મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 137

પ્રમથૈઃ સમરે ભિન્નાસ્ ત્રૈપુરાસ્તે સુરારયઃ
પુરં પ્રવિવિશુર્ભીતાઃ પ્રમથૈર્ભગ્નગોપુરમ્ ॥

શીર્ણદંષ્ટ્રા યથા નાગા ભગ્નશૃઙ્ગા યથા વૃષાઃ
યથા વિપક્ષાઃ શકુના નદ્યઃ ક્ષીણોદકા યથા ॥

મૃતપ્રાયાસ્તથા દૈત્યા દૈવતૈર્વિકૃતાનનાઃ
બભૂવુસ્તે વિમનસઃ કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્ ॥

અથ તાન્મ્લાનમનસસ્ તદા તામરસાનનઃ
ઉવાચ દૈત્યો દૈત્યાનાં પરમાધિપતિર્મયઃ ॥

કૃત્વા યુદ્ધાનિ ઘોરાણિ પ્રમથૈઃ સહ સામરૈઃ
તોષયિત્વા તથા યુદ્ધે પ્રમથાનમરૈઃ સહ ॥

યૂયં યત્પ્રથમં દૈત્યાઃ પશ્ચાચ્ચ બલપીડિતાઃ
પ્રવિષ્ટા નગરં ત્રાસાત્ પ્રમથૈર્ભૃશમર્દિતાઃ ॥

અપ્રિયં ક્રિયતે વ્યક્તં દેવૈર્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ
યત્ર નામ મહાભાગાઃ પ્રવિશન્તિ ગિરેર્વનમ્ ॥

અહો હિ કાલસ્ય બલમ્ અહો કાલો હિ દુર્જયઃ
યત્રેદૃશસ્ય દુર્ગસ્ય ઉપરોધો ઽવમાગતઃ ॥

મયે વિવદમાને તુ નર્દમાન ઇવામ્બુદે
બભૂવુર્નિષ્પ્રભા દૈત્યા ગ્રહા ઇન્દૂદયે યથા ॥

વાપીપાલાસ્તતો ઽભ્યેત્ય નભઃ કાલ ઇવામ્બુદાઃ
મયમાહુર્યમપ્રખ્યં સાઞ્જલિપ્રગ્રહાઃ સ્થિતાઃ ॥

યા સામૃતરસા ગૂઢા વાપી વૈ નિર્મિતા ત્વયા
સમાકુલોત્પલવના સમીનાકુલપઙ્કજા ॥

પીતા સા વૃષરૂપેણ કેનચિદ્દૈત્યનાયક
વાપી સા સામ્પ્રતં દૃષ્ટા મૃતસંજ્ઞા ઇવાઙ્ગના ॥

વાપીપાલવચઃ શ્રુત્વા મયો ઽસૌ દાનવપ્રભુઃ
કષ્ટમિત્યસકૃત્પ્રોચ્ય દિતિજાનિદમબ્રવીત્ ॥

મયા માયાબલકૃતા વાપી પીતા ત્વિયં યદિ
વિનષ્ટાઃ સ્મ ન સંદેહસ્ ત્રિપુરં દાનવા ગતમ્ ॥

નિહતાન્નિહતાન્દૈત્યાન્ આજીવયતિ દૈવતૈઃ
પીતા વા યદિ વા વાપી પીતા વૈ પીતવાસસા ॥

કો ઽન્યો મન્માયયા ગુપ્તાં વાપીમ્ અમૃતતોયિનીમ્
પાસ્યતે વિષ્ણુમજિતં વર્જયિત્વા ગદાધરમ્ ॥

સુગુહ્યમ્ અપિ દૈત્યાનાં નાસ્ત્યસ્યાવિદિતં ભુવિ
યત્ર મદ્વરકૌશલ્યં વિજ્ઞાતં ન વૃતં બુધૈઃ ॥

સમો ઽયં રુચિરો દેશો નિર્દ્રુમો નિર્દ્રુમાચલઃ
નવામ્ભઃપૂરિતં કૃત્વા બાધન્તે ઽસ્માન્મરુદ્ગણાઃ ॥

