મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 124

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ સૂર્યચન્દ્રમસોર્ગતિમ્
સૂર્યાચન્દ્રમસાવેતૌ ભ્રાજન્તૌ યાવદેવ તુ ॥

સપ્તદ્વીપસમુદ્રાણાં દ્વીપાનાં ભાતિ વિસ્તરઃ
વિસ્તરાર્ધં પૃથિવ્યાસ્તુ ભવેદન્યત્ર બાહ્યતઃ ॥

પર્યાસપરિમાણં ચ ચન્દ્રાદિત્યૌ પ્રકાશતઃ
પર્યાસપારિમાણ્યાત્તુ બુધૈસ્તુલ્યં દિવઃ સ્મૃતમ્ ॥

ત્રીંલ્લોકાન્પ્રતિ સામાન્યાત્ સૂર્યો યાત્યવિલમ્બતઃ
અચિરાત્તુ પ્રકાશેન અવનાત્તુ રવિઃ સ્મૃતઃ ॥

ભૂયો ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રમાણં ચન્દ્રસૂર્યયોઃ
મહિતત્વાન્મહચ્છબ્દો હ્ય્ અસ્મિન્નર્થે નિગદ્યતે ॥

અસ્ય ભારતવર્ષસ્ય વિષ્કમ્ભાત્તુલ્યવિસ્તૃતમ્
મણ્ડલં ભાસ્કરસ્યાથ યોજનૈસ્તન્નિબોધત ॥

નવયોજનસાહસ્રો વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય તુ
વિસ્તારાત્ત્રિગુણશ્ચાપિ પરિણાહો ઽત્ર મણ્ડલે ॥

વિષ્કમ્ભાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ ભાસ્કરાદ્દ્વિગુણઃ શશી
અતઃ પૃથિવ્યા વક્ષ્યામિ પ્રમાણં યોજનૈઃ પુનઃ ॥

સપ્તદ્વીપસમુદ્રાયા વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય તુ
ઇત્યેતદિહ સંખ્યાતં પુરાણે પરિમાણતઃ ॥

તદ્વક્ષ્યામિ પ્રસંખ્યાય સામ્પ્રતં ચાભિમાનિભિઃ
અભિમાનિનો હ્યતીતા યે તુલ્યાસ્તે સામ્પ્રતૈસ્ત્વિહ ॥

દેવાદેવૈર્ અતીતાસ્તુ રૂપૈર્નામભિરેવ ચ
તસ્માદ્વૈ સામ્પ્રતૈર્દેવૈર્ વક્ષ્યામિ વસુધાતલમ્ ॥

દિવ્યસ્ય સંનિવેશો વૈ સામ્પ્રતૈરેવ કૃત્સ્નશઃ
શતાર્ધકોટિવિસ્તારા પૃથિવી કૃત્સ્નશઃ સ્મૃતા ॥

તસ્યાશ્ચાર્ધપ્રમાણં ચ મેરોશ્ચૈવોત્તરોત્તરમ્
મેરોર્મધ્યે પ્રતિદિશં કોટિરેકા તુ સા સ્મૃતા ॥

તથા શતસહસ્રાણામ્ એકોનનવતિં પુનઃ
પઞ્ચાશચ્ચ સહસ્રાણિ પૃથિવ્યર્ધસ્ય વિસ્તરઃ ॥

પૃથિવ્યા વિસ્તરં કૃત્યં યોજનૈસ્તં નિબોધત
તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ વિસ્તારાત્ સંખ્યાતાસ્તુ ચતુર્દિશમ્ ॥

તથા શતસહસ્રાણામ્ એકોનાશીતિર્ ઉચ્યતે
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાયાઃ પૃથિવ્યાઃ સ તુ વિસ્તરઃ ॥

વિસ્તારં ત્રિગુણં ચૈવ પૃથિવ્યન્તરમણ્ડલમ્
ગણિતં યોજનાનાં તુ કોટ્યસ્ત્વેકાદશ સ્મૃતાઃ ॥

તથા શતસહસ્રાણાં સપ્તત્રિંશાધિકાસ્તુ તાઃ
ઇત્યેતદ્વૈ પ્રસંખ્યાતં પૃથિવ્યન્તરમણ્ડલમ્ ॥

