મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 139

તારકાખ્યે હતે યુદ્ધે ઉત્સાર્ય પ્રમથાન્મયઃ
ઉવાચ દાનવાન્ભૂયો ભૂયઃ સ તુ ભયાવૃતાન્ ॥

ભો ઽસુરેન્દ્રાધુના સર્વે નિબોધધ્વં પ્રભાષિતમ્
યત્કર્તવ્યં મયા ચૈવ યુષ્માભિશ્ચ મહાબલૈઃ ॥

પુષ્યં સમેષ્યતે કાલે ચન્દ્રશ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ
યદૈકં ત્રિપુરં સર્વં ક્ષણમેકં ભવિષ્યતિ ॥

કુરુધ્વં નિર્ભયાઃ કાલે કોકિલાશંસિતેન ચ
સ કાલઃ પુષ્યયોગસ્ય પુરસ્ય ચ મયા કૃતઃ ॥

કાલે તસ્મિન્પુરે યસ્તુ સંભાવયતિ સંહતિમ્
સ એનં કારયેચ્ચૂર્ણં બલિનૈકૈષુણા સુરઃ ॥

યો વઃ પ્રાણો બલં યચ્ચ યા ચ વો વૈરિતાસુરાઃ
તત્કૃત્વા હૃદયે ચૈવ પાલયધ્વમિદં પુરમ્ ॥

મહેશ્વરરથં હ્યેકં સર્વપ્રાણેન ભીષણમ્
વિમુખીકુરુતાત્યર્થં યથા નોત્સૃજતે શરમ્ ॥

તત એવં કૃતે ઽસ્માભિસ્ ત્રિપુરસ્યાપિ રક્ષણે
પ્રતીક્ષિષ્યન્તિ વિવશાઃ પુષ્યયોગં દિવૌકસઃ ॥

નિશમ્ય તન્મયસ્યૈવં દાનવાસ્ત્રિપુરાલયાઃ
મુહુઃ સિંહરુતં કૃત્વા મયમૂચુર્યમોપમાઃ ॥

પ્રયત્નેન વયં સર્વે કુર્મસ્તવ પ્રભાષિતમ્
તથા કુર્મો યથા રુદ્રો ન મોક્ષ્યતિ પુરે શરમ્ ॥

અદ્ય યાસ્યામઃ સંગ્રામં તદ્રુદ્રસ્ય જિઘાંસવઃ
કથયન્તિ દિતેઃ પુત્રા હૃષ્ટા ભિન્નતનૂરુહાઃ ॥

કલ્પં સ્થાસ્યતિ વા ખસ્થં ત્રિપુરં શાશ્વતં ધ્રુવમ્
અદાનવં વા ભવિતા નારાયણપદત્રયમ્ ॥

વયં ન ધર્મં હાસ્યામો યસ્મિન્યોક્ષ્યસિ નો ભવાન્
અદૈવતમ્ અદૈત્યં વા લોકં દ્રક્ષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

ઇતિ સંમન્ત્ર્ય હૃષ્ટાસ્તે પુરાન્તર્વિબુધારયઃ
પ્રદોષે મુદિતા ભૂત્વા ચેરુર્મન્મથચારતામ્ ॥

મુહુર્મુક્તોદયો ભ્રાન્ત ઉદયાગ્રં મહામણિઃ
તમાંસ્યુત્સાર્ય ભગવાંશ્ ચન્દ્રો જૃમ્ભતિ સો ઽમ્બરમ્ ॥

કુમુદાલંકૃતે હંસો યથા સરસિ વિસ્તૃતે
સિંહો યથા ચોપવિષ્ટો વૈડૂર્યશિખરે મહાન્ ॥

વિષ્ણોર્યથા ચ વિસ્તીર્ણે હારશ્ચોરસિ સંસ્થિતઃ
તથાવગાઢે નભસિ ચન્દ્રો ઽત્રિનયનોદ્ભવઃ
ભ્રાજતે ભ્રાજયંલ્ લોકાન્ સૃજઞ્જ્યોત્સ્નારસં બલાત્ ॥

શીતાંશાવુદિતે ચન્દ્રે જ્યોત્સ્નાપૂર્ણે પુરે ઽસુરાઃ
પ્રદોષે લલિતં ચક્રુર્ ગૃહમાત્માનમેવ ચ ॥

રથ્યાસુ રાજમાર્ગેષુ પ્રાસાદેષુ ગૃહેષુ ચ
દીપાશ્ચમ્પકપુષ્પાભા નાલ્પસ્નેહપ્રદીપિતાઃ ॥

