhujadvayam
tato baddhabhujaṃ daityaṃ viphalīkṛtapauruṣam //

tāḍayāmāsa gadayā dayāmutsṛjya pāśabhṛt
sa tu tena prahāreṇa srotobhiḥ kṣatajaṃ vaman //

dadhāra rūpaṃ meghasya vidyunmālālatāvṛtam
tadavasthāgataṃ dṛṣṭvā kujambhaṃ mahiṣāsuraḥ //

vyāvṛttavadane 'gādhe grastumaicchat surāvubhau
nirṛtiṃ varuṇaṃ caiva tīkṣṇadaṃṣṭrotkaṭānanaḥ //

tāvabhiprāyamālakṣya tasya daityasya dūṣitam
tyaktvā rathapathaṃ bhītau mahiṣasyātiraṃhasā //

bhṛśaṃ drutau javād digbhyām ubhābhyāṃ bhayavihvalau
jagāma nirṛtiḥ kṣipraṃ śaraṇaṃ pākaśāsanam //

kruddhastu mahiṣo daityo varuṇaṃ samabhidrutaḥ
tamantakamukhāsaktam ālokya himavaddyutiḥ //

cakre somāstraniḥsṛṣṭaṃ himasaṃghātakaṇṭakam
vāyavyaṃ cāstramatulaṃ candraścakre dvitīyakam //

vāyunā tena candreṇa saṃśuṣkeṇa himena ca
vyathitā dānavāḥ sarve śītocchinnā vipauruṣāḥ //

na śekuścalituṃ padbhyāṃ nāstrāṇyādātumeva ca
mahāhimanipātena śastraiścandrapracoditaiḥ //

gātrāṇyasurasainyānām adahyanta samantataḥ
mahiṣo niṣprayatnastu śītenākampitānanaḥ //

kakṣāvālambya pāṇibhyām upaviṣṭo hyadhomukhaḥ
sarve te niṣpratīkārā daityāścandramasā jitāḥ //

raṇecchāṃ dūratastyaktvā tasthuste jīvitārthinaḥ
tatrābravītkālanemir daityānkopena dīpitaḥ //

bho bhoḥ śṛṅgāriṇaḥ śarāḥ sarve śastrāstrapāragāḥ
ekaiko 'pi jagatsarvaṃ śaktastulayituṃ bhujaiḥ //

ekaiko 'pi kṣamo grastuṃ jagatsarvaṃ carācaram
ekaikasyāpi paryāptā na sarve 'pi divaukasaḥ //

kalāṃ pūrayituṃ yatnāt ṣoḍaśīmativikramāḥ
kiṃ prayātāśca tiṣṭhadhvaṃ samare 'maranirjitāḥ //

na yuktametacchūrāṇāṃ viśeṣāddaityajanmanām
rājā cāntarito 'smākaṃ tārako lokamārakaḥ //

viratānāṃ raṇādasmāt kruddhaḥ prāṇānhariṣyati
śītena naṣṭaśrutayo bhraṣṭavākpāṭavāstathā //

mūkāstadābhavandaityā raṇaddaśanapaṅktayaḥ
tāndṛṣṭvā naṣṭacetaskān daityāñchītena sāditān //

matvā kālakṣamaṃ kāryaṃ kālanemirmahāsuraḥ
āśritya dānavīṃ māyāṃ vitatya svaṃ mahāvapuḥ //

pūrayāmāsa gaganaṃ diśo vidiśa eva ca
nirmame dānavendreśaḥ śarīre bhāskarāyutam //

diśaśca māyayā caṇḍaiḥ pūrayāmāsa pāvakaiḥ
tato jvālākulaṃ sarvaṃ trailokyamabhavatkṣaṇāt //

tena jvālāsamūhena himāṃśuragamacchamam
tataḥ krameṇa vibhraṣṭaṃ śītadurdinam ābabhau //