તારકાસંનિવેશસ્ય દિવિ યાવત્તુ મણ્ડલમ્
પર્યાપ્તસંનિવેશસ્ય ભૂમેસ્તાવત્તુ મણ્ડલમ્ ॥

પર્યાસપરિમાણં ચ ભૂમેસ્તુલ્યં દિવઃ સ્મૃતમ્
મેરોઃ પ્રાચ્યાં દિશાયાં તુ માનસોત્તરમૂર્ધનિ ॥

વસ્ત્વેકસારા માહેન્દ્રી પુણ્યા હેમપરિષ્કૃતા
દક્ષિણેન પુનર્મેરોર્ માનસસ્ય તુ પૃષ્ઠતઃ ॥

વૈવસ્વતો નિવસતિ યમઃ સંયમને પુરે
પ્રતીચ્યાં તુ પુનર્મેરોર્ માનસસ્ય તુ મૂર્ધનિ ॥

સુષા નામ પુરી રમ્યા વરુણસ્યાપિ ધીમતઃ
દિશ્યુત્તરસ્યાં મેરોસ્તુ માનસસ્યૈવ મૂર્ધનિ ॥

તુલ્યા મહેન્દ્રપુર્યાપિ સોમસ્યાપિ વિભાવરી
માનસોત્તરપૃષ્ઠે તુ લોકપાલાશ્ચતુર્દિશમ્ ॥

સ્થિતા ધર્મવ્યવસ્થાર્થં લોકસંરક્ષણાય ચ
લોકપાલોપરિષ્ટાત્તુ સર્વતો દક્ષિણાયને ॥

કાષ્ઠાગતસ્ય સૂર્યસ્ય ગતિસ્તત્ર નિબોધત
દક્ષિણોપક્રમે સૂર્યઃ ક્ષિપ્તેષુરિવ સર્પતિ ॥

જ્યોતિષાં ચક્રમાદાય સતતં પરિગચ્છતિ
મધ્યગશ્ચામરાવત્યાં યદા ભવતિ ભાસ્કરઃ ॥

વૈવસ્વતે સંયમને ઉદ્યન્સૂર્યઃ પ્રદૃશ્યતે
સુષાયામર્ધરાત્રસ્તુ વિભાવર્યાસ્તમ્ એતિ ચ ॥

વૈવસ્વતે સંયમને મધ્યાહ્ને તુ રવિર્યદા
સુષાયામથ વારુણ્યામ્ ઉત્તિષ્ઠન્સ તુ દૃશ્યતે ॥

વિભાવર્યામર્ધરાત્રં માહેન્દ્ર્યામસ્તમેવ ચ
સુષાયામથ વારુણ્યાં મધ્યાહ્ને તુ રવિર્યદા ॥

વિભાવર્યાં સોમપુર્યામ્ ઉત્તિષ્ઠતિ વિભાવસુઃ
મહેન્દ્રસ્યામરાવત્યામ્ ઉદ્ગચ્છતિ દિવાકરઃ ॥

અર્ધરાત્રં સંયમને વારુણ્યામસ્તમેતિ ચ
સ શીઘ્રમેવ પર્યેતિ ભાનુરાલાતચક્રવત્ ॥

ભ્રમન્વૈ ભ્રમમાણાનિ ઋક્ષાણિ ચરતે રવિઃ
એવં ચતુર્ષુ પાર્શ્વેષુ દક્ષિણાન્તેષુ સર્પતિ ॥

ઉદયાસ્તમયે વાસાવ્ ઉત્તિષ્ઠતિ પુનઃ પુનઃ
પૂર્વાહ્ણે ચાપરાહ્ણે ચ દ્વૌ દ્વૌ દેવાલયૌ તુ સઃ ॥

પતત્યેકં તુ મધ્યાહ્ને ભાભિરેવ ચ રશ્મિભિઃ
ઉદિતો વર્ધમાનાભિર્ મધ્યાહ્ને તપતે રવિઃ ॥

અતઃ પરં હ્રસન્તીભિર્ ગોભિરસ્તં સ ગચ્છતિ
ઉદયાસ્તમયાભ્યાં ચ સ્મૃતે પૂર્વાપરે તુ વૈ ॥

યાદૃક્પુરસ્તાત્તપતિ યાદૃક્પૃષ્ઠે તુ પાર્શ્વયોઃ
યત્રોદયસ્તુ દૃશ્યેત તેષાં સ ઉદયઃ સ્મૃતઃ ॥

પ્રણાશં ગચ્છતે યત્ર તેષામસ્તઃ સ ઉચ્યતે
સર્વેષામુત્તરે મેરુર્ લોકાલોકસ્ય દક્ષિણે ॥

વિદૂરભાવાદર્કસ્ય ભૂમેરેષા ગતસ્ય ચ
શ્રયન્તે રશ્મયો યસ્માત્ તેન રાત્રૌ ન દૃશ્યતે ॥

ઊર્ધ્વં શતસહસ્રાંશુઃ સ્થિતસ્તત્ર પ્રદૃશ્યતે
એવં પુષ્કરમધ્યે તુ યદા ભવતિ ભાસ્કરઃ ॥

ત્રિંશદ્ભાગં ચ મેદિન્યા મુહૂર્તેન સ ગચ્છતિ
યોજનાનાં સહસ્રસ્ય ઇમાં સંખ્યાં નિબોધત ॥

પૂર્ણં શતસહસ્રાણામ્ એકત્રિંશચ્ચ સા સ્મૃતા
પઞ્ચાશચ્ચ સહસ્રાણિ તથાન્યાન્યધિકાનિ ચ ॥

મૌહૂર્તિકી ગતિર્હ્યેષા સૂર્યસ્ય તુ વિધીયતે
એતેન ક્રમયોગેણ યદા કાષ્ઠાં તુ દક્ષિણામ્ ॥

પરિગચ્છતિ સૂર્યો ઽસૌ માસં કાષ્ઠામુદગ્દિનાત્
મધ્યેન પુષ્કરસ્યાથ ભ્રમતે દક્ષિણાયને ॥

માનસોત્તરમેરોસ્તુ અન્તરં ત્રિગુણં સ્મૃતમ્
સર્વતો દક્ષિણસ્યાં તુ કાષ્ઠાયાં તન્નિબોધત ॥

નવ કોટ્યઃ પ્રસંખ્યાતા યોજનૈઃ પરિમણ્ડલમ્
તથા શતસહસ્રાણિ ચત્વારિંશચ્ચ પઞ્ચ ચ ॥

અહોરાત્રાત્પતંગસ્ય ગતિરેષા વિધીયતે
દક્ષિણાદિઙ્નિવૃત્તો ઽસૌ વિષુવસ્થો યદા રવિઃ ॥

ક્ષીરોદસ્ય સમુદ્રસ્યોત્ તરતો ઽપિ દિશં ચરન્
મણ્ડલં વિષુવચ્ચાપિ યોજનૈસ્તન્નિબોધત ॥

તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ સમ્પૂર્ણા વિષુવસ્યાપિ મણ્ડલમ્
તથા શતસહસ્રાણિ વિંશત્યેકાધિકાનિ તુ ॥

શ્રાવણે ચોત્તરાં કાષ્ઠાં ચિત્રભાનુર્યદા ભવેત્
ગોમેદસ્ય પરદ્વીપે ઉત્તરાં ચ દિશં ચરન્ ॥

ઉત્તરાયાઃ પ્રમાણં તુ કાષ્ઠાયા મણ્ડલસ્ય તુ
દક્ષિણોત્તરમધ્યાનિ તાનિ વિન્દ્યાદ્ યથાક્રમમ્ ॥

સ્થાનં જરદ્ગવં મધ્યે તથૈરાવતમુત્તમમ્
વૈશ્વાનરં દક્ષિણતો નિર્દિષ્ટમિહ તત્ત્વતઃ ॥

નાગવીથ્યુત્તરા વીથી હ્ય્ અજવીથિસ્ તુ દક્ષિણા
ઉભે આષાઢમૂલં તુ અજવીથ્યાદયસ્ ત્રયઃ ॥

અભિજિત્પૂર્વતઃ સ્વાતિં નાગવીથ્યુત્તરાસ્ ત્રયઃ
અશ્વિની કૃત્તિકા યામ્યા નાગવીથ્યસ્ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ ॥

રોહિણ્યાર્દ્રા મૃગશિરો નાગવીથિર્ ઇતિ સ્મૃતા
પુષ્યાશ્લેષા પુનર્વસ્વોર્ વીથી ચૈરાવતી સ્મૃતા ॥

તિસ્રસ્તુ વીથયો હ્યેતા ઉત્તરો માર્ગ ઉચ્યતે
પૂર્વોત્તરા ચ ફલ્ગુન્યૌ મઘા ચૈવાર્ષભી ભવેત્ ॥

પૂર્વોત્તરપ્રોષ્ઠપદૌ ગોવીથી રેવતી સ્મૃતા
શ્રવણં ચ ધનિષ્ઠા ચ વારુણં ચ જરદ્ગવમ્ ॥

એતાસ્તુ વીથયસ્ તિસ્રો મધ્યમો માર્ગ ઉચ્યતે
હસ્તશ્ચિત્રા તથા સ્વાતી હ્ય્ અજવીથિરિતિ સ્મૃતા ॥

જ્યેષ્ઠા વિશાખા મૈત્રં ચ મૃગવીથી તથોચ્યતે
મૂલં પૂર્વોત્તરાષાઢે વીથી વૈશ્વાનરી ભવેત્ ॥

સ્મૃતાસ્તિસ્રસ્તુ વીથ્યસ્તા માર્ગે વૈ દક્ષિણે પુનઃ
કાષ્ઠયોરન્તરં ચૈતદ્ વક્ષ્યતે યોજનૈઃ પુનઃ ॥

એતચ્છતસહસ્રાણામ્ એકત્રિંશત્તુ વૈ સ્મૃતમ્
શતાનિ ત્રીણિ ચાન્યાનિ ત્રયસ્ત્રિંશત્તથૈવ ચ ॥

કાષ્ઠયોરન્તરં હ્યેતદ્ યોજનાનાં પ્રકીર્તિતમ્
કાષ્ઠયોર્લેખયોશ્ચૈવ અયને દક્ષિણોત્તરે ॥

તે વક્ષ્યામિ પ્રસંખ્યાય યોજનૈસ્તુ નિબોધત
એકૈકમન્તરં તદ્વદ્ યુક્તાન્યેતાનિ સપ્તભિઃ ॥

સહસ્રેણાતિરિક્તા ચ તતો ઽન્યા પઞ્ચવિંશતિઃ
લેખયોઃ કાષ્ઠયોશ્ચૈવ બાહ્યાભ્યન્તરયોશ્ચરન્ ॥

અભ્યન્તરં સ પર્યેતિ મણ્ડલાન્યુત્તરાયણે
બાહ્યતો દક્ષિણેનૈવ સતતં સૂર્યમણ્ડલમ્ ॥

ચરન્નસાવુદીચ્યાં ચ હ્ય્ અશીત્યા મણ્ડલાઞ્છતમ્
અભ્યન્તરં સ પર્યેતિ ક્રમતે મણ્ડલાનિ તુ ॥

પ્રમાણં મણ્ડલસ્યાપિ યોજનાનાં નિબોધત
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટૌ તથા સ્મૃતમ્ ॥

અધિકાન્યષ્ટપઞ્ચાશદ્ યોજનાનિ તુ વૈ પુનઃ
વિષ્કમ્ભો મણ્ડલસ્યૈવ તિર્યક્સ તુ વિધીયતે ॥

અહસ્તુ ચરતે નાભેઃ સૂર્યો વૈ મણ્ડલં ક્રમાત્
કુલાલચક્રપર્યન્તો યથા ચન્દ્રો રવિસ્તથા ॥

દક્ષિણે ચક્રવત્સૂર્યસ્ તથા શીઘ્રં નિવર્તતે
તસ્માત્પ્રકૃષ્ટાં ભૂમિં તુ કાલેનાલ્પેન ગચ્છતિ ॥

સૂર્યો દ્વાદશભિઃ શીઘ્રં મુહૂર્તૈર્દક્ષિણાયને
ત્રયોદશાર્ધમૃક્ષાણાં મધ્યે ચરતિ મણ્ડલમ્ ॥

મુહૂર્તૈસ્તાનિ ઋક્ષાણિ નક્તમષ્ટાદશૈશ્ચરન્
કુલાલચક્રમધ્યસ્થો યથા મન્દં પ્રસર્પતિ ॥

ઉદગ્યાને તથા સૂર્યઃ સર્પતે મન્દવિક્રમઃ
તસ્માદ્દીર્ઘેણ કાલેન ભૂમિં સો ઽલ્પાં પ્રસર્પતિ ॥

સૂર્યો ઽષ્ટાદશભિરહ્નો મુહૂર્તૈરુદગાયને
ત્રયોદશાનાં મધ્યે તુ ઋક્ષાણાં ચરતે રવિઃ
મુહૂર્તૈસ્તાનિ ઋક્ષાણિ રાત્રૌ દ્વાદશભિશ્ચરન્ ॥

તતો મન્દતરં તાભ્યાં ચક્રં તુ ભ્રમતે પુનઃ
મૃત્પિણ્ડ ઇવ મધ્યસ્થો ભ્રમતે ઽસૌ ધ્રુવસ્તથા ॥

મુહૂર્તૈસ્ત્રિંશતા તાવદ્ અહોરાત્રં ભુવો ભ્રમન્
ઉભયોઃ કાષ્ઠયોર્મધ્યે ભ્રમતે મણ્ડલાનિ તુ ॥

ઉત્તરક્રમણે ઽર્કસ્ય દિવા મન્દગતિઃ સ્મૃતા
તસ્યૈવ તુ પુનર્નક્તં શીઘ્રા સૂર્યસ્ય વૈ ગતિઃ ॥

દક્ષિણપ્રક્રમે વાપિ દિવા શીઘ્રં વિધીયતે
ગતિઃ સૂર્યસ્ય વૈ નક્તં મન્દા ચાપિ વિધીયતે ॥

એવં ગતિવિશેષેણ વિભજન્રાત્ર્યહાનિ તુ
અજવીથ્યાં દક્ષિણાયાં લોકાલોકસ્ય ચોત્તરમ્ ॥

લોકસંતાનતો હ્યેષ વૈશ્વાનરપથાદ્બહિઃ
વ્યુષ્ટિર્યાવત્પ્રભા સૌરી પુષ્કરાત્સમ્પ્રવર્તતે ॥

પાર્શ્વેભ્યો બાહ્યતસ્ તાવલ્ લોકાલોકશ્ચ પર્વતઃ
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશોર્ધ્વં ચોચ્છ્રિતો ગિરિઃ ॥

પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ પર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ
નક્ષત્રચન્દ્રસૂર્યાશ્ચ ગ્રહાસ્તારાગણૈઃ સહ ॥

અભ્યન્તરે પ્રકાશન્તે લોકાલોકસ્ય વૈ ગિરેઃ
એતાવાનેવ લોકસ્તુ નિરાલોકસ્તતઃ પરમ્ ॥

લોક આલોકને ધાતુર્ નિરાલોકસ્ત્વલોકતા
લોકાલોકૌ તુ સંધત્તે યસ્માત્સૂર્યઃ પરિભ્રમન્ ॥

તસ્માત્સંધ્યેતિ તામાહુર્ ઉષાવ્યુષ્ટૈર્યથાન્તરમ્
ઉષા રાત્રિઃ સ્મૃતા વિપ્રૈર્ વ્યુષ્ટિશ્ચાપિ અહઃ સ્મૃતમ્ ॥

ત્રિંશત્કલો મુહૂર્તસ્તુ અહસ્તે દશ પઞ્ચ ચ
હ્રાસો વૃદ્ધિરહર્ભાગૈર્ દિવસાનાં યથા તુ વૈ ॥

સંધ્યામુહૂર્તમાત્રાયાં હ્રાસવૃદ્ધી તુ તે ઋતે
લેખાપ્રભૃત્યથાદિત્યે ત્રિમુહૂર્તાગતે તુ વૈ ॥

પ્રાતઃ સ્મૃતસ્તતઃ કાલો ભાગાંશ્ચાહુશ્ચ પઞ્ચ ચ
તસ્માત્પ્રાતર્ગતાત્કાલાન્ મુહૂર્તાઃ સંગવસ્ ત્રયઃ ॥

મધ્યાહ્નસ્ત્રિમુહૂર્તસ્તુ તસ્માત્કાલાદનન્તરમ્
તસ્માન્મધ્યંદિનાત્કાલાદ્ અપરાહ્ણ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

ત્રય એવ મુહૂર્તાસ્તુ કાલ એષ સ્મૃતો બુધૈઃ
અપરાહ્ણવ્યતીતાચ્ચ કાલઃ સાયં સ ઉચ્યતે ॥

દશ પઞ્ચ મુહૂર્તાહ્નો મુહૂર્તાસ્ ત્રય એવ ચ
દશપઞ્ચમુહૂર્તં વૈ અહસ્તુ વિષુવે સ્મૃતમ્ ॥

વર્ધત્યતો હ્રસત્યેવ અયને દક્ષિણોત્તરે
અહસ્તુ ગ્રસતે રાત્રિં રાત્રિસ્તુ ગ્રસતે અહઃ ॥

શરદ્વસન્તયોર્મધ્યં વિષુવં તુ વિધીયતે
આલોકાન્તઃ સ્મૃતો લોકો લોકાચ્ચાલોક ઉચ્યતે ॥

લોકપાલાઃ સ્થિતાસ્તત્ર લોકાલોકસ્ય મધ્યતઃ
ચત્વારસ્તે મહાત્માનસ્ તિષ્ઠન્ત્યાભૂતસંપ્લવમ્ ॥

સુધામા ચૈવ વૈરાજઃ કર્દમશ્ચ પ્રજાપતિઃ
હિરણ્યરોમા પર્જન્યઃ કેતુમાન્રાજસશ્ચ સઃ ॥

નિર્દ્વંદ્વા નિરભીમાના નિસ્તન્દ્રા નિષ્પરિગ્રહાઃ
લોકપાલાઃ સ્થિતાસ્ત્વેતે લોકાલોકે ચતુર્દિશમ્ ॥

ઉત્તરં યદગસ્ત્યસ્ય શૃઙ્ગં દેવર્ષિસેવિતમ્
પિતૃયાનઃ સ્મૃતઃ પન્થા વૈશ્વાનરપથાદ્બહિઃ ॥

તત્રાસતે પ્રજાકામા ઋષયો યે ઽગ્નિહોત્રિણઃ
લોકસ્ય સંતાનકરાઃ પિતૃયાને પથિ સ્થિતાઃ ॥

ભૂતારમ્ભકૃતં કર્મ આશિષશ્ચ વિશાં પતે
પ્રારભન્તે લોકકામાસ્ તેષાં પન્થાઃ સ દક્ષિણઃ ॥

ચલિતં તે પુનર્ધર્મં સ્થાપયન્તિ યુગે યુગે
સંતપ્તતપસા ચૈવ મર્યાદાભિઃ શ્રુતેન ચ ॥

જાયમાનાસ્તુ પૂર્વે વૈ પશ્ચિમાનાં ગૃહેષુ તે
પશ્ચિમાશ્ચૈવ પૂર્વેષાં જાયન્તે નિધનેષ્વિહ ॥

એવમાવર્તમાનાસ્તે વર્તન્ત્યાભૂતસંપ્લવમ્
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ ઋષીણાં ગૃહમેધિનામ્ ॥

સવિતુર્દક્ષિણં માર્ગમ્ આશ્રિત્યાભૂતસંપ્લવમ્
ક્રિયાવતાં પ્રસંખ્યૈષા યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે ॥

લોકસંવ્યવહારાર્થં ભૂતારમ્ભકૃતેન ચ
ઇચ્છાદ્વેષરતાચ્ચૈવ મૈથુનોપગમાચ્ચ વૈ ॥

તથા કામકૃતેનેહ સેવનાદ્વિષયસ્ય ચ
ઇત્યેતૈઃ કારણૈઃ સિદ્ધાઃ શ્મશાનાનીહ ભેજિરે ॥

પ્રજૌષણિઃ સપ્તર્ષયો દ્વાપરેષ્વિહ જજ્ઞિરે
સંતતિં તે જુગુપ્સન્તે તસ્માન્મૃત્યુર્જિતસ્તુ તૈઃ ॥

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ તેષામપ્યૂર્ધ્વરેતસામ્
ઉદક્પન્થા ન પર્યન્તમ્ આશ્રિત્યાભૂતસંપ્લવમ્ ॥

તે સંપ્રયોગાલ્લોકસ્ય મિથુનસ્ય ચ વર્જનાત્
ઈર્ષ્યાદ્વેષનિવૃત્ત્યા ચ ભૂતારમ્ભવિવર્જનાત્ ॥

તતો ઽન્યકામસંયોગ શબ્દાદેર્ દોષદર્શનાત્
ઇત્યેતૈઃ કારણૈઃ શુદ્ધૈસ્ તે ઽમૃતત્વં હિ ભેજિરે ॥

આભૂતસમ્પ્લવસ્થાનામ્ અમૃતત્વં વિભાવ્યતે
ત્રૈલોક્યસ્થિતિકાલો હિ ન પુનર્મારગામિણામ્ ॥

ભ્રૂણહત્યાશ્વમેધાદિ પાપપુણ્યનિભૈઃ પરમ્
આભૂતસમ્પ્લવાન્તે તુ ક્ષીયન્તે ચોર્ધ્વરેતસઃ ॥

ઊર્ધ્વોત્તરમૃષિભ્યસ્તુ ધ્રુવો યત્રાનુસંસ્થિતઃ
એતદ્વિષ્ણુપદં દિવ્યં તૃતીયં વ્યોમ્નિ ભાસ્વરમ્ ॥

યત્ર ગત્વા ન શોચન્તિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
ધર્મે ધ્રુવસ્ય તિષ્ઠન્તિ યે તુ લોકસ્ય કાઙ્ક્ષિણઃ ॥