મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 138

મઘવા તુ નિહન્તું તાન્ અસુરાનમરેશ્વરઃ
લોકપાલા યયુઃ સર્વે ગણપાલાશ્ચ સર્વશઃ ॥

ઈશ્વરા મોદિતાઃ સર્વ ઉત્પેતુશ્ચામ્બરે તદા
ખગતાસ્તુ વિરેજુસ્તે પક્ષવન્ત ઇવાચલાઃ ॥

પ્રયયુસ્તત્પુરં હન્તું શરીરમિવ વ્યાધયઃ
શઙ્ખાડમ્બરનિર્ઘોષૈઃ પણવાન્પટહાનપિ
નાદયન્તઃ પુરો દેવા દૃષ્ટાસ્ત્રિપુરવાસિભિઃ ॥

હરઃ પ્રાપ્ત ઇતીવોક્ત્વા બલિનસ્તે મહાસુરાઃ
આજગ્મુઃ પરમં ક્ષોભમ્ અત્યયેષ્વિવ સાગરાઃ ॥

સુરતૂર્યરવં શ્રુત્વા દાનવા ભીમદર્શનાઃ
નિનેદુર્વાદયન્તશ્ચ નાનાવાદ્યાન્યનેકશઃ ॥

ભૂયોદીરિતવીર્યાસ્તે પરસ્પરકૃતાગસઃ
પૂર્વદેવાશ્ચ દેવાશ્ચ સૂદયન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

આક્રોશે ઽપિ સમપ્રખ્યે તેષાં દેહનિકૃન્તનમ્
પ્રવૃત્તં યુદ્ધમતુલં પ્રહારકૃતનિઃસ્વનમ્ ॥

નિષ્પતન્ત ઇવાદિત્યાઃ પ્રજ્વલન્ત ઇવાગ્નયઃ
શંસન્ત ઇવ નાગેન્દ્રા ભ્રમન્ત એવ પક્ષિણઃ
ગિરીન્દ્રા ઇવ કમ્પન્તો ગર્જન્ત ઇવ તોયદાઃ ॥

જૃમ્ભન્ત ઇવ શાર્દૂલાઃ ગર્જન્ત ઇવ તોયદાઃ
પ્રવૃદ્ધોર્મિતરંગૌઘાઃ ક્ષુભ્યન્ત ઇવ સાગરાઃ ॥

પ્રમથાશ્ચ મહાશૂરા દાનવાશ્ચ મહાબલાઃ
યુયુધુર્નિશ્ચલા ભૂત્વા વજ્રા ઇવ મહાચલૈઃ ॥

કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ટાનાં બભૂવુર્દારુણા રવાઃ
કાલાનુગાનાં મેઘાનાં યથા વિયતિ વાયુના ॥

આહુશ્ચ યુદ્ધે મા ભૈષીઃ ક્વ યાસ્યસિ મૃતો હ્યસિ
પ્રહરાશુ સ્થિતો ઽસ્મ્યત્ર એહિ દર્શય પૌરુષમ્ ॥

ગૃહાણ છિન્દ્ધિ ભિન્દ્ધીતિ ખાદ મારય દારય
ઇત્યન્યોન્યમ્ અનૂચ્ચાર્ય પ્રયયુર્યમસાદનમ્ ॥

ખડ્ગાપવર્જિતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છિન્નાઃ પરશ્વધૈઃ
કેચિન્મુદ્ગરચૂર્ણાશ્ચ કેચિદ્બાહુભિરાહતાઃ ॥

પટ્ટિશૈઃ સૂદિતાઃ કેચિત્ કેચિચ્છૂલવિદારિતાઃ
દાનવાઃ શરપુષ્પાભાઃ સવના ઇવ પર્વતાઃ
નિપતન્ત્યર્ણવજલે ભીમનક્રતિમિઙ્ગિલે ॥

