મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 100

પુરા રથંતરે કલ્પે રાજાસીત્પુષ્પવાહનઃ
નામ્ના લોકેષુ વિખ્યાતસ્ તેજસા સૂર્યસંનિભઃ ॥

તપસા તસ્ય તુષ્ટેન ચતુર્વક્ત્રેણ નારદ
કમલં કાઞ્ચનં દત્તં યથાકામગમં મુને ॥

લોકૈઃ સમસ્તૈર્ નગર વાસિભિઃ સહિતો નૃપઃ
દ્વીપાનિ સુરલોકં ચ યથેષ્ટં વ્યચરત્તદા ॥

કલ્પાદૌ સપ્તમં દ્વીપં તસ્ય પુષ્કરવાસિનઃ
લોકે ચ પૂજિતં યસ્માત્ પુષ્કરદ્વીપમુચ્યતે ॥

દેવેન બ્રહ્મણા દત્તં યાનમસ્ય યતો ઽમ્બુજમ્
પુષ્પવાહનમિત્યાહુસ્ તસ્માત્તં દેવદાનવાઃ ॥

નાગમ્યમસ્યાસ્તિ જગત્ત્રયે ઽપિ બ્રહ્મામ્બુજસ્થસ્ય તપો ઽનુભાવાત્
પત્ની ચ તસ્યાપ્રતિમા મુનીન્દ્ર નારીસહસ્રૈરભિતો ઽભિનન્દ્યા
નામ્ના ચ લાવણ્યવતી બભૂવ સા પાર્વતીવેષ્ટતમા ભવસ્ય ॥

તસ્યાત્મજાનામયુતં બભૂવ ધર્માત્મનામ્ અગ્ર્યધનુર્ધરાણામ્
તદાત્મનઃ સર્વમવેક્ષ્ય રાજા મુહુર્મુહુર્ વિસ્મયમાસસાદ
સો ઽભ્યાગતં વીક્ષ્ય મુનિપ્રવીરં પ્રાચેતસં વાક્યમિદં બભાષે ॥

કસ્માદ્વિભૂતિર્ અમલામરમર્ત્યપૂજ્યા જાતા ચ સર્વવિજિતામરસુન્દરીણામ્
ભાર્યા મમાલ્પતપસા પરિતોષિતેન દત્તં મમામ્બુજગૃહં ચ મુનીન્દ્ર ધાત્રા ॥

યસ્મિન્પ્રવિષ્ટમપિ કોટિશતં નૃપાણાં સામાત્યકુઞ્જરરથૌઘજનાવૃતાનામ્
નો લક્ષ્યતે ક્વ ગતમમ્બરમધ્ય ઇન્દુસ્ તારાગણૈરિવ ગતઃ પરિતઃ સ્ફુરદ્ભિઃ ॥

તસ્માત્કિમન્યજનનીજઠરોદ્ભવેન ધર્માદિકં કૃતમશેષફલાપ્તિહેતુઃ
ભગવન્મયાથ તનયૈર્ અથવાનયાપિ ભદ્રં યદેતદખિલં કથય પ્રચેતઃ ॥

મુનિરભ્યધાદથ ભવાન્તરિતં સમીક્ષ્ય પૃથ્વીપતેઃ પ્રસભમદ્ભુતહેતુવૃત્તમ્
જન્માભવત્તવ તુ લુબ્ધકુલે ઽતિઘોરે જાતસ્ત્વમપ્યનુદિનં કિલ પાપકારી ॥

વપુરપ્યભૂત્તવ પુનઃ પુરુષાઙ્ગસંધિર્ દુર્ગન્ધિસત્ત્વભુજગાવરણં સમન્તાત્
ન ચ તે સુહૃન્ ન સુતબન્ધુજનો ન તાતસ્ ત્વ્ આદૃક્સ્વસા ન જનની ચ તદાભિશસ્તા ॥

અભિસંગતા પરમભીષ્ટતમા વિમુખી મહીશ તવ યોષિદિયમ્
અભૂદનાવૃષ્ટિરતીવ રૌદ્રા કદાચિદાહારનિમિત્તમસ્મિન્
ક્ષુત્પીડિતેનાથ તદા ન કિંચિદ્ આસાદિતં ધાન્યફલામિષાદ્યમ્ ॥

અથાભિદૃષ્ટં મહદમ્બુજાઢ્યં સરોવરં પઙ્કપરીતરોધઃ
પદ્માન્યથાદાય તતો બહૂનિ ગતઃ પુરં વૈદિશનામધેયમ્ ॥

તન્મૌલ્યલાભાય પુરં સમસ્તં ભ્રાન્તં ત્વયાશેષમ્ અહસ્ તદાસીત્
ક્રેતા ન કશ્ચિત્કમલેષુ જાતઃ શ્રાન્તો ભૃશં ક્ષુત્પરિપીડિતશ્ચ ॥

ઉપવિષ્ટસ્ત્વમેકસ્મિન્ સભાર્યો ભવનાઙ્ગણે
અથ મઙ્ગલશબ્દશ્ચ ત્વયા રાત્રૌ મહાઞ્શ્રુતઃ ॥

