મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 129

કથં જગામ ભગવાન્ પુરારિત્વં મહેશ્વરઃ
દદાહ ચ કથં દેવસ્ તન્નો વિસ્તરતો વદ ॥

પૃચ્છામસ્ત્વાં વયં સર્વે બહુમાનાત્પુનઃ પુનઃ
ત્રિપુરં તદ્યથા દુર્ગં મયમાયાવિનિર્મિતમ્
દેવેનૈકેષુણા દગ્ધં તથા નો વદ માનદ ॥

શૃણુધ્વં ત્રિપુરં દેવો યથા દારિતવાન્ ભવઃ
મયો નામ મહામાયો માયાનાં જનકો ઽસુરઃ ॥

નિર્જિતઃ સ તુ સંગ્રામે તતાપ પરમં તપઃ
તપસ્યન્તં તુ તં વિપ્રા દૈત્યાવન્યાવનુગ્રહાત્ ॥

તસ્યૈવ કૃત્યમુદ્દિશ્ય તેપતુઃ પરમં તપઃ
વિદ્યુન્માલી ચ બલવાંસ્ તારકાખ્યશ્ચ વીર્યવાન્ ॥

મયતેજઃસમાક્રાન્તૌ તેપતુર્મયપાર્શ્વગૌ
લોકા ઇવ યથા મૂર્તાસ્ ત્રયસ્ ત્રય ઇવાગ્નયઃ ॥

લોકત્રયં તાપયન્તસ્ તે તેપુર્દાનવાસ્તપઃ
હેમન્તે જલશય્યાસુ ગ્રીષ્મે પઞ્ચતપે તથા ॥

વર્ષાસુ ચ તથાકાશે ક્ષપયન્તસ્તનૂઃ પ્રિયાઃ
સેવાનાઃ ફલમૂલાનિ પુષ્પાણિ ચ જલાનિ ચ ॥

અન્યદાચરિતાહારાઃ પઙ્કેનાચિતવલ્કલાઃ
મગ્નાઃ શૈવાલપઙ્કેષુ વિમલાવિમલેષુ ચ ॥

નિર્માંસાશ્ચ તતો જાતાઃ કૃશા ધમનિસંતતાઃ
તેષાં તપઃપ્રભાવેન પ્રભાવવિધુતં યથા ॥

નિષ્પ્રભં તુ જગત્સર્વં મન્દમેવાભિભાષિતમ્
દહ્યમાનેષુ લોકેષુ તૈસ્ત્રિભિર્દાનવાગ્નિભિઃ ॥

તેષામગ્રે જગદ્બન્ધુઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ પિતામહઃ
તતઃ સાહસકર્તારઃ પ્રાહુસ્તે સહસાગતમ્ ॥

સ્વકં પિતામહં દૈત્યાસ્ તં વૈ તુષ્ટુવુરેવ ચ
અથ તાન્દાનવાન્બ્રહ્મા તપસા તપનપ્રભાન્ ॥

ઉવાચ હર્ષપૂર્ણાક્ષો હર્ષપૂર્ણમુખસ્તદા
વરદો ઽહં હિ વો વત્સાસ્ તપસ્તોષિત આગતઃ ॥

વ્રિયતામ્ ઈપ્સિતં યચ્ચ સાભિલાષં તદુચ્યતામ્
ઇત્યેવમુચ્યમાનાસ્તુ પ્રતિપન્નં પિતામહમ્ ॥

વિશ્વકર્મા મયઃ પ્રાહ પ્રહર્ષોત્ફુલ્લલોચનઃ
દેવ દૈત્યાઃ પુરા દેવૈઃ સંગ્રામે તારકામયે ॥

નિર્જિતાસ્તાડિતાશ્ચૈવ હતાશ્ચાપ્યાયુધૈરપિ
દેવૈર્વૈરાનુબન્ધાચ્ચ ધાવન્તો ભયવેપિતાઃ ॥

શરણં નૈવ જાનીમઃ શર્મ વા શરણાર્થિનઃ
સો ઽહં તપઃપ્રભાવેન તવ ભક્ત્યા તથૈવ ચ ॥

ઇચ્છામિ કર્તું તદ્દુર્ગં યદ્દેવૈરપિ દુસ્તરમ્
તસ્મિંશ્ચ ત્રિપુરે દુર્ગે મત્કૃતે કૃતિનાં વર ॥