વ્યસુભિઃ સુનિબદ્ધાઙ્ગૈઃ પતમાનૈઃ સુરેતરૈઃ
સંબભૂવાર્ણવે શબ્દઃ સજલામ્બુદનિસ્વનઃ ॥

તેન શબ્દેન મકરા નક્રાસ્તિમિતિમિઙ્ગિલાઃ
મત્તા લોહિતગન્ધેન ક્ષોભયન્તો મહાર્ણવમ્ ॥

પરસ્પરેણ કલહં કુર્વાણા ભીમમૂર્તયઃ
ભ્રમન્તે ભક્ષયન્તશ્ચ દાનવાનાં ચ લોહિતમ્ ॥

સરથાન્ સાયુધાન્ સાશ્વાન્ સવસ્ત્રાભરણાવૃતાન્
જગ્રસુસ્તિમયો દૈત્યાન્ દ્રાવયન્તો જલેચરાન્ ॥

મૃધં યથાસુરાણાં ચ પ્રમથાનાં પ્રવર્તતે
અમ્બરે ઽમ્ભસિ ચ તથા યુદ્ધં ચક્રુર્જલેચરાઃ ॥

યથા ભ્રમન્તિ પ્રમથાઃ સદૈત્યાસ્ તથા ભ્રમન્તે તિમયઃ સનક્રાઃ
યથૈવ છિન્દન્તિ પરસ્પરં તુ તથૈવ ક્રન્દન્તિ વિભિન્નદેહાઃ ॥

વ્રણાનનૈર્ અઙ્ગરસં સ્રવદ્ભિઃ સુરાસુરૈર્નક્રતિમિઙ્ગિલૈશ્ચ
કૃતો મુહૂર્તેન સમુદ્રદેશઃ સરક્તતોયઃ સમુદીર્ણતોયઃ ॥

પૂર્વં મહામ્ભોધરપર્વતાભં દ્વારં મહાન્તં ત્રિપુરસ્ય શક્રઃ
નિપીડ્ય તસ્થૌ મહતા બલેન યુક્તો ઽમરાણાં મહતા બલેન ॥

તથોત્તરં સો ઽન્તરજો હરસ્ય બાલાર્કજામ્બૂનદતુલ્યવર્ણઃ
સ્કન્દઃ પુરદ્વારમથારુરોહ વૃદ્ધો ઽસ્તશૃઙ્ગં પ્રપતન્નિવાર્કઃ ॥

યમશ્ચ વિત્તાધિપતિશ્ચ દેવો દણ્ડાન્વિતઃ પાશવરાયુધશ્ચ
દેવારિણસ્તસ્ય પુરસ્ય દ્વારં તાભ્યાં તુ તત્પશ્ચિમતો નિરુદ્ધમ્ ॥

દક્ષારિરુદ્રસ્તપનાયુતાભઃ સ ભાસ્વતા દેવરથેન દેવઃ
તદ્દક્ષિણદ્વારમરેઃ પુરસ્ય રુદ્ધ્વાવતસ્થૌ ભગવાંસ્ત્રિનેત્રઃ ॥

તુઙ્ગાનિ વેશ્માનિ સગોપુરાણિ સ્વર્ણાનિ કૈલાસશશિપ્રભાણિ
પ્રહ્લાદરૂપાઃ પ્રમથાવરુદ્ધા જ્યોતીંષિ મેઘા ઇવ ચાશ્મવર્ષાઃ ॥

ઉત્પાત્ય ચોત્પાટ્ય ગૃહાણિ તેષાં સશૈલમાલાસમવેદિકાનિ
પ્રક્ષિપ્ય પ્રક્ષિપ્ય સમુદ્રમધ્યે કાલામ્બુદાભાઃ પ્રમથા વિનેદુઃ ॥

રક્તાનિ ચાશેષવનૈર્યુતાનિ સાશોકખણ્ડાનિ સકોકિલાનિ
ગૃહાણિ હે નાથ પિતઃ સુતેતિ ભ્રાતેતિ કાન્તેતિ પ્રિયેતિ ચાપિ
ઉત્પાટ્યમાનેષુ ગૃહેષુ નાર્યસ્ ત્વ્ અનાર્યશબ્દાન્વિવિધાન્પ્રચક્રુઃ ॥