tadbalaṃ dānavendrāṇāṃ māyayā kālaneminaḥ
taddṛṣṭvā dānavānīkaṃ labdhasaṃjñaṃ divākaraḥ
uvācāruṇamudbhrāntaḥ kopāllokaikalocanaḥ //

nayāruṇa rathaṃ śīghraṃ kālanemiratho yataḥ
vimardastatra viṣamo bhavitā śūrasaṃkṣayaḥ //

jita eṣa śaśāṅko 'tra yadbalaṃ vayamāśritāḥ
ityuktaścodayāmāsa rathaṃ garuḍapūrvajaḥ //

prayatnavidhṛtairaśvaiḥ sitacāmaramālibhiḥ
jagaddīpo 'tha bhagavāñ jagrāha vitataṃ dhanuḥ //

śarau ca dvau mahābhāgo divyāvāśīviṣadyutī
saṃcārāstreṇa saṃdhāya bāṇamekaṃ sasarja saḥ //

dvitīyamindrajālena yojitaṃ pramumoca ha
saṃcārāstreṇa rūpāṇāṃ kṣaṇāccakre viparyayam //

devānāṃ dānavaṃ rūpaṃ dānavānāṃ ca daivikam
matvā surānsvakāneva jaghne ghorāstralāghavāt //

kālanemī ruṣāviṣṭaḥ kṛtānta iva saṃkṣaye
kāṃścitkhaḍgena tīkṣṇena kāṃścin nārācavṛṣṭibhiḥ
kāṃścidgadābhirghorābhiḥ kāṃścidghoraiḥ paraśvadhaiḥ //

śirāṃsi keṣāṃcidapātayacca bhujānrathānsārathīṃścogravegaḥ
kāṃścit pipeṣātha rathasya vegāt kāṃścitkrudhā coddhatamuṣṭipātaiḥ //

raṇe vinihatāndṛṣṭvā nemiḥ svāndānavādhipaḥ
rūpaṃ svaṃ tu prapadyanta hy asurāḥ suradharṣitāḥ //

kālanemī ruṣāviṣṭas teṣāṃ rūpaṃ na buddhavān
nemidaityastu tāndṛṣṭvā kālanemimuvāca ha //

ahaṃ nemiḥ suro naiva kālaneme vidasva mām
bhavatā mohitenājau nihatā bhūrivikramāḥ //

daityānāṃ daśalakṣāṇi durjayānāṃ surairiha
sarvāstravāraṇaṃ muñca brāhmamastraṃ tvarānvitaḥ //

sa tena bodhito daityaḥ sambhramākulacetanaḥ
yojayāmāsa bāṇaṃ hi brahmāstravihitena tu //

mumoca cāpi daityendraḥ sa svayaṃ surakaṇṭakaḥ
tato 'stratejasā vyāptaṃ trailokyaṃ sacarācaram //

devānāṃ cābhavatsainyaṃ sarvameva bhayānvitam
saṃcarāstraṃ ca saṃśāntaṃ svayamāyodhane babhau //

tasminpratihate hyastre bhraṣṭatejā divākaraḥ
mahendrajālamāśritya cakre svāṃ koṭiśastanum //

visphūrjatkarasampāta samākrāntajagattrayam
tatāpa dānavānīkaṃ gatamajjaughaśoṇitam //

tataścāvarṣadanalaṃ samantād atisaṃhatam
cakṣūṃṣi dānavendrāṇāṃ cakārāndhāni ca prabhuḥ //

gajānāmagalanmedaḥ petuścāpyaravā bhuvi
turagā niḥśvasantaśca gharmārtā rathino 'pi ca //

itaścetaśca salilaṃ prārthayantastṛṣāturāḥ
pracchāyaviṭapāṃścaiva girīṇāṃ gahvarāṇi ca //

teṣāṃ prārthayatāṃ śītaṃ drumāntaravisarpiṇām
dāvāgniḥ prajvalaṃścaiva ghorārcirdagdhapādapaḥ
toyārthinaḥ puro dṛṣṭvā toyaṃ kallolamālinam //