તે યૂયં યદિ મન્યધ્વં સાગરોપરિધિષ્ઠિતાઃ
પ્રમથાનાં મહાવેગં સહામઃ શ્વસનોપમમ્ ॥

એતેષાં ચ સમારમ્ભાસ્ તસ્મિન્સાગરસમ્પ્લવે
નિરુત્સાહા ભવિષ્યન્તિ એતદ્રથપથાવૃતાઃ ॥

યુધ્યતાં નિઘ્નતાં શત્રૂન્ ભીતાનાં ચ દ્રવિષ્યતામ્
સાગરો ઽમ્બરસંકાશઃ શરણં નો ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ મયો દૈત્યો દૈત્યાનામધિપસ્તદા
ત્રિપુરેણ યયૌ તૂર્ણં સાગરં સિન્ધુબાન્ધવમ્ ॥

સાગરે જલગમ્ભીર ઉત્પપાત પુરં વરમ્
અવતસ્થુઃ પુરાણ્યેવ ગોપુરાભરણાનિ ચ ॥

અપક્રાન્તે તુ ત્રિપુરે ત્રિપુરારિસ્ત્રિલોચનઃ
પિતામહમુવાચેદં વેદવાદવિશારદમ્ ॥

પિતામહ દૃઢં ભીતા ભગવન્દાનવા હિ નઃ
વિપુલં સાગરં તે તુ દાનવાઃ સમુપાશ્રિતાઃ ॥

યત એવ હિ તે યાતાસ્ ત્રિપુરેણ તુ દાનવાઃ
તત એવ રથં તૂર્ણં પ્રાપયસ્વ પિતામહ ॥

સિંહનાદં તતઃ કૃત્વા દેવા દેવરથં ચ તમ્
પરિવાર્ય યયુર્હૃષ્ટાઃ સાયુધાઃ પશ્ચિમોદધિમ્ ॥

તતો ઽમરામરગુરું પરિવાર્ય ભવં હરમ્
નર્દયન્તો યયુસ્તૂર્ણં સાગરં દાનવાલયમ્ ॥

અથ ચારુપતાકભૂષિતં પટહાડમ્બરશઙ્ખનાદિતમ્ ।
ત્રિપુરમભિસમીક્ષ્ય દેવતા વિવિધબલા નનદુર્યથા ઘનાઃ ॥

અમરવરપુરે ઽપિ દારુણો જલધરરાવમૃદઙ્ગગહ્વરઃ
દનુતનયનિનાદમિશ્રિતઃ પ્રતિનિધિસંક્ષુભિતાણવોપમઃ ॥

અથ ભુવનપતિર્ગતિઃ સુરાણામ્ અરિમૃગયામ્ અદદાત્સુલબ્ધબુદ્ધિઃ
ત્રિદશગણપતિર્હ્યુવાચ શક્રં ત્રિપુરગતં સહસા નિરીક્ષ્ય શત્રુમ્ ॥

ત્રિદશગણપતે નિશામયૈતત્ ત્રિપુરનિકેતનં દાનવાઃ પ્રવિષ્ટાઃ
યમવરુણકુબેરષણ્મુખૈસ્તત્ સહ ગણપૈરપિ હન્મિ તાવદેવ ॥

વિહિતપરબલાભિઘાતભૂતં વ્રજ જલધેસ્તુ યતઃ પુરાણિ તસ્થુઃ
સ રથવરગતો ભવઃ સમર્થો હ્ય્ ઉદધિમગાત્ત્રિપુરં પુનર્નિહન્તુમ્ ॥

ઇતિ પરિગણયન્તો દિતેઃ સુતા હ્ય્ અવતસ્થુર્લવણાર્ણવોપરિષ્ટાત્
અભિભવત્રિપુરં સદાનવેન્દ્રં શરવર્ષૈર્મુસલૈશ્ચ વજ્રમિશ્રૈઃ ॥

અહમપિ રથવર્યમાસ્થિતઃ સુરવરવર્ય ભવેય પૃષ્ઠતઃ
અસુરવરવધાર્થમુદ્યતાનાં પ્રતિવિદધામિ સુખાય તે ઽનઘ ॥

ઇતિ ભવવચનપ્રચોદિતે દશશતનયનવપુઃ સમુદ્યતઃ
ત્રિપુરપુરજિઘાંસયા હરિઃ પ્રવિકસિતામ્બુજલોચનો યયૌ ॥