કલત્રપુત્રક્ષયપ્રાણનાશે તસ્મિન્પુરે યુદ્ધમતિપ્રવૃત્તે
મહાસુરાઃ સાગરતુલ્યવેગા ગણેશ્વરાઃ કોપવૃતાઃ પ્રતીયુઃ ॥

પરશ્વધૈસ્તત્ર શિલોપલૈશ્ચ ત્રિશૂલવજ્રોત્તમકમ્પનૈશ્ચ
શરીરસદ્મક્ષપણં સુઘોરં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં દૃઢવૈરબદ્ધમ્ ॥

અન્યોન્યમુદ્દિશ્ય વિમર્દતાં ચ પ્રધાવતાં ચૈવ વિનિઘ્નતાં ચ
શબ્દો બભૂવામરદાનવાનાં યુગાન્તકાલેષ્વિવ સાગરાણામ્ ॥

વ્રણૈરજસ્રં ક્ષતજં વમન્તઃ કોપોપરક્તા બહુધા નદન્તઃ
ગણેશ્વરાસ્તે ઽસુરપુંગવાશ્ચ યુધ્યન્તિ શબ્દં ચ મહદુદ્ગિરન્તઃ ॥

માર્ગાઃ પુરે લોહિતકર્દમાલાઃ સ્વર્ણેષ્ટકાસ્ફાટિકભિન્નચિત્રાઃ
કૃતા મુહૂર્તેન સુખેન ગન્તું છિન્નોત્તમાઙ્ગાઙ્ઘ્રિકરાઃ કરાલાઃ ॥

કોપાવૃતાક્ષઃ સ તુ તારકાખ્યઃ સંખ્યે સવૃક્ષઃ સગિરિર્નિલીનઃ
તસ્મિન્ક્ષણે દ્વારવરં રિરક્ષો રુદ્ધં ભવેનાદ્ભુતવિક્રમેણ ॥

સ તત્ર પ્રાકારાગતાંશ્ચ ભૂતાઞ્ છાતન્ મહાનદ્ભુતવીર્યસત્ત્વઃ
ચચાર ચાપ્તેન્દ્રિયગર્વદૃપ્તઃ પુરાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રરાસ ઘોરમ્ ॥

તતઃ સ દૈત્યોત્તમપર્વતાભો યથાઞ્જસા નાગ ઇવાભિમત્તઃ
નિવારિતો રુદ્રરથં જિઘૃક્ષુર્ યથાર્ણવઃ સર્પતિ ચાતિવેલઃ ॥

શેષઃ સુધન્વા ગિરિશશ્ચ દેવશ્ ચતુર્મુખો યઃ સ ત્રિલોચનશ્ચ
તે તારકાખ્યાભિગતા ગતાજૌ ક્ષોભં યથા વાયુવશાત્સમુદ્રાઃ ॥

શેષો ગિરીશઃ સપિતામહેશશ્ ચોત્ક્ષુભ્યમાણઃ સ રથે ઽમ્બરસ્થઃ
બિભેદ સંધીષુ બલાભિપન્નઃ કૂજન્નિનાદાંશ્ચ કરોતિ ઘોરાન્ ॥

એકં તુ ઋગ્વેદતુરંગમસ્ય પૃષ્ઠે પદં ન્યસ્ય વૃષસ્ય ચૈકમ્
તસ્થૌ ભવઃ સોદ્યતબાણચાપઃ પુરસ્ય તત્સઙ્ગસમીક્ષમાણઃ ॥

તદા ભવપદન્યાસાદ્ ધયસ્ય વૃષભસ્ય ચ
પેતુઃ સ્તનાશ્ચ દન્તાશ્ચ પીડિતાભ્યાં ત્રિશૂલિના ॥

તતઃપ્રભૃતિ ચાશ્વાનાં સ્તના દન્તા ગવાં તથા
મૂઢાઃ સમભવંસ્તેન ચાદૃશ્યત્વમુપાગતાઃ ॥

તારકાખ્યસ્તુ ભીમાક્ષો રૌદ્રરક્તાન્તરેક્ષણઃ
રુદ્રાન્તિકે સુસંરુદ્ધો નન્દિના કુલનન્દિના ॥