puraḥsthitamapi prāptuṃ na śekuravamarditāḥ
aprāpya salilaṃ bhūmau vyāttāsyā gatacetasaḥ //

tatra tatra vyadṛśyanta mṛtā daityeśvarā bhuvi
rathā gajāśca patitās turagāśca samāpitāḥ //

sthitā vamanto dhāvanto galadraktavasāsṛjaḥ
dānavānāṃ sahasrāṇi vyadṛśyanta mṛtāni tu //

saṃkṣaye dānavendrāṇāṃ tasminmahati vartite
prakopodbhūtatāmrākṣaḥ kālanemī ruṣāturaḥ //

abhavatkalpameghābhaḥ sphuradbhūriśatahradaḥ
gambhīrāsphoṭanirhrāda jagaddhṛdayaghaṭṭakaḥ //

pracchādya gaganābhogaṃ ravimāyāṃ vyanāśayat
śītaṃ vavarṣa salilaṃ dānavendrabalaṃ prati //

daityāstāṃ vṛṣṭimāsādya samāśvastāstataḥ kramāt
bījāṅkurā ivāmlānāḥ prāpya vṛṣṭiṃ dharātale //

tataḥ sa megharūpī tu kālanemirmahāsuraḥ
śastravṛṣṭiṃ vavarṣogrāṃ devānīkeṣu durjayām //

tayā vṛṣṭyā bādhyamānā daityendrāṇāṃ mahaujasām
gatiṃ kāṃ ca na paśyanto gāvaḥ śītārditā iva //

parasparaṃ vyalīyanta pṛṣṭheṣu vyastrapāṇayaḥ
sveṣu bādhe vyalīyanta gajeṣu turageṣu ca //

ratheṣu tvamarāstrastās tatra tatra nililyire
apare kuñcitairgātraiḥ svahastapihitānanāḥ //

itaścetaśca saṃbhrāntā babhramurvai diśo daśa
evaṃvidhe tu saṃgrāme tumule devasaṃkṣaye //

dṛśyante patitā bhūmau śastrabhinnāṅgasaṃdhayaḥ
vibhujā bhinnamūrdhānas tathā chinnorujānavaḥ //

viparyastarathāsaṅgā niṣpiṣṭadhvajapaṅktayaḥ
nirbhinnāṅgaisturaṃgaistu gajaiścācalasaṃnibhaiḥ //

srutaraktahradairbhūmir vikṛtāvikṛtā babhau
evamājau balī daityaḥ kālanemirmahāsuraḥ //

jaghne muhūrtamātreṇa gandharvāṇāṃ daśāyutam
yakṣāṇāṃ pañca lakṣāṇi rakṣasāmayutāni ṣaṭ //

trīṇi lakṣāṇi jaghne sa kiṃnarāṇāṃ tarasvinām
jaghne piśācamukhyānāṃ sapta lakṣāṇi nirbhayaḥ //

itareṣāmasaṃkhyātāḥ surajātinikāyinām
jaghne sa koṭīḥ saṃkruddhaś citrāstrairastrakovidaḥ //

evaṃ paribhave bhīme tadā tvamarasaṃkṣaye
saṃkruddhāvaśvinau devau citrāstrakavacojjvalau //

jaghnatuḥ samare daityaṃ kṛtāntānalasaṃnibham
tamāsādya raṇe ghoram ekaikaḥ ṣaṣṭibhiḥ śaraiḥ //

jaghne marmasu tīkṣṇāgrair asuraṃ bhīmadarśanam
tābhyāṃ bāṇaprahāraiḥ sa kiṃcidāyastacetanaḥ //

jagrāha cakramaṣṭāraṃ tailadhautaṃ raṇāntakam
tena cakreṇa so 'śvibhyāṃ cicheda rathakūbaram //

jagrāhātha dhanurdaityaḥ śarāṃścāśīviṣopamān
vavarṣa bhiṣajo mūrdhni saṃchādyākāśagocaram //