સભાર્યસ્તત્ર ગતવાન્ યત્રાસૌ મઙ્ગલધ્વનિઃ
તત્ર મણ્ડપમધ્યસ્થા વિષ્ણોરર્ચાવલોકિતા ॥

વેશ્યાનઙ્ગવતી નામ વિભૂતિદ્વાદશીવ્રતમ્
સમાપ્તૌ માઘમાસસ્ય લવણાચલમુત્તમમ્ ॥

નિવેદયન્તી ગુરવે શય્યાં ચોપસ્કરાન્વિતામ્
અલંકૃત્ય હૃષીકેશં સૌવર્ણામરપાદપમ્ ॥

તાં તુ દૃષ્ટ્વા તતસ્તાભ્યામ્ ઇદં ચ પરિચિન્તિતમ્
કિમેભિઃ કમલૈઃ કાર્યં વરં વિષ્ણુરલંકૃતઃ ॥

ઇતિ ભક્તિસ્તદા જાતા દમ્પત્યોસ્તુ નરાધિપ
તત્પ્રસઙ્ગાત્સમભ્યર્ચ્ય કેશવં લવણાચલમ્
શય્યા ચ પુષ્પપ્રકરૈઃ પૂજિતા ભૂશ્ચ સર્વતઃ ॥

અથાનઙ્ગવતી તુષ્ટા તયોર્ધનશતત્રયમ્
દીયતામાદિદેશાથ કલધૌતશતત્રયમ્ ॥

ન ગૃહીતં તતસ્તાભ્યાં બહુસત્ત્વાવલમ્બનાત્
અનઙ્ગવત્યા ચ પુનસ્ તયોરન્નં ચતુર્વિધમ્
આનીય વ્યાહૃતં ચાત્ર ભુજ્યતામિતિ ભૂપતે ॥

તાભ્યાં તુ તદપિ ત્યક્તં ભોક્ષ્યાવો વૈ વરાનને
પ્રસઙ્ગાદુપવાસેન તવાદ્ય સુખમાવયોઃ ॥

જન્મપ્રભૃતિ પાપિષ્ઠૌ કુકર્માણૌ દૃઢવ્રતે
તત્પ્રસઙ્ગાત્તયોર્મધ્યે ધર્મલેશસ્તુ તે ઽનઘ ॥

ઇતિ જાગરણં તાભ્યાં તત્પ્રસઙ્ગાદનુષ્ઠિતમ્
પ્રભાતે ચ તદા દત્તા શય્યા સલવણાચલા ॥

ગ્રામાશ્ચ ગુરવે ભક્ત્યા વિપ્રેષુ દ્વાદશૈવ તુ
વસ્ત્રાલંકારસંયુક્તા ગાવશ્ચ કરકાન્વિતાઃ ॥

ભોજનં ચ સુહૃન્મિત્ર દીનાન્ધકૃપણૈઃ સમમ્
તચ્ચ લુબ્ધકદામ્પત્યં પૂજયિત્વા વિસર્જિતમ્ ॥

સ ભવાંલ્ લુબ્ધકો જાતઃ સપત્નીકો નૃપેશ્વરઃ
પુષ્કરપ્રકરાત્તસ્માત્ કેશવસ્ય ન પૂજનાત્ ॥

વિનષ્ટાશેષપાપસ્ય તવ પુષ્કરમન્દિરમ્
તસ્ય સત્ત્વસ્ય માહાત્મ્યાદ્ અલ્પેન તપસા નૃપ ॥

યથાકામગમં જાતં લોકનાથશ્ચતુર્મુખઃ
સંતુષ્ટસ્તવ રાજેન્દ્ર બ્રહ્મરૂપી જનાર્દનઃ ॥

સાપ્યનઙ્ગવતી વેશ્યા કામદેવસ્ય સામ્પ્રતમ્
પત્ની સપત્ની સંજાતા રત્યાઃ પ્રીતિરિતિ શ્રુતા
લોકેષ્વાનન્દજનની સકલામરપૂજિતા ॥

તસ્માદુત્સૃજ્ય રાજેન્દ્ર પુષ્કરં તન્મહીતલે
ગઙ્ગાતટં સમાશ્રિત્ય વિભૂતિદ્વાદશીવ્રતમ્
કુરુ રાજેન્દ્ર નિર્વાણમ્ અવશ્યં સમવાપ્સ્યસિ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ મુનિર્ બ્રહ્મંસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત
રાજા યથોક્તં ચ પુનર્ અકરોત્પુષ્પવાહનઃ ॥

ઇદમાચરતો બ્રહ્મન્ન્ અખણ્ડવ્રતમ્ આચરેત્
યથાકથંચિત્ કમલૈર્ દ્વાદશ દ્વાદશીર્ મુને ॥

કર્તવ્યાઃ શક્તિતો દેયા વિપ્રેભ્યો દક્ષિણાનઘ
ન વિત્તશાઠ્યં કુર્વીત ભક્ત્યા તુષ્યતિ કેશવઃ ॥

ઇતિ કલુષત્રિદારણં જનાનામપિ પઠતીહ શૃણોતિ ચાથ ભક્ત્યા ।
મતિમપિ ચ દદાતિ દેવલોકે વસતિ સ કોટિશતાનિ વત્સરાણામ્ ॥