તદા મઠેષુ તે દીપાઃ સ્નેહપૂર્ણાઃ પ્રદીપિતાઃ
ગૃહાણિ વસુમન્ત્યેષાં સર્વરત્નમયાનિ ચ
જ્વલતો ઽદીપયન્દીપાંશ્ ચન્દ્રોદય ઇવ ગ્રહાઃ ॥

ચન્દ્રાંશુભિર્ભાસમાનમ્ અન્તર્દીપૈઃ સુદીપિતમ્
ઉપદ્રવૈઃ કુલમિવ પીયતે ત્રિપુરે તમઃ ॥

તસ્મિન્પુરે વૈ તરુણપ્રદોષે ચન્દ્રાટ્ટહાસે તરુણપ્રદોષે
રત્યર્થિનો વૈ દનુજા ગૃહેષુ સહાઙ્ગનાભિઃ સુચિરં વિરેમુઃ ॥

વિનોદિતા યે તુ વૃષધ્વજસ્ય પઞ્ચેષવસ્તે મકરધ્વજેન
તત્રાસુરેષ્વાસુરપુંગવેષુ સ્વાઙ્ગાઙ્ગનાઃ સ્વેદયુતા બભૂવુઃ ॥

કલપ્રલાપેષુ ચ દાનવીનાં વીણાપ્રલાપેષુ ચ મૂર્છિતેષુ
મત્તપ્રલાપેષુ ચ કોકિલાનાં સચાપબાણો મદનો મમન્થ ॥

તમાંસિ નૈશાનિ દ્રુતં નિહત્ય જ્યોત્સ્નાવિતાનેન જગદ્વિતત્ય
ખે રોહિણીં તાં ચ પ્રિયાં સમેત્ય ચન્દ્રઃ પ્રભાભિઃ કુરુતે ઽધિરાજ્યમ્ ॥

સ્થિત્વૈવ કાન્તસ્ય તુ પાદમૂલે કાચિદ્વરસ્ત્રી સ્વકપોલમૂલે
વિશેષકં ચારુતરં કરોતિ તેનાનનં સ્વં સમલંકરોતિ ॥

દૃષ્ટ્વાનનં મણ્ડલદર્પણસ્થં મહાપ્રભા મે મુખજેતિ જપ્ત્વા
સ્મૃત્વા વરાઙ્ગી રમણેરિતાનિ તેનૈવ ભાવેન રતીમવાપ ॥

રોમાઞ્ચિતૈર્ગાત્રવરૈર્યુવભ્યો રતાનુરાગાદ્ રમણેન ચાન્યાઃ
સ્વયં દ્રુતં યાન્તિ મદાભિભૂતાઃ ક્ષપા યથા ચાર્કદિનાવસાને ॥

પેપીયતે ચાતિરસાનુવિદ્ધા વિમાર્ગિતાન્યા ચ પ્રિયં પ્રસન્ના
કાચિત્પ્રિયસ્યાતિચિરાત્પ્રસન્ના આસીત્પ્રલાપેષુ ચ સમ્પ્રસન્ના ॥

ગોશીર્ષયુક્તૈર્હરિચન્દનૈશ્ચ પઙ્કાઙ્કિતાક્ષી ચ વરાસુરીણામ્
મનોજ્ઞરૂપા રુચિરા બભૂવુઃ પૂર્ણામૃતસ્યેવ સુવર્ણકુમ્ભાઃ ॥

ક્ષતાધરોષ્ઠા દ્રુતદોષરક્તા લલન્તિ દૈત્યા દયિતાસુ રક્તાઃ
તન્ત્રીપ્રલાપાસ્ત્રિપુરેષુ રક્તાઃ સ્ત્રીણાં પ્રલાપેષુ પુનર્વિરક્તાઃ ॥

ક્વચિત્પ્રવૃત્તં મધુરાભિગાનં કામસ્ય બાણૈઃ સુકૃતં નિધાનમ્
આપાનભૂમીષુ સુખપ્રમેયં ગેયં પ્રવૃત્તં ત્વથ સાધયન્તિ ॥

ગેયં પ્રવૃત્તં ત્વથ શોધયન્તિ કેચિત્પ્રિયાં તત્ર ચ સાધયન્તિ
કેચિત્પ્રિયાં સમ્પ્રતિ બોધયન્તિ સંબુધ્ય સંબુધ્ય ચ રામયન્તિ ॥