tāvapyastraiścichidatuḥ śitaistairdaityasāyakān
tacca karma tayordṛṣṭvā vismitaḥ kopamāviśat //

mahatā sa tu kopena sarvāyomayasādanam
jagrāha mudgaraṃ bhīmaṃ kāladaṇḍavibhīṣaṇam //

sa tato bhrāmya vegena cikṣepāśvirathaṃ prati
taṃ tu mudgaram āyāntam ālokyāmbaragocaram //

tyaktvā rathau tu tau vegād āplutau tarasāśvinau
tau rathau sa tu niṣpiṣya mudgaro 'calasaṃnibhaḥ //

dārayāmāsa dharaṇīṃ hemajālapariṣkṛtaḥ
tasya karmāśvinau dṛṣṭvā bhiṣajau citrayodhinau //

vajrāstraṃ tu prakurvāte dānavendranivāraṇam
tato vajramayaṃ varṣaṃ prāvartad atidāruṇam //

ghoravajraprahāraistu daityendraḥ sa pariṣkṛtaḥ
ratho dhvajo dhanuścakraṃ kavacaṃ cāpi kāñcanam //

kṣaṇena tilaśo jātaṃ sarvasainyasya paśyataḥ
taddṛṣṭvā duṣkaraṃ karma so 'śvibhyāṃ bhīmavikramaḥ //

nārāyaṇāstraṃ balavān mumoca raṇamūrdhani
vajrāstraṃ śamayāmāsa dānavendro 'stratejasā //

tasminpraśānte vajrāstre kālanemiranantaram
jīvagrāhaṃ grāhayitum aśvinau tu pracakrame //

tāvaśvinau raṇādbhītau sahasrākṣarathaṃ prati
prayātau vepamānau tu padā śastravivarjitau //

tayoranugato daityaḥ kālanemirmahābalaḥ
prāpyendrasya rathaṃ krūro daityānīkapadānugaḥ //

taṃ dṛṣṭvā sarvabhūtāni vitresurvihvalāni tu
dṛṣṭvā daityasya tatkrauryaṃ sarvabhūtāni menire //

parājayaṃ mahendrasya sarvalokakṣayāvaham
celuḥ śikhariṇo mukhyāḥ peturulkā nabhastalāt //

jagarjurjaladā dikṣu hy udbhūtāśca mahārṇavāḥ
tāṃ bhūtavikṛtiṃ dṛṣṭvā bhagavāngaruḍadhvajaḥ //

vyabudhyatāhiparyaṅke yoganidrāṃ vihāya tu
lakṣmīkarayugājasra lālitāṅghrisaroruhaḥ //

śaradambaranīlābja kāntadehachavirvibhuḥ
kaustubhodbhāsitoraskaḥ kāntakeyūrabhāsvaraḥ //

vimṛśya surasaṃkṣobhaṃ vainateyaṃ samāhvayat
āhūte 'vasthite tasmin nāgāvasthitavarṣmaṇi //

divyanānāstratīkṣṇārcir āruhyāgāt surānsvayam
tatrāpaśyata devendram abhidrutamabhiplutaiḥ //

dānavendrairnavāmbhoda sacchāyaiḥ pauruṣotkaṭaiḥ
yathā hi puruṣaṃ ghorair abhāgyairvaṃśaśālibhiḥ //

paritrāṇāyāśu kṛtaṃ sukṣetre karma nirmalam
athāpaśyanta daiteyā viyati jyotirmaṇḍalam //

sphurantamudayādristhaṃ sūryamuṣṇatviṣā iva
prabhāvaṃ jñātumicchanto dānavāstasya tejasaḥ //

garutmantamapaśyantaḥ kalpāntānalasaṃnibham
tamāsthitaṃ ca meghaugha dyutimakṣayamacyutam //

tam ālokyāsurendrāstu harṣasampūrṇamānasāḥ
ayaṃ vai devasarvasvaṃ jite 'sminnirjitāḥ surāḥ //

ayaṃ sa daityacakrāṇāṃ kṛtāntaḥ keśavo 'rihā
enamāśritya lokeṣu yajñabhāgabhujo 'marāḥ //

ityuktvā dānavāḥ sarve parivārya samantataḥ
nijaghnurvividhairastrais te tam āyāntam āhave //

kālanemiprabhṛtayo daśa daityā mahārathāḥ
ṣaṣṭyā vivyādha bāṇānāṃ kālanemirjanārdanam //

nimiḥ śatena bāṇānāṃ mathano 'śītibhiḥ śaraiḥ
jambhakaścaiva saptatyā śumbho daśabhireva ca //