પરશ્વધેન તીક્ષ્ણેન સ નન્દી દાનવેશ્વરમ્
તક્ષયામાસ વૈ તક્ષા ચન્દનં ગન્ધદો યથા ॥

પરશ્વધહતઃ શૂરઃ શૈલાદિઃ શરભો યથા
દુદ્રાવ ખડ્ગં નિષ્કૃષ્ય તારકાખ્યો ગણેશ્વરમ્ ॥

યજ્ઞોપવીતમ્ આદાય ચિછેદ ચ નનાદ ચ
તતઃ સિંહરવો ઘોરઃ શઙ્ખશબ્દશ્ચ ભૈરવઃ
ગણેશ્વરૈઃ કૃતસ્તત્ર તારકાખ્યે નિષૂદિતે ॥

પ્રમથારસિતં શ્રુત્વા વાદિત્રસ્વનમેવ ચ
પાર્શ્વસ્થઃ સુમહાપાર્શ્વં વિદ્યુન્માલિં મયો ઽબ્રવીત્ ॥

બહુવદનવતાં કિમેષ શબ્દો નદતાં શ્રૂયતે ભિન્નસાગરાભઃ
વદ વચનં તડિન્માલિન્ કિં કિમ્ એતદ્ગણપાલા યુયુધુર્યયુર્ગજેન્દ્રાઃ ॥

ઇતિ મયવચનાઙ્કુશાર્દિતસ્તં તડિન્માલી રવિરિવાંશુમાલી
રણશિરસિ સમાગતઃ સુરાણાં નિજગાદેદમ્ અરિંદમો ઽતિહર્ષાત્ ॥

યમવરુણમહેન્દ્રરુદ્રવીર્યસ્ તવ યશસો નિધિર્ધીર તારકાખ્યઃ
સકલસમરશીર્ષપર્વતેન્દ્રો યુદ્ધ્વા યસ્તપતિ હિ તારકો ગણેન્દ્રૈઃ ॥

મૃદિતમ્ ઉપનિશમ્ય તારકાખ્યં રવિદીપ્તાનલભીષણાયતાક્ષમ્
હૃષિતસકલનેત્રલોમસત્ત્વાઃ પ્રમથાસ્તોયમુચો યથા નદન્તિ ॥

ઇતિ સુહૃદો વચનં નિશમ્ય તત્ ત્વં તડિમાલેઃ સ મયઃ સુવર્ણમાલી
રણશિરસ્ય્ અસિતાઞ્જનાચલાભો જગદે વાક્યમિદં નવેન્દુમાલિમ્ ॥

વિદ્યુન્માલિન્ન નઃ કાલઃ સાધિતું હ્યવહેલયા
કરોમિ વિક્રમેણૈતત્ પુરં વ્યસનવર્જિતમ્ ॥

વિદ્યુન્માલી તતઃ ક્રુદ્ધો મયશ્ચ ત્રિપુરેશ્વરઃ
ગણાઞ્જઘ્નુસ્તુ દ્રાઘિષ્ઠાઃ સહિતાસ્તૈર્મહાસુરૈઃ ॥

યેન યેન તતો વિદ્યુન્ માલી યાતિ મયશ્ચ સઃ
તેન તેન પુરં શૂન્યં પ્રમથૈઃ પ્રહૃતૈઃ કૃતમ્ ॥

અથ યમવરુણમૃદઙ્ગઘોષૈઃ પણવડિણ્ડિમજ્યાસ્વનપ્રઘોષૈઃ
સકરતલપુટૈશ્ચ સિંહનાદૈર્ ભવમભિપૂજ્ય તદા સુરા અવતસ્થુઃ ॥

સમ્પૂજ્યમાનો દિતિજૈર્મહાત્મભિઃ સહસ્રરશ્મિપ્રતિમૌજસૈર્ વિભુઃ
અભિષ્ટુતઃ સત્યરતૈસ્ તપોધનૈર્ યથાસ્તશૃઙ્ગાભિગતો દિવાકરઃ ॥