ધૂતપ્રસૂનપ્રભવઃ સુબન્ધઃ સૂર્યે ગતે વૈ ત્રિપુરે બભૂવ
સમર્મરો નૂપુરમેખલાનાં શબ્દશ્ચ સંબાધતિ કોકિલાનામ્ ॥

પ્રિયાવગૂઢા દયિતોપગૂઢા કાચિત્પ્રરૂઢાઙ્ગરુહાપિ નારી
સુચારુબાષ્પાઙ્કુરપલ્લવાનાં નવામ્બુસિક્તા ઇવ ભૂમિરાસીત્ ॥

શશાઙ્કપાદૈરુપશોભિતેષુ પ્રાસાદવર્યેષુ વરાઙ્ગનાનામ્
માધુર્યભૂતાભરણા મહાન્તઃ સ્વના બભૂવુર્મદનેષુ તુલ્યાઃ ॥

પાનેન ખિન્ના દયિતાતિવેલં કપોલમાજિઘ્રસિ કિં મમેદમ્
આરોહ મે શ્રોણિમિમાં વિશાલાં પીનોન્નતાં કાઞ્ચનમેખલાઢ્યામ્ ॥

રથ્યાસુ ચન્દ્રોદયભાસિતાસુ સુરેન્દ્રમાર્ગેષુ ચ વિસ્તૃતેષુ
દૈત્યાઙ્ગના યૂથગતા વિભાન્તિ તારા યથા ચન્દ્રમસો દિવાન્તે ॥

અટ્ટાટ્ટહાસેષુ ચ ચામરેષુ પ્રેઙ્ખાસુ ચાન્યા મદલોલભાવાત્
સંદોલયન્તે કલસમ્પ્રહાસાઃ પ્રોવાચ કાઞ્ચી ગુણસૂક્ષ્મનાદા ॥

અમ્લાનમાલાન્વિતસુન્દરીણાં પર્યાય એષો ઽસ્તિ ચ હર્ષિતાનામ્
શ્રૂયન્તિ વાચઃ કલધૌતકલ્પા વાપીષુ ચાન્યે કલહંસશબ્દાઃ ॥

કાઞ્ચીકલાપશ્ચ સહાઙ્ગરાગઃ પ્રેઙ્ખાસુ તદ્રાગકૃતાશ્ચ ભાવાઃ
છિન્દન્તિ તાસામસુરાઙ્ગનાનાં પ્રિયાલયાન્ મન્મથમાર્ગણાનામ્ ॥

ચિત્રામ્બરશ્ચોદ્ધૃતકેશપાશઃ સંદોલ્યમાનઃ શુશુભે ઽસુરીણામ્
સુચારુવેશાભરણૈરુપેતસ્ તારાગણૈર્ જ્યોતિરિવાસ ચન્દ્રઃ ॥

સંદોલનાદ્ ઉચ્છ્વસિતૈશ્છિન્નસૂત્રૈઃ કાઞ્ચીભ્રષ્ટૈર્મણિભિર્વિપ્રકીર્ણૈઃ
દોલાભૂમિસ્તૈર્વિચિત્રા વિભાતિ ચન્દ્રસ્ય પાર્શ્વોપગતૈર્ વિચિત્રા ॥

સચન્દ્રિકે સોપવને પ્રદોષે રુતેષુ વૃન્દેષુ ચ કોકિલાનામ્
શરવ્યયં પ્રાપ્ય પુરે ઽસુરાણાં પ્રક્ષીણબાણો મદનશ્ચચાર ॥

ઇતિ તત્ર પુરે ઽમરદ્વિષાણાં સપદિ હિ પશ્ચિમકૌમુદી તદાસીત્ ।
રણશિરસિ પરાભવિષ્યતાં વૈ ભવતુરગૈઃ કૃતસંક્ષયા અરીણામ્ ॥

ચન્દ્રો ઽથ કુન્દકુસુમાકરહારવર્ણો જ્યોત્સ્નાવિતાનરહિતો ઽભ્રસમાનવર્ણઃ
વિછાયતાં હિ સમુપેત્ય ન ભાતિ તદ્વદ્ ભાગ્યક્ષયે ધનપતિશ્ચ નરો વિવર્ણઃ ॥

ચન્દ્રપ્રભામરુણસારથિનાભિભૂય સંતપ્તકાઞ્ચનરથાઙ્ગસમાનબિમ્બઃ
સ્થિત્વોદયાગ્રમુકુટે બહુરેવ સૂર્યો ભાત્યમ્બરે તિમિરતોયવહાં તરિષ્યન્ ॥