śeṣā daityeśvarāḥ sarve viṣṇumekaikaśaḥ śaraiḥ
daśabhiścaiva yattāste jaghnuḥ sagaruḍaṃ raṇe //

teṣām amṛṣya tatkarma viṣṇurdānavasūdanaḥ
ekaikaṃ dānavaṃ jaghne ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhirajihmagaiḥ //

ākarṇakṛṣṭairbhūyaśca kālanemis tribhiḥ śaraiḥ
viṣṇuṃ vivyādha hṛdaye krodhādraktavilocanaḥ //

tasyāśobhanta te bāṇā hṛdaye taptakāñcanāḥ
mayūkhānīva dīptāni kaustubhasya sphuṭatviṣaḥ //

tairbāṇaiḥ kiṃcidāyasto harirjagrāha mudgaram
satataṃ bhrāmya vegena dānavāya vyasarjayat //

dānavendrastamaprāptaṃ viyatyeva śataiḥ śaraiḥ
cicheda tilaśaḥ kruddho darśayanpāṇilāghavam //

tato viṣṇuḥ prakupitaḥ prāsaṃ jagrāha bhairavam
tena daityasya hṛdayaṃ tāḍayāmāsa gāḍhataḥ //

kṣaṇena labdhasaṃjñastu kālanemirmahāsuraḥ
śaktiṃ jagrāha tīkṣṇāgrāṃ hemaghaṇṭāṭṭahāsinīm //

tayā vāmabhujaṃ viṣṇor bibheda ditinandanaḥ
bhinnaḥ śaktyā bhujastasya srutaśoṇita ābabhau //

padmarāgamayeneva keyūreṇa vibhūṣitaḥ
tato viṣṇuḥ prakupito jagrāha vipulaṃ dhanuḥ //

saptadaśa ca nārācāṃs tīkṣṇānmarmavibhedinaḥ
daityasya hṛdayaṃ ṣaḍbhir vivyādha ca tribhiḥ śaraiḥ //

caturbhiḥ sārathiṃ cāsya dhvajaṃ caikena pattriṇā
dvābhyāṃ jyādhanuṣī cāpi bhujaṃ savyaṃ ca pattriṇā //

sa viddho hṛdaye gāḍhaṃ daityo hariśilīmukhaiḥ
srutaraktāruṇaprāṃśuḥ pīḍākulitamānasaḥ //

cakampe māruteneva noditaḥ kiṃśukadrumaḥ
tamākampitamālakṣya gadāṃ jagrāha keśavaḥ //

tāṃ ca vegena cikṣepa kālanemirathaṃ prati
sā papāta śirasyugrā vipulā kālaneminaḥ //

saṃcūrṇitottamāṅgastu niṣpiṣṭamukuṭo 'suraḥ
srutaraktaugharandhrastu srutadhāturivācalaḥ //

prāpatatsve rathe bhagne visaṃjñaḥ śiṣṭajīvitaḥ
patitasya rathopasthe dānavasyācyuto 'rihā //

smitapūrvamuvācedaṃ vākyaṃ cakrāyudhaḥ prabhuḥ
gacchāsura vimukto 'si sāmprataṃ jīva nirbhayaḥ //

tataḥ svalpena kālena ahameva tavāntakaḥ
etacchrutvā vacastasya sārathiḥ kālaneminaḥ
apavāhya rathaṃ dūram anayatkālaneminaḥ //