ભૂમ્યાનાં જલજાનાં ચ શાપાનાં મુનિતેજસામ્
દેવપ્રહરણાનાં ચ દેવાનાં ચ પ્રજાપતેઃ ॥

અલઙ્ઘનીયં ભવતુ ત્રિપુરં યદિ તે પ્રિયમ્
વિશ્વકર્મા ઇતીવોક્તઃ સ તદા વિશ્વકર્મણા ॥

ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં મયં દૈત્યગણાધિપમ્
સર્વામરત્વં નૈવાસ્તિ અસદ્વૃત્તસ્ય દાનવ ॥

તસ્માદ્દુર્ગવિધાનં હિ ક્ષણાદપિ વિધીયતામ્
પિતામહવચઃ શ્રુત્વા તદૈવં દાનવો મયઃ ॥

પ્રાઞ્જલિઃ પુનરપ્યાહ બ્રહ્માણં પદ્મસમ્ભવમ્
યસ્તદેકેષુણા દુર્ગં સકૃન્મુક્તેન નિર્દહેત્ ॥

સમં સ સંયુગે હન્યાદ્ અવધ્યં શેષતો ભવેત્
એવમસ્ત્વિતિ ચાપ્યુક્ત્વા મયં દેવઃ પિતામહઃ ॥

સ્વપ્ને લબ્ધો યથાર્થો વૈ તત્રૈવાદર્શનં યયૌ
ગતે પિતામહે દૈત્યા ગતા મયરવિપ્રભાઃ ॥

વરદાનાદ્વિરેજુસ્તે તપસા ચ મહાબલાઃ
સ મયસ્તુ મહાબુદ્ધિર્ દાનવો વૃષસત્તમઃ ॥

દુર્ગં વ્યવસિતઃ કર્તુમ્ ઇતિ ચાચિન્તયત્તદા
કથં નામ ભવેદ્દુર્ગં તન્મયા ત્રિપુરં કૃતમ્ ॥

વત્સ્યતે તત્પુરં દિવ્યં મત્તો નાન્યૈર્ન સંશયઃ
યથાચૈકેષુણા તેન તત્પુરં ન હિ હન્યતે ॥

દેવૈસ્તથા વિધાતવ્યં મયા મતિવિચારણમ્
વિસ્તારો યોજનશતમ્ એકૈકસ્ય પુરસ્ય તુ ॥

કાર્યસ્તેષાં ચ વિષ્કમ્ભશ્ ચૈકૈકશતયોજનમ્
પુષ્યયોગેણ નિર્માણં પુરાણં ચ ભવિષ્યતિ ॥

પુષ્યયોગેણ ચ દિવિ સમેષ્યન્તિ પરસ્પરમ્
પુષ્યયોગેણ યુક્તાનિ યસ્તાન્યાસાદયિષ્યતિ ॥

પુરાણ્યેકપ્રહારેણ શતાનિ નિહનિષ્યતિ
આયસં તુ ક્ષિતિતલે રાજતં તુ નભસ્તલે ॥

રાજતસ્યોપરિષ્ટાત્તુ સૌવર્ણં ભવિતા પુરમ્
એવં ત્રિભિઃ પુરૈર્યુક્તં ત્રિપુરં તદ્ભવિષ્યતિ
શતયોજનવિષ્કમ્ભૈર્ અન્તરૈસ્તદ્દુરાસદમ્ ॥

અટ્ટાલકૈર્ યન્ત્રશતઘ્નિભિશ્ચ સચક્રશૂલોપલકમ્પનૈશ્ચ
દ્વારૈર્મહામન્દરમેરુકલ્પૈઃ પ્રાકારશૃઙ્ગૈઃ સુવિરાજમાનમ્ ॥

સતારકાખ્યેન મયેન ગુપ્તં સ્વસ્થં ચ ગુપ્તં તડિન્માલિનાપિ
કો નામ હન્તું ત્રિપુરં સમર્થો મુક્ત્વા ત્રિનેત્રં ભગવન્તમેકમ્ ॥