મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 118

તસ્યૈવ પર્વતેન્દ્રસ્ય પ્રદેશં સુમનોરમમ્
અગમ્યં માનુષૈર્ અન્યૈર્ દૈવયોગાદ્ ઉપાગતઃ ॥

ઐરાવતી સરિચ્છ્રેષ્ઠા યસ્માદ્દેશાદ્વિનિર્ગતા
મેઘશ્યામં ચ તં દેશં દ્રુમખણ્ડૈરનેકશઃ ॥

શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલૈશ્ચ કર્ણિકારૈઃ સશામલૈઃ
ન્યગ્રોધૈશ્ચ તથાશ્વત્થૈઃ શિરીષૈઃ શિંશપદ્રુમૈઃ ॥

શ્લેષ્માતકૈર્ આમલકૈર્ હરીતકવિભીતકૈઃ
ભૂર્જૈઃ સમુઞ્જકૈર્ બાણૈર્ વૃક્ષૈઃ સપ્તચ્છદદ્રુમૈઃ ॥

મહાનિમ્બૈસ્તથા નિમ્બૈર્ નિર્ગુણ્ડીભિર્હરિદ્રુમૈઃ
દેવદારુમહાવૃક્ષૈસ્ તથા કાલેયકદ્રુમૈઃ ॥

પદ્મકૈશ્ચન્દનૈર્બિલ્વૈઃ કપિત્થૈ રક્તચન્દનૈઃ
માતામ્રરિષ્ટકાક્ષોટૈર્ અબ્દકૈશ્ચ તથાર્જુનૈઃ ॥

હસ્તિકર્ણૈઃ સુમનસૈઃ કોવિદારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ
પ્રાચીનામલકૈશ્ચાપિ ધનકૈઃ સમરાટકૈઃ ॥

ખર્જૂરૈર્નારિકેલૈશ્ચ પ્રિયાલામ્રાતકેઙ્ગુદૈઃ
તન્તુમાલૈર્ ધવૈર્ભવ્યૈઃ કાશ્મીરીપર્ણિભિસ્તથા ॥

જાતીફલૈઃ પૂગફલૈઃ કટ્ફલૈલાવલીફલૈઃ
મન્દારૈઃ કોવિદારૈશ્ચ કિંશુકૈઃ કુસુમાંશુકૈઃ ॥

યવાસૈઃ શમિપર્ણાસૈર્ વેતસૈર્ અમ્બુવેતસૈઃ
રક્તાતિરઙ્ગનારઙ્ગૈર્ હિઙ્ગુભિઃ સપ્રિયઙ્ગુભિઃ ॥

રક્તાશોકૈસ્ તથાશોકૈર્ આકલ્લૈર્ અવિચારકૈઃ
મુચુકુન્દૈસ્તથા કુન્દૈર્ આટરૂષપરૂષકૈઃ ॥

કિરાતૈઃ કિઙ્કિરાતૈશ્ચ કેતકૈઃ શ્વેતકેતકૈઃ
શોભાઞ્જનૈર્ અઞ્જનૈશ્ચ સુકલિઙ્ગનિકોટકૈઃ ॥

સુવર્ણચારુવસનૈર્ દ્રુમશ્રેષ્ઠૈસ્ તથાસનૈઃ
મન્મથસ્ય શરાકારૈઃ સહકારૈર્મનોરમૈઃ ॥

પીતયૂથિકયા ચૈવ શ્વેતયૂથિકયા તથા
જાત્યા ચમ્પકજાત્યા ચ તુમ્બરૈશ્ચાપ્યતુમ્બરૈઃ ॥

મોચૈર્લોચૈસ્તુ લકુચૈસ્ તિલપુષ્પકુશેશયૈઃ
તથા સુપુષ્પાવરણૈશ્ ચવ્યકૈઃ કામિવલ્લભૈઃ ॥

પુષ્પાઙ્કુરૈશ્ચ બકુલૈઃ પારિભદ્રહરિદ્રકૈઃ
ધારાકદમ્બૈઃ કુટજૈઃ કદમ્બૈર્ ગિરિકુટજૈઃ ॥

આદિત્યમુસ્તકૈઃ કુમ્ભૈઃ કુઙ્કુમૈઃ કામવલ્લભૈઃ
કટ્ફલૈર્બદરૈર્નીપૈર્ દીપૈરિવ મહોજ્જ્વલૈઃ ॥

રક્તૈઃ પાલીવનૈઃ શ્વેતૈર્ દાડિમૈશ્ચમ્પકદ્રુમૈઃ
બન્ધૂકૈશ્ચ સુબન્ધૂકૈઃ કુઞ્જકાનાં તુ જાતિભિઃ ॥

કુસુમૈઃ પાટલાભિશ્ચ મલ્લિકાકરવીરકૈઃ
કુરબકૈર્ હિમવરૈર્ જમ્બૂભિર્ નૃપજમ્બુભિઃ ॥

બીજપૂરૈઃ સકર્પૂરૈર્ ગુરુભિશ્ચાગુરુદ્રુમૈઃ
બિમ્બૈશ્ચ પ્રતિબિમ્બૈશ્ચ સંતાનકવિતાનકૈઃ ॥

તથા ગુગ્ગુલવૃક્ષૈશ્ચ હિન્તાલધવલેક્ષુભિઃ
તૃણશૂન્યૈઃ કરવીરૈર્ અશોકૈશ્ ચક્રમર્દનૈઃ ॥

પીલુભિર્ધાતકીભિશ્ચ ચિરિબિલ્વૈઃ સમાકુલૈઃ
તિન્તિડીકૈસ્તથા લોધ્રૈર્ વિડઙ્ગૈઃ ક્ષીરિકાદ્રુમૈઃ ॥

અશ્મન્તકૈસ્તથા કાલૈર્ જમ્બીરૈઃ શ્વૈતકદ્રુમૈઃ
ભલ્લાતકૈરિન્દ્રયવૈર્ વલ્ગુજૈઃ સિદ્ધિસાધકૈઃ ॥

નાગકેસરવૃક્ષૈશ્ચ સુકેસરમનોહરૈઃ
કરમર્દૈઃ કાસમર્દૈર્ અરિષ્ટકવરિષ્ટકૈઃ
રુદ્રાક્ષૈર્દ્રાક્ષસમ્ભૂતૈઃ સપ્તાહ્વૈઃ પુત્રજીવકૈઃ ॥

કઙ્કોલકૈર્લવઙ્ગૈશ્ચ ત્વગ્દ્રુમૈઃ પારિજાતકૈઃ
પ્રતાનૈઃ પિપ્પલીનાં ચ નાગવલ્યશ્ચ ભાગશઃ ॥

મરીચસ્ય તથા ગુલ્મૈર્ નવમલ્લિકયા તથા
મૃદ્વીકામણ્ડપૈર્મુખ્યૈર્ અતિમુક્તકમણ્ડપૈઃ ॥

ત્રપુષૈર્નર્તિકાનાં ચ પ્રતાનૈઃ સફલૈઃ શુભૈઃ
કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રતાનૈશ્ચ અલાબૂનાં તથા ક્વચિત્ ॥

ચિર્ભિટસ્ય પ્રતાનૈશ્ચ પટોલીકારવેલ્લકૈઃ
કર્કોટકીવિતાનૈશ્ચ વાર્તાકૈર્ બૃહતીફલૈઃ ॥

કણ્ટકૈર્ મૂલકૈર્મૂલ શાકૈસ્તુ વિવિધૈસ્તથા
કહ્લારૈશ્ચ વિદાર્યા ચ રુરૂટૈઃ સ્વાદુકણ્ટકૈઃ ॥

સભાણ્ડીરવિદૂસાર રાજજમ્બૂકવાલુકૈઃ
સુવર્ચલાભિઃ સર્વાભિઃ સર્ષપાભિસ્તથૈવ ચ ॥

કાકોલીક્ષીરકાકોલી છત્ત્રયા ચાતિચ્છત્રયા
કાસમર્દીસહાસદ્ભિઃ સકન્દલસકાણ્ડકૈઃ ॥

તથા ક્ષીરકશાકેન કાલશાકેન ચાપ્યથ
શિમ્બીધાન્યૈસ્તથા ધાન્યૈઃ સર્વૈર્નિરવશેષતઃ ॥

ઔષધીભિર્વિચિત્રાભિર્ દીપ્યમાનાભિરેવ ચ
આયુષ્યાભિર્યશસ્યાભિર્ બલ્યાભિશ્ચ નરાધિપ ॥

જરામૃત્યુભયઘીભિઃ ક્ષુદ્ભયઘ્નીભિરેવ ચ
સૌભાગ્યજનનીભિશ્ચ કુત્સ્નાભિશ્ચાપ્યનેકશઃ ॥

તત્ર વેણુલતાભિશ્ચ તથા કીચકવેણુભિઃ
કાશૈઃ શશાઙ્કકાશૈશ્ચ શરગુલ્મૈસ્તથૈવ ચ ॥

કુશગુલ્મૈસ્તથા રમ્યૈર્ ગુલ્મૈશ્ચેક્ષોર્ મનોરમૈઃ
કાર્પાસજાતિવર્ગેણ દુર્લભેન શુભેન ચ ॥

તથા ચ કદલીખણ્ડૈર્ મનોહારિભિરુત્તમૈઃ
તથા મરકતપ્રખ્યૈઃ પ્રદેશૈઃ શાદ્વલાન્વિતૈઃ ॥

ઇરાપુંષ્પસમાયુક્તૈઃ કુઙ્કમસ્ય ચ ભાગશઃ
તગરાતિવિષામાંસી ગ્રન્થિકૈસ્તુ સુરાગદૈઃ ॥

સુવર્ણપુષ્પૈશ્ચ તથા ભૂમિપુષ્પૈસ્તથાપરૈઃ
જમ્બીરકૈર્ભૂસ્તૃણકૈઃ સરસૈઃ સશુકૈસ્તથા ॥

શઙ્ગવેરાજમોદાભિઃ કુબેરકપ્રિયાલકૈઃ
જલજૈશ્ચ તથા વણૈર્ નાનાવર્ણૈઃ સુગન્ધિભિઃ ॥

ઉદયાદિત્યસંકાશૈઃ સૂર્યચન્દ્રનિભૈસ્તથા
તપનીયસવર્ણૈશ્ચ અતસીપુષ્પસંનિભૈઃ ॥

શૂકપત્ત્રનિભૈશ્ચાન્યૈઃ સ્થલપત્ત્રૈશ્ચ ભાગશઃ
પઞ્ચવર્ણૈઃ સમાકીર્ણૈર્ બહુવર્ણૈસ્તથૈવ ચ ॥

દ્રષ્ટુર્દૃષ્ટ્યા હિતમુદૈઃ કુમુદૈશ્ચન્દ્રસંનિભૈઃ
તથા વહ્નિશિખાકારૈર્ ગજવક્ત્રોત્પલૈઃ શુભૈઃ ॥

નીલોત્પલૈઃ સકહ્લારૈર્ ગુઞ્જાતકકસેરુકૈઃ
શૃઙ્ગાટકમૃણાલૈશ્ચ કરટૈ રાજતોત્પલૈઃ ॥

જલજૈઃ સ્થલજૈર્મૂલૈઃ ફલૈઃ પુષ્પૈર્વિશેષતઃ
વિવિધૈશ્ચૈવ નીવારૈર્ મુનિભોજ્યૈર્નરાધિપ ॥

ન તદ્ધાન્યં ન તત્સસ્યં ન તચ્છાકં ન તત્ફલમ્
ન તન્મૂલં ન તત્કન્દં ન તત્પુષ્પં નરાધિપ ॥

નાગલોકોદ્ભવં દિવ્યં નરલોકભવં ચ યત્
અનૂપોત્થં વનોત્થં ચ તત્ર યન્નાસ્તિ પાર્થિવઃ ॥

સદા પુષ્પફલં સર્વમ્ અજર્યમ્ ઋતુયોગતઃ
મદ્રેશ્વરઃ સ દદૃશે તપસા હ્યતિયોગતઃ ॥

દદૃશે ચ તથા તત્ર નાનારૂપાન્ પતત્રિણઃ
મયૂરાન્ શતપત્ત્રાંશ્ચ કલવિઙ્કાંશ્ચ કોકિલાન્ ॥

તથા કાદમ્બકાન્હંસાન્ કોયષ્ટીન્ ખઞ્જરીટકાન્
કુરરાન્કાલકૂટાંશ્ચ ખટ્વાઙ્ગાન્ લુબ્ધકાંસ્ તથા ॥

ગોક્ષ્વેડકાંસ્તથા કુમ્ભાન્ ધાર્તરાષ્ટ્રાઞ્શુકાન્બકાન્
ઘાતુકાંશ્ચક્રવાકાંશ્ચ કટુકાન્ટિટ્ટિભાન્ ભટાન્ ॥

પુત્રપ્રિયાન્ લોહપૃષ્ઠાન્ ગોચર્મગિરિવર્તકાન્
પારાવતાંશ્ચ કમલાન્ સારિકા જીવજીવકાન્ ॥

લાવવર્તકવાર્તાકાન્ રક્તવર્ત્મપ્રભદ્રકાન્
તામ્રચૂડાન્સ્વર્ણચૂડાન્ કુક્કુટાન્ કાષ્ઠકુક્કુટાન્ ॥

કપિઞ્જલાન્કલવિઙ્કાંસ્ તથા કુઙ્કુમચૂડકાન્
ભૃઙ્ગરાજાન્ સીરપાદાન્ ભૂલિઙ્ગાન્ ડિણ્ડિમાન્ નવાન્ ॥

મઞ્જુલીતકદાત્યૂહાન્ ભારદ્વાજાંસ્તથા ચષાન્
એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્ પક્ષિસંઘાન્મનોહરાન્ ॥

શ્વાપદાન્વિવિધાકારાન્ મૃગાંશ્ચૈવ મહામૃગાન્
વ્યાઘ્રાન્કેસરિણઃ સિંહાન્ દ્વીપિનઃ શરભાન્વૃકાન્ ॥

ઋક્ષાંસ્તરક્ષૂંશ્ચ બહૂન્ ગોલાઙ્ગૂલાન્ સવાનરાન્
શશલોમાન્ સકાદમ્બાન્ માર્જારાન્ વાયુવેગિનઃ ॥

મૂષકાન્નકુલાન્ કાવાન્ સિંહાન્ દ્રુમમનોહરાન્
તથા મત્તાંશ્ચ માતંગાન્ મહિષાન્ ગવયાન્ વૃષાન્
ચમરાન્ સૃમરાંશ્ચૈવ તથા ગૌરખરાનપિ ॥

ઉરભ્રાંશ્ચ તથા મેષાન્ સારઙ્ગાનથ કૂકુરાન્
નીલાંશ્ચૈવ મહાનાલાન્ કરાલાન્મૃગમાતૃકાન્ ॥

સદંષ્ટ્રારામસરભાન્ ક્રૌઞ્ચાકારકશમ્બરાન્
કરાલાન્કૃતમાલાંશ્ચ કાલપુચ્છાંશ્ચ તોરણાન્ ॥

દંષ્ટ્રાન્ખડ્ગાન્વરાહાંશ્ચ તુરંગાન્ખરગર્દભાન્
એતાન્ અદ્વિષ્ટાન્મદ્રેશો વિરુદ્ધાંશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥

અવિરુદ્ધાન્વને દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં યયૌ
તચ્ચાશ્રમપદં પુણ્યં બભૂવાત્રેઃ પુરા નૃપમ્ ॥

તત્પ્રસાદાત્પ્રભાયુક્તં સ્થાવરૈર્જઙ્ગમૈસ્તથા
હિંસન્તિ હિ ન ચાન્યોન્યં હિંસકાસ્તુ પરસ્પરમ્ ॥

ક્રવ્યાદાઃ પ્રાણિનસ્તત્ર સર્વે ક્ષીરફલાશનાઃ
નિર્મિતાસ્તત્ર ચાત્યર્થમ્ અત્રિણા સુમહાત્મના ॥

શૈલાનિતમ્બદેશેષુ ન્યવસચ્ચ સ્વયં નૃપઃ
પયઃ ક્ષરન્તિ તે દિવ્યમ્ અમૃતસ્વાદુકણ્ટકમ્ ॥

ક્વચિદ્રાજન્મહિષ્યશ્ચ ક્વચિદાજાશ્ચ સર્વશઃ
શિલાઃ ક્ષીરેણ સમ્પૂર્ણા દધ્ના ચાન્યત્ર વા બહિઃ ॥

સંપશ્યન્પરમાં પ્રીતિમ્ અવાપ વસુધાધિપઃ
સરાંસિ તત્ર દિવ્યાનિ નદ્યશ્ચ વિમલોદકાઃ ॥

પ્રણાલિકાનિ ચોષ્ણાનિ શીતલાનિ ચ ભાગશઃ
કન્દરાણિ ચ શૈલસ્ય સુસેવ્યાનિ પદે પદે ॥

હિમપાતો ન તત્રાસ્તિ સમન્તાત્પઞ્ચયોજનમ્
ઉપત્યકા સુશૈલસ્ય શિખરસ્ય ન વિદ્યતે ॥

તત્રાસ્તિ રાજઞ્છિખરં પર્વતેન્દ્રસ્ય પાણ્ડુરમ્
હિમપાતં ઘના યત્ર કુર્વન્તિ સહિતાઃ સદા ॥

તત્રાસ્તિ ચાપરં શૃઙ્ગં યત્ર તોયઘના ઘનાઃ
નિત્યમેવાભિવર્ષન્તિ શિલાભિઃ શિખરં વરમ્ ॥

તદાશ્રમં મનોહારિ યત્ર કામધરા ધરા
સુરમુખ્યોપયોગિત્વાચ્ છાખિનાં સફલાઃ ફલાઃ ॥

સદોપગીતભ્રમર સુરસ્ત્રીસેવિતં પરમ્
સર્વપાપક્ષયકરં શૈલસ્યેવ પ્રહારકમ્ ॥

વાનરૈઃ ક્રીડમાનૈશ્ચ દેશાદ્દેશાન્નરાધિપ
હિમપુઞ્જાઃ કૃતાસ્તત્ર ચન્દ્રબિમ્બસમપ્રભાઃ ॥

તદાશ્રમં સમન્તાચ્ચ હિમસંરુદ્ધકન્દરૈઃ
શૈલવાટૈઃ પરિવૃતમ્ અગમ્યં મનુજૈઃ સદા ॥

પૂર્વારાધિતભાવો ઽસૌ મહારાજઃ પુરૂરવાઃ
તદાશ્રમપદં પ્રાપ્તો દેવદેવપ્રસાદતઃ ॥

તદાશ્રમં શ્રમશમનં મનોહરં મનોહરૈઃ કુસુમશતૈરલંકૃતમ્
કૃતં સ્વયં રુચિરમથાત્રિણા શુભં શુભાવહં ચ હિ દદૃશે સ મદ્રરાટ